Advertentie

Misbruik Wob ‘sterk overdreven’

Het oneigenlijk gebruik van de Wet openbaarheid bestuur (Wob) kost een gemeente gemiddeld hooguit duizend euro per jaar aan dwangsommen. Hoogleraar Heinrich Winter, die de omvang van het misbruik onderzocht, noemt de opwinding over massaal oneigenlijk wobben ‘sterk overdreven.'

10 april 2014

Het oneigenlijk gebruik van de Wet openbaarheid bestuur (Wob) kost een gemeente gemiddeld hooguit duizend euro per jaar aan dwangsommen. Hoogleraar Heinrich Winter, die de omvang van het misbruik onderzocht, noemt de opwinding over massaal oneigenlijk wobben ‘sterk overdreven'.'

Uit zijn onderzoek Afrekenen met de Wob! blijkt dat er vergeleken met 2008 inderdaad sprake is van een toename van het aantal verzoeken om openbaarheid. Maar die is volgens Winter, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), niet volledig toe te schrijven aan de toename van oneigenlijke verzoeken, omdat het goed denkbaar is dat de grotere bekendheid van de Wob ook tot meer eigenlijke Wob-verzoeken heeft geleid.

Informatie overheid moet openbaar zijn
‘De toename is dus niet sec als negatief te beschouwen. Soms zelfs als positief, omdat het uiteindelijke doel van de Wob is dat informatie openbaar wordt gemaakt’, aldus Winter. ‘Overheidsfunctionarissen en bestuurders zouden daar eigenlijk verheugd over moeten zijn, want de Wob is juist gericht op het bevorderen van openbaarheid. Minder mooi is uiteraard dat Wob-verzoeken soms inderdaad oneigenlijk zijn en gezien kunnen worden als misbruik van de regeling.’

Aandacht VNG averechs

De aandacht van de VNG voor de problematiek rondom de Wob heeft volgens veel gemeenten – vier op de tien – mensen bovendien juist op het paard geholpen die iets slechts in de zin hadden. Het is volgens de onderzoekers goed voor te stellen dat burgers, doordat de VNG de noodklok over de problematiek luidt, op het idee komen om op oneigenlijke wijze gebruik te maken van de Wob. Een onvoorzien en onbedoeld effect.

Toename niet erg groot

Gemeenten hebben de afgelopen maanden een flinke lobby gevoerd op het tegengaan van oneigenlijke verzoeken, met name vanwege de hoeveelheid werk, tijd en geld die ze kosten. Het RUG-onderzoek maakt duidelijk dat het met de negatieve financiële gevolgen van oneigenlijke verzoeken alleszins meevalt. an de hand van een door meer dan de helft van alle gemeenten ingevulde vragenlijst – 215  van de 403 gemeenten deden mee – concluderen de onderzoekers dat het de afgelopen jaren (2012 en 2013) gaat om een bedrag van maximaal 400.000 euro dat door alle gemeenten gezamenlijk aan dwangsommen is betaald voor oneigenlijke verzoeken. ‘Daarbij gaan we ervan uit dat bij elke dwangsom het maximum wordt verbeurd; in de praktijk is dat slechts zelden het geval, meestal gaat het om (veel) lagere bedragen dan de maximale 1.260 euro. In totaal is het bedrag aan jaarlijks betaalde dwangsommen per gemeente daarmee veel lager dan 1.000 euro per gemeente. Er is wel sprake van een toename, maar die is niet erg groot.’ Gemeenten zijn meer geld kwijt aan proceskostenvergoedingen bij oneigenlijke Wob-verzoeken, maar ook daar zijn de bedragen volgens de bestuurskundige overzichtelijk: ‘In totaal volgens hun eigen opgave jaarlijks maximaal 650.000 euro, dus per Nederlandse gemeente nooit meer (maar waarschijnlijk veel minder) dan 1.500 euro.’

Lees het hele artikel in Binnenlands Bestuur (nr. 7) van deze week.

Reacties: 50

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Jean
Lady, je maakt de discussie complexer dan hij moet zijn. Er is geen belangencriterium, derhalve hoeft de ambtenaar niet stil te staan bij de vraag waaraan gemeenschapsgeld wordt uitgegeven. Ook indien de burger informatie wil inzien slechts uit nieuwsgierigheid, hij heeft er simpelweg gewoon niets mee te maken. Het zou wat zijn zeg als we willekeur gaan introduceren door middel van selectie aan de poort waarbij de ambtenaar wel even gaat bepalen of informatie al dan niet interessant genoeg is.



En over die zogenaamde verantwoordelijk met belastinggeld die u de ambtenaren toedicht. Ik heb te vaak meegemaakt dat in beroep of hoger beroep het bestuursorgaan alsnog de informatie moet verstrekken en de proceskosten moet betalen. Die weigerachtige houding leidt dus tot MEER en niet minder kosten. Hoezo 'verantwoordelijkheid'?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
O. ten Hove
Het zijn eerder de gemeenten die de kosten opdrijven. Ik deed verleden jaar een WOB-verzoek. kreeg ik van de mr.drs die directeur was van de sociale dienst Den haag een brief doen we niet... terwijl een WOB nooit geweigerd mag worden behalve als er staatsgeheimen in het geding waren. Ik had bij voorbaat het argument dat hij gebruikte al geneutraliseerd, m.a.w. deze 'academicus' die overigens de sociale dienst ontredderd achterliet, kan niet lezen. In bezwaar werd de WOB toegekend: reken eens uit hoeveel dat kost aan presentiegelden voor de bezwaarcommissie en wat daarbij komt kijken...



Had deze jurist gewoon uitgevoerd wat wettelijk verplicht was dan had de gemeente Den Haag geld bespaard
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Lady
@Jean

Ik geloof niet dat u mijn reactie goed gelezen heeft. Ook ik vind dat de ambtenaar de WOB gewoon heeft uit te voeren (zie mijn eerdere reactie). Ik kan me echter voorstellen dat er mensen zijn, en ja ambtenaren zijn ook mensen, die zich met mij afvragen of onze zuur betaalde belastingcenten bij alle WOB verzoeken wel zo goed besteed worden. De rest van uw reactie laat ik voor uw rekening.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Dustin de Winter / juridisch medewerker
Waarom zijn bij dit onderzoek alleen maar gemeenten betrokken? Hoe is het gesteld met de misbruik bij andere (zelfstandige) bestuursorganen?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Gerard
Tot 10 april 2014 had ik de onderzoekers van de RUG hoog staan. Maar dit..... Volgens mij is het bezwaar van de gemeenten tegen "oneigenlijke WOB-verzoeken" vooral gericht op de hoeveelheid werk die er mee gepaard gaat. Om de financiele schade te beperken tot dit bedrag van € 400.000, is vele malen meer inzet nodig. Dit heeft er toe geleid, dat gemeenten er soms voor kiezen om maar te betalen omdat dit bedrijfseconomisch gezien goedkoper is. Daarbij is het genoemde bedrag waarschijnlijk bij enkele bekende indieners terecht gekomen. En dat was dan toch mooi verdienen met een kleine inspanning. De gemeenten die mee hebben gedaan aan het onderzoek, zullen de volgende kee zich wel bedenken om een vragenlijst van de RUG in te vullen. Helaas.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Hupsel
Gemeente kan beter alles digitaal online zetten , maar dan ook alles !!!



is wob verzoek ook niet meer nodig, want als ze toch inzage geven ontbreek meestal wel de pagina's wat cruciaal belang heeft, immers beerputten worden gedempt en nooit openbaar
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Pierre
Ik sluit me bij de vorige reactie aan. Wat een beklagenswaardig gebrek aan gevoel voor geld ( in het putje gooien) heeft deze onderzoeker.
Gemiddeld, weer een typisch statistische term. Tel eens even op wat er bij elkaar in gemeenten aan kosten zonder nut moeten worden gemaakt, door jennen en treiteren! De prijs van de democratie? Ammehoela!

Kort als straf voor dit prutswerk de RUG maar flink op het subsidie ten gunste van andere universiteiten. Gemiddeld ontvangen universiteiten dan hetzelfde.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Anne
Beste Pierre, in het onderzoek is ook gekeken naar ingezette fte's en ook hier waren geen schokkende resultaten.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Remko
Eeen belachelijke conclusie, die niet strookt met de praktijk! Onze (kleine) gemeente ontving over 2013 48 Wob verzoeken, terwijl wij er in de jaren 2010-2012 gemiddeld 15 ontvingen. Zeker 30 noemen wij oneigenlijk.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Richard / op persoonlijke titel
Studenten, juridische bureautjes; allemaal weten inmiddels de WOB als verdienmodel te gebruiken. En dan leidt je misbruik niet alleen af aan betaalde dwangsommen, maar aan de onnodige inzet van ambtelijke capaciteit op de meest belachelijke vragen. Winter moet zijn huiswerk overdoen!
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Bas - gemeentejurist / juridisch adviseur gemeente
Dhr. Winter hangt de conclusie dat het wel meevalt met de omvang en de kosten van het aantal oneigenlijke Wob-verzoeken dus op aan de hoeveelheid dwangsommen die door gemeenten zijn betaald. Vreemde benadering, het gaat juist om het feit dat gemeenten heel veel tijd en kosten moet inzetten om die dwangsommen (uit principe!) te voorkomen. Het feit dat er (gemiddeld gezien) een relatief beperkt bedrag aan dwangsommen moet worden betaald, doet vermoeden dat gemeenten juist alles in het werk stellen om op de oneigenlijke verzoeken conform de Wob te reageren. Het lijkt mij vrij essentieel om juist dat helder te krijgen! Hier valt weinig waarde aan te hechten.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
André van Oers / -
Het melden dat er óók is gekeken naar de ingezette fte’s voor de afhandeling van de WOZB-verzoeken en dat er géén sprake zou zijn van schokkend resultaten is voor mijn gevoel een dooddoener. Het onderzoek is dan alleen compleet en komt alleen betekenis toe als de onderzoeksgegevens op dit onderdeel ook waren gepubliceerd. Het is erg eenzijdig om niet in te zoemen op het kostenaspect van de afhandeling van de WOB-verzoeken. Het merendeel van de WOB-verzoeken wordt immers met enorme inzet tijdig afgehandeld teneinde de verschuldigdheid van een dwangsom voor te blijven.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Hennie Toonen / teamleider vth
Zolang niet bekend is wat de ambtelijke inzet (en dus financiele middelen) is geweest aan het afdoen van al die Wob-verzoeken zegt de conclusie van het onderzoek helemaal niets. In die conclusie gaat het alleen om de betaalde dwangsommen. Het zegt aan de andere kant wel heel veel over de kwaliteit van het onderzoek. Ik zou, als een stagiaire hiermee zou komen, de onderzoeksopzet hebben afgekeurd en gezegd hebben dat hij iets fundamenteels over het hoofd ziet.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Martin / controller
Ik heb ze gezien die oneigenlijke WOB verzoeken. Mijn rechtsgevoel krijgt dan direct een diepe knauw.

Dat mensen op zo'n manier misbruik maken, daar moet je iets tegen doen.

Helemaal met de rest een dat alleen het kijken naar uitgekeerde dwangsommen wetenschappelijk zéér onverantwoord is. Het bagatelliseren van de bedragen vindt ik ook erg kort door de bocht. Niet helemaal met Richard eens, onderzoek niet over doen, jammer van de verspilde energie, net als oneigenlijke WOB verzoeken dat zijn.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
K.M. Schaap / afdelingshoofd burger- en bestuurlijke zaken
Mijn gemeente heeft in 2013 tussen de 30 en 40 wob-verzoeken ontvangen waarvan slechts 2 niet verdachte verzoeken. De dwangsommen die wij kwijt waren zijn gelukkig beperkt gebleven omdat wij de verzoeken uiteraard zorgvuldig behandelen. Slecht in 1 enkel geval moesten wij een dwangsom betalen wegens te laat beslissen. Dat werd veroorzaakt doordat wij over het hoofd hadden gezien dat een verzoeker 2x een vrijwel identiek maar toch iets ander verzoek had ingediend. De kosten van de arbeidsuren die met de behandeling van die wob-verzoeken gemoeid waren betroffen een veelvoud van de door onderzoeker genoemde € 1.000,--. Dan kun je nog steeds zeggen dat het relatief om klein bier gaat maar ik vind het onverteerbaar dat de rijksoverheid in stand houdt dat querulanten ons geld kosten en er zelf aan verdienen terwijl die diezelfde overheid geen geld meer over heeft voor de zorg voor de zwakkeren in deze samenleving. Kennelijk denken sommige hoogleraren daar anders over.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Jan Baerends / Wethouder
Jammer dat aan zo'n flut onderzoek geld is verspild ten faveure van de publicatiedrift van een "hoogleraar".
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Leo / beleidsmedewerker
De Wet dwangsom is slechts de trigger geweest voor misbruik van de Wob. Dat gemeenten gemiddeld niet zoveel aan dwangsommen hebben uitgekeerd is niet verwonderlijk en ook niet relevant. Om die dwangsommen te voorkomen zijn juist de meeste kosten gemaakt: die van de ambtelijke inzet.

Ik werk in een kleinere gemeente, waar vorig jaar ruim 70 Wob verzoeken zijn ingediend. Voor het overgrote deel flauwekul verzoeken. We hebben geen dwangsom hoeven aftikken, maar daarvoor hebben we wel ruim 300 uur formatie moeten inzetten. Uitgaande van een beleidsmedewerker in schaal 9 of 10, spreek je dan over een kostenpost van € 15000.

Statistieken meneer Winter? Daar zijn mooie uitspraken over gedaan.

"Een statisticus liep in een meer van gemiddeld een halve meter diep. Hij verdronk".

Winston Churchill: "Ik geloof alleen de statistieken, die ik zelf heb vervalst".

Benjamin Disraeli: "Er zijn drie soorten leugens: leugens, grove leugens en statistieken".

Boer Koekoek: "Statistiek´n, statistiek´n, daar he´k niks an; cijfers mot ik hebb´n!"

Gaat u uw huiswerk maar overdoen meneer Winter. Of nee, laat ook maar. Dan krijg ik weer een mail van de RUG om mee te doen aan het onderzoek. Ik heb wel wat beters te doen. Zoals dat Wob verzoek van een schimmig juridisch bureautje uit het oossten des lands.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Cor / juridisch beleidsadviseur
Meneer Winter kan zijn huiswerk gewoon niet goed gedaan hebben. Bij veel, zo niet alle gemeenten is wel degelijk sprake van een substantiële toename van WOB-verzoeken die, gelet op de inhoud van de verzoeken, uitsluitend verschuldigde dwangsommen tot doel lijken te hebben.



Wellicht is het onderzoek van deze hoogleeraar aanleiding WOB-verzoeken aan de RUG te doen, zodat het hem duidelijk wordt welke impact WOB-verzoeken kunnen hebben op overheidsinstellingen.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Ton / teamleider
en dat is een onderzoek van een hoogleraar?

Ik wil de rest van zijn onderzoeken niet eens zien!

het lijkt mij verstandig als de overige 215 (!) gemeenten voortaan dergelijke vragenlijsten niet meer invullen, dat scheelt weer tijd die gebruikt kan worden voor de Wob verzoeken.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
K.M. Schaap / afdelingshoofd burger- en bestuurlijke zaken
Er is wel degelijk een probleem. Het aantal onechte wob-verzoeken is vele malen groter dan het aantal serieuze verzoeken. Dat probleem kan het rijk simpel oplossen door het wettelijk mogelijk te maken beperkt leges te vragen voor een wob-verzoek, bijvoorbeeld €5,-- Dat kan iedereen betalen en daarmee scheidt je het kaf van het koren. De verantwoordelijke minister is echter Oost-Indisch doof.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
peter
Het belanrghijkset probleem waar ik echter tegenaan loop is toch nog steeds nietszeggende antwoorden van gemeenten en allerlei pogingen om niet welgevallge informatie toch niet te moeten delen.

Ik kan me dus moeilijk vinden in de veel antwoorden van ambtenaren hieronder. Natuurlijk is de WOB onwelvallig, tijdsrovend en vervelend. Dat is net de reden weaarom openbaarheid in een wet is gegoten, zodat burgers niet afhankelijk zouden zijn van de welwillenheid van een gemeente.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Pierre / ambtenaar
In de eerste drie maanden van dit jaar al 4 oneigenlijke verzoeken gehad tegeonver 0 'gewone'wob-verzoeken. Dat dit niet leidt tot dwangsommen, omdat wij als gemeente adequaat reageren, wil niet zeggen dat deze misstand niet moet worden aangepakt.

Als je kijkt naar de mankracht die de afhandeling van deze oneigenlijke verzoeken vergt ......
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Henry Olsman / coordinator Belastingen
Jammer dat de de conclusie van het onderzoek zich met name heeft gericht op de door de gemeenten betaalde finaciele vergoedingen. Die vergoedingen zijn slechts bijzaak. Waar het om gaat bij het uitvoeren van oneigenlijke WOB-verzoeken is in hoofdzaak de tijd en energie die het kost om aan het verzoek te voldoen. Die tijd en energie en dus de kosten zijn buitensporig en staan in geen enkele verhouding tot het maatschappelijk nut dat de wetgever met de WOB heeft willen bereiken. maatschappelijk nut van het WOB-misbruik.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Van Zijp / jurist
Jammer. De relatieve ernst van het probleem wordt door dit artikel volledig miskent.



Wat ik mis in het onderzoek:



Het neemt (landelijk gezien bij de gehele (semi-) overheid) oneigenlijk veel capaciteit bij de overheid in beslag om de grote hoeveelheid onzin/dwangsom WOB verzoeken op tijd te behandelen om de proces- en dwangsomkosten "daarmee juist" zo laag mogelijk te houden.



De tendens van stijgende aantallen oneigelijke WOB verzoeken is vorig jaar ingezet en nog steeds stijgende.

Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Sjoerd Visser
Er wordt en is inmiddels veel poeha over WOB verzoeken gemaakt. Maar het lijkt er toch nog op dat gemeentes niet scheutig zijn met het geven van de gevraagde informatie...wellicht omdat het in het nadeel van die gemeentes is. Dan is het makkelijk om zulke opmerkingen over misbruik te maken (is dat door een rechter getoetst?) in de hoop op strengere regelgeving...wat dan zal inhouden dat het nog moeilijker wordt om de gewenste informatie te verkrijgen. En dat er misbruikers zijn zal best....maar die vind je tegenwoordig overal en helaas worden die niet of te weinig bestraft. Het misbruiken van macht bijvoorbeeld...in de politiek en daarbuiten!
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Sjors van Beek / journalist en WOB-deskundige
Winter heeft het grootste gelijk van de wereld. De uitvoering van de WOB in Nederland is bedroevend. Dát veroorzaakt die hoge kosten.

Archieven niet op orde, termijnen nooit halen, lukraak 'zwartmaken', weigergronden niet onderbouwen.

De 'kosten' (ambtelijke werktijd) van een WOB-verzoek in Nederland zijn gemiddeld 10 x hoger dan in de omringende landen (ongeveer 4000 euro per verzoek, tegen zo'n 400 euro elders). Bron: onderzoek SEO.

Het aandeel WOB-verzoeken 'gericht op frustreren en vertragen' bij gemeenten is gemiddeld zo'n 14% (bron: Research voor Beleid). Kost alle gemeenten tesamen ongeveer 30 fte per jaar. In geld: nog geen 4 miljoen. Dat zijn er 4 miljoen teveel. Maar het misbruik van de andere kant (dwz. door de bestuursorganen zelf) is vele malen ernstiger.

Om die reden hebben journalisten (onder wie ondergetekende) deze week een Meldpunt Wobstructie opgericht. http://www.vvoj.nl/2014/04/08/start-meldpunt-wob …



Geachte klagende ambtenaren: we spreken elkaar vast nog wel!

Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Joost
Zoals veel juristen die als rechtsbijstandsverlener fungeren al vermoedden blijkt het dus voornamelijk huilie huilie te zijn van gemeenten die hun processen gewoon niet op orde hebben...



Bij 40 Wob verzoeken per jaar schiet men in de stress terwijl 1000 Woz bezwaren als heel normaal wordt ervaren...
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
wobbie
Lachwekkend om te zien hoe alle ambtelijke reacties onder het artikel zo heerlijk voorspel zijn. De amtelijke medewerkers zijn goed voorgehouden door de VNG hoe er maar moet worden gehamerd op het misbruik van de Wob. Wanneer een betsuursorgaan zijn archief, postverwerking etc gewoon goed op orde is er grotendeels al geen vuiltje aan de lucht. Als daarnaast ook nog eens informatie actief openbaar wordt gemaakt en niet alle geheimen in de doofpot worden verstopt, zijn verzoeken op basis van de Wob ook veel minder nodig.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
mr. M. van der Does
Meer dan duidelijk dat de lobbymachine van de VNG de gemeentes in Nederland flink heeft lopen opstoken, maar de aap komt nu pas echt uit de mouw en het blijkt allemaal erg mee te vallen. Wat wordt het volgende jankonderwerp?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
izak van blijderveen / controller
Ik was een paar jaar uit de buurt van WOB verzoeken. Maar het afgelopen jaar wel weer en het verbaasde me hoeveel van die verzoeken er binnenkomen van mensen ver buiten de gemeente en over de meest onzinnige onderwerpen. Dan kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat het hier puur gaat om geld binnen te slepen. Ik ben voor volledige transparantie (tenzij het de gemeente schaad of privacy gevoelig is), maar het zou mi goed zijn dat WOB verzoeken een ander doel dienen dan het stellen van de vraag om de vraag of nog slechter om geld alleen.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
robert / jurist
Ja hoor er zijn overheidsorganisaties die hun processen goed op orde hebben, de mijn heeft vorig jaar geen dwangpositie hoeven te betalen. Won-verzoeken horen nu eenmaal bij ons werk, we zijn overheid. Dat er fortuinzoekers zijn is onmiskenbaar maar zorg er dan voor dat je processen op orde zijn, dan kun je die goed pareren. En ja, dat de wob bedoeld is om ovheidsorgnaisaties te controleren is ook als een voorrecht te noemen vande democratische rechtsstaat die we zijn. Je kunt ook beslissen om alle informatie gelijk op intranet te plaatsen: wat eenmaal openbaar gemaakt is, hoeft niet nog een keer te gebeuren. Misschien dat het wetsvoorstel van voormalig Kamerlid Peters zo gek nog niet is.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Theo / zelfstandig ondernemer
Onzin om WOB af te schaffen.

Veel gemeentes moeten juist een stok achter de deur hebben om tempo te maken.

Het gebruikte argument dat een wob verzoek vorm vrij is, klopt maar half. Een wob verzoek dient op een speciaal daarvoor bestemd formulier ingediend te worden. Indien er 2 formulieren ingediend worden, dient gemeente alert te zijn.

Indien er misbruik van wob wordt gemaakt dan dient niet de wob afgeschaft te worden maar het misbruik aangepakt te worden.

De "rechtbank prikkel" is ook onjuist. De rechtspraak is al overbelast en een procedure kost tijd (minimaal 1,5 jaar!) en geld.

Constructie WOB was juist bedoeld om ambtenaren op tempo te krijgen in informatie voorziening omdat dat ontbrak. Indien WOB wordt afgeschaft zal tempo zeker verdwijnen.

WOB geeft nu al aan dat indien termijn niet binnen 4 weken gehaald kan worden, die instantie met een gedegen motivatie die termijn met nog eens 4 weken kan verlengen. Indien termijn is verstreken dan dient wob in gebreke stelling formulier te worden ingediend. Pas daarna gaat dwangsom na 2 weken lopen.

Me dunkt, 2x 4 weken en nog eens 2 weken en dan nog geen openbaarheid, dan schort er echt wat aan die organisatie.

Omgekeerd zou je kunnen stellen dat wob juist een besparing is omdat rechtbank niet nodig is.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
J. / Jurist
De reacties zijn tenenkrommend. Vooral het gemak waarmee verzoeken als oneigenlijk worden weggezet (lees: de ambtenaar ziet het nut van het verzoek niet in, dus 'oneigenlijk'!). En dan over de toename in verzoeken, mensen toch. Nederland druppelt ergens onderaan als het gaat om het aantal wob verzoeken per burger. Nee, dan moeten we er vooral per gemeente niet bijvoorbeeld van 20 naar 50 verzoeken per jaar gaan! Wat erg allemaal, en ik bedoel dat inderdaad met een sarcastische ondertoon. Dat het openbaar bestuur niet dienstig is wordt hierdoor wel heel erg benadrukt.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Marie-José / adviseur r.o.
Er moet me iets van het hart. Na 35 jaar gevarieerde overheidservaring, bekruipt me het gevoel dat juist collega's van het type Lady, met hun gelijkhebberige, arrogante benadering zorgen voor veel ruis in een organisatie. Je moet gewoon doen wat je moet doen als WOB ambtenaar. Motieven van de aanvrager zijn niet relevant. Elke regeling kan enig niet beoogd effect hebben. Al deze discussies, waarschijnlijk in de baas zijn tijd, lijken me kostbaarder dan het WOB gebeuren.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Ton Zijlstra
Van veel reacties zakt je de broek af:

„Ik heb ze gezien die oneigenlijke WOB verzoeken. Mijn rechtsgevoel krijgt dan direct een diepe knauw.”

„Voor het overgrote deel flauwekul verzoeken.”

„Zeker 30 noemen wij oneigenlijk.”

„het verbaasde me hoeveel van die verzoeken er binnenkomen van mensen ver buiten de gemeente en over de meest onzinnige onderwerpen.”



Wat een geklets. Laat eens zien dan die oneigenlijke verzoeken? Op de eoa manier worden er nooit concrete voorbeelden gegeven. En als het wel gebeurt blijkt het dat de betrokken ambtenaar zich niet kan voorstellen dat er een reden voor zou zijn. Las onlangs hier een als onzin omschreven verzoek "vroeg iemand om de locatie van alle bomen in de gemeente". Terwijl dat gewoon een legitieme vraag is naar een concreet en eenvoudig bestand dat elke gemeente heeft, waar bovendien legio voorbeelden van interessant hergebruik bij zijn.



De kosten van afhandeling die hier in de reacties veel worden genoemd hebben gemeenten vooral aan zichzelf te wijten. Ik vraag momenteel bij 25 gemeenten de IV3 bestanden op (bestedingen en ramingen).



Waar de ene gemeente mij binnen 4 dagen als eerste reactie gewoon de bestanden mailt, en een ander ze in reactie op mijn vraag gewoon binnen 2 dagen op de website zet, nemen andere gemeenten de tijd om mij tot 6(!) brieven per post te sturen. Kramp en gebrekkige processen en archieven. Daar zitten de kosten, niet in de vraag die een burger stelt.



Ik heb diezelfde 25 gemeenten ook gevraagd die opgevraagde documenten gewoon zelf te publiceren. Op 1 na, weigeren alle gemeenten dat. "Deze informatie is voor de gemiddelde burger niet interessant". Dat beslist de burger graag zelf. Resultaat: elk kwartaal krijgen deze 25 gemeenten een nieuw verzoek voor de laatste versie van het betreffende bestand.



Laat een gemeente op z'n minst alle gedane wob-verzoeken en bijbehorende antwoorden zoveel mogelijk publiceren op de eigen website. Scheelt herhalingsverzoeken, en maakt bovendien zichtbaar wat de gemeente onzin vindt. Zul je zien dat het allemaal meevalt en dat de duidelijk in het oog springende obstructiepogingen ook wel op een andere manier gepareerd kunnen worden.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Floris
Wat een beetje jammer is, is dat veel gemeenten bij het minste of geringste beginnen te brullen dat er sprake is van misbruik terwijl 70-80% te voorkomen is door actief openbaar te maken. Zoals de nieuwe varianten van de Wob beogen!
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Gabriel Martens / Juridisch Medewerker
In dit relaas geen onderbouwing van de enorme indirecte (ambtelijke en bestuurlijke) kosten die dit misbruik met zich brengt. Die kosten zijn veel hoger dan de dwangsommen, die aan de orde worden gesteld.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Fritz
Als de heer Winter meent dat de opwinding over oneigenlijke WOB verzoeken 'sterk overdreven' is, dan daag ik hem hierbij uit. Gemeenten en andere overheden sturen dhr Winter voortaan elk oneigenlijk WOB-verzoek in afschrift door en hij honoreert dit met storting van 150 euro richting de gemeente die hem het verzoek doet toekomen, uiteraard 150 euro per ontvangen ontvangen verzoek. Als de commotie over oneigenlijke WOB-verzoeken dan zo 'sterk overdreven' is kan hij deze uitdaging met een gerust hart aannemen. Ik zie met grote belangstelling uit naar zijn reactie.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Ben ze zat die fraudeurs


WOB, laat me niet lachen als niet willen werpen ze allerlei drempels op en helpen de democratie helemaal naar zijn grootje. Ambtenaren dekken elkaar, schuiven werk van zich af, willen de WOB vingers niet branden, etc, etc. Een laffe bende. Sjonge, wat zijn ze weer goed bezig die beambten.



Laat je niets wijsmaken de meeste ambtenaren hebben lak aan de burger omdat ze elkaar toch dekken en de burger vastloopt in het “systeem”.

Wat opvalt dat ambtenaren ook hier zich verschuilen achter regeltjes t.a.v. geld en kosten. Hoe zo heeft een ambtenaar geen morele verplichting zuinig te zijn met overheidsgeld=belastinggeld en daar als een normaal en gezond dekkend mens over na te denken.



Bovendien heeft een ambtenaar meldingsplicht art. 161/162 t.a.v. alle zaken die verdacht, dan wel ongeoorloofd, c.q. strafbaar zijn.

-Sinds 1995 (onderzoek UvA en UT Twente) hebben ambtenaren 100 miljard over de balk gegooid. Melding gedaan? Neen.

-50 miljoen per jaar gaat over de balk wegens verkeerde inkoop. Melding gedaan?Neen.

-In Enschede kijken DMO/gemeente ambtenaren onrechtmatig in het SUWI systeem, ontslag en/of melding gedaan? Neen, men dekt elkaar

-In Enschede zijn 900 ambtenaren boventallig (halve korps), kosten 35 miljoen euro per jaar. Vervolgens gaat men bezuinigen op zieken en gehandicapten.

Wie zijn hier nu de echte schooiers, het echte tuig, de ware fraudeurs? De zieken en gehandicapten, werklozen of de ambtenaren die over de ruggen van deze mensen macht het baantje trachten te houden?



-Boventallige ambtenaren werken die allen 36 uur conform aanstellingscontract? Neen. Minder werken, helemaal niet werken, met twee vingers in de neus en een mapje 8 uur pd rondlopen of thuis zitten als spook ambtenaar is DIEFSTAL VAN DE BURGER. Men levert geen waar voor het belastinggeld en men komt de aanstellingsovereenkomst niet na. Dit is pure diefstal! Melding gedaan? Neen.



Bovendien worden burgers onheus, druk ik me nog zeer, zeer netjes uit, behandeld door niet te reageren. Achter het bureau hebben ze lef, buiten kantoor zijn het natte kranten en erg bang.



Bovenstaande is van toepassing op heel NL.



Stelling.

Ambtenaren en bestuurders helpen NL geheel naar de kloten.

Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Diederik / Juridisch adviseur
Is de RUG eigenlijk een bestuusrorgaan, waar Wob-verzoeken kunnen worden ingdiend? Zo ja, dan zullen we de stelling van Winter eens even toetsen op zijn falsificeerbaarheid (á la Popper).
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
W.O. Broeder / realist
Is dit onderzoeksrapport zélf eigenlijk openbaar? Ik kan het nl. op internet niet vinden. Wob-verzoekje bij de heer Winter indienen dan maar? Of is dat overdreven?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Ben / Jurist
Een onwaarschijnlijke conclusie. Als kleine gemeente zijn wij vele uren met duidelijk oneigenlijke WOB-verzoeken bezig. Het gaat de verzoeker daarbij niet om informatie, maar om het indienen van claims als de gemeente fouten maakt bij de behandeling. Uiteindelijk komen de kosten van die behandeling bij de gemeenschap, nog los van de kosten voor eventuele gerechtvaardigde claims/boetes. Gemeenten hebben doorgaans helemaal geen probleem met serieuze verzoeken, die werkelijk ergens over gaan. De vele oneigenlijke verzoeken kosten de gemeenschap echter handen vol geld. Dat hier alleen sprake zou zijn van een VNG-lobby, is flauwekul. Dit kost de burger nodeloos veel geld.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Marianne den Broeder / Wob specialist en researcher, owner at WobShop
Hulde aan al die gemeenten die die géén dwangsommen verbeurden doordat zij de boel op orde hebben en/of enorm hard hebben gewerkt om tijdig te beslissen.



Beklaag uzelf niet. Al dat werk was niet voor niets. Zie uw inspanning op een omvangrijk Wobverzoek als een gratis praktijktest, geheel zonder dure consultant of procesherontwerper. U mag zich feliciteren met uw uitslag. U heeft bewezen dat u een Wobverzoek kunt afdoen zoals de wetgever heeft bedoeld. U zou daarvoor gecertificeerd moeten worden.



U bewandelt de koninklijke weg en u wordt vanzelf beloond. Bij ú zullen dwangsomjagers minder en minder aankloppen. Die zien snel genoeg in dat bij uw keurige en goed georganiseerde gemeente geen dwangsom valt te halen. U bewijst de transparantie van het openbaar bestuur een betere dienst dan de VNG, die bij u niets dan incompetentie (leest niet goed), informatiechaos (kan niet vinden), en traagheid (termijnoverschrijding) veronderstelt.



Houdt moed. Helpt uw collega-gemeenten. Hoe meer gemeenten uw goede voorbeeld volgen, des te eerder zijn álle gemeenten af van de dwangsomjagerij die uw eigen brancheorganisatie door zijn averechtse publiciteit heeft opgeroepen.

Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Jan
Uit bijna alle reacties die afkomstig zijn van ambtenaren blijkt dat men de wetgever niet heeft begrepen: die heeft nl. het belangencriterium nadrukkelijk buiten het beoordelingskader geplaatst, en desondanks wordt veelal geoordeeld te moeten menen dat er "serieuze" en "oneigenlijke" verzoeken zouden zijn... dames en heren: u houdt zich bezig met iets dat de wetgever niet heeft gewild, namelijk het menen te moeten beoordelen wat het belang van de aanvrager is.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Henk / Hoofd Algemene Zaken
Ivoren toren van de wetenschap?



In het artikel zegt de Groningse hoogleraar Winter dat “Gemeenten zouden veel winst kunnen behalen door hun zaakjes op orde te hebben.” en “Actief openbaar maken is dan ook de beste remedie tegen oneigenlijke verzoeken.” Een verzoeker kan dan immers simpelweg worden verwezen naar de website waar hij de informatie zelf kan vinden. Dat bespaart ambtelijke uren, voorkomt de betaling van dwangsommen en proceskosten en zorgt voor een snelle en efficiënte afhandeling verzoeken om openbaarheid.” Dit vind ik opmerkingen vanuit de spreekwoordelijke ivoren toren.



Waar hebben we mee te maken als gemeente? Hier een greep uit de ruim 30 oneigenlijke WOB-verzoeken waar mijn gemeente mee geconfronteerd is in de laatste 2 jaar:

Een bedrijf uit Elburg verzoekt om het hoofdstuk afvalstoffen uit de aanvraag van de vigerende milieuvergunning van elk bedrijf in onze gemeente, iemand uit Almere vraagt naar het overzicht inkomsten afvalstoffenheffing en overzicht uitgaven m.b.t. verwerken van afvalstoffen van de afgelopen 5 jaar, iemand met alleen een hotmailadres verzoekt om alle afgewezen en verstrekte vergunningen, iemand uit Kranenburg verzoekt om openbaarmaking van het aantal inwoners met de Britse nationaliteit in 2012, iemand uit Amersfoort verzoekt om de klachten over openingstijd van het gemeentehuis, iemand uit Nijmegen verzoekt om documenten m.b.t. bijzonder opsporingsambtenaar (o.a. akte van beëdiging, akte van aanstelling), iemand uit Groningen verzoekt om informatie over optreden tegen geluidsoverlast veroorzaakt door zgn. kattenverjager, etc.



Ook het volgende recente WOB-verzoek is illustratief (om brief anoniem te maken heb ik de naam vervangen door X):



Geachte heer, mevrouw,



Hierbij verzoek ik u op grond van de Wet openbaarheid bestuur om de volgende openbaar te maken en in afschrift te verstrekken documenten: alle documenten waaruit blijkt wanneer u (en / of indien van toepassing uw rechtsvoorganger[s]) correspondentie verstuurd heeft naar X in de periode van 1 maart 2013 tot en met 21 maart 2014 evenals alle documenten waaruit blijkt welke correspondentie u (en / of indien van toepassing uw rechtsvoorganger[s]) verstuurd heeft naar X in de periode van 1 maart 2013 tot en met 21 maart 2014 evenals alle documenten waaruit blijkt naar welk adres/waarheen u (en / of indien van toepassing uw rechtsvoorganger[s]) voornoemde correspondentie verstuurd heeft zoals uw verzendadministratie (of iets dergelijks). Indien de kosten verbonden aan dit verzoek meer bedragen dan €7, - verzoek ik u om openbaarmaking middels inzage i.p.v. openbaarmaking middels het verstrekken van afschriften. Ik heb geen machtiging bij dit schrijven gevoegd.



Hoogachtend verblijf ik met vriendelijke groeten wachtend op een schriftelijke reactie uwerzijds,

X



Mijn gemeente heeft relatief gezien weinig dwangsom en of proceskostenvergoeding hoeven uitkeren aan verzoekers. Een keer ging het mis toen een verzoeker binnen een minuut twee keer per mail ogenschijnlijk hetzelfde verzoek deed, de ambtenaar dacht het per ongeluk twee keer verstuurd was en er later achter kwam dat het verzoek op een minuscuul onderdeel net anders was. Begrijpelijk dat verzoekers bijna altijd alleen hun e-mailadres of postbusadres vermelden en niet hun NAW-gegevens. Twee keer hebben we een proceskostenvergoeding moeten betalen, omdat we bewust de uren insteek wilden beperken, en daarom een gokje waagden en vervolgens door de bezwarencommissie werden gecorrigeerd (ingecalculeerd verlies).



Er zijn wel degelijk hoge kosten met oneigenlijke WOB-verzoeken gemoeid. Het kost veel uren om de gevraagde informatie bij elkaar te zoeken (juist ook omdat het vaak volstrekt onlogische verzoeken zijn waar informatiesystemen niet op zijn ingericht!), collega’s te raadplegen om vakspecifieke informatie te helpen interpreteren, informatie vanuit systemen om te zetten naar een document, informatie te ordenen, een brief te maken, te checken of je niet iets vergeten bent, in sommige gevallen uitleg aan bestuur, soms afhandeling bezwaar etc. Ook als je je zaakjes op orde hebt en begeleiding afhandeling WOB-verzoeken centraal georganiseerd hebt, gaat er nog steeds heel veel tijd in zitten! Gemiddeld per verzoek toch al gauw 2 dagen. En als de heer Winter stelt dat actief openbaar maken de beste remedie is, realiseert hij zich dan ook dat er geen burger, en zeker niet uit Hof van Twente, zit te wachten op dit soort informatie op de website? Overigens vergt het ook de nodige uren om informatie te presenteren op de website. Maar we willen de informatie naar de burger toe overzichtelijk houden, want anders schrikt het onze bezoekers af. Dus we selecteren en mikken op die informatie waar meerdere van (onze) burgers belang bij hebben. En dat is niet de informatie die gevraagd wordt bij WOB-verzoeken, zeker niet de oneigenlijke!
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Joost
Nou Henk (Hoofd Algemene Zaken), ik krijg de tranen in mijn broek van je schokkende verhaal...
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Alex
Ivoren toren van de wetenschap? Omdat de uitslag die gebaseerd is op een enquete onder je collegae die kennelijk een andere mening hebben dan jij?

Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
peter
Beste Henk,



Ik heb de voorbeelden gelezen en kan er in de verste verte niet uit afleiden waarom deze verzoeken oneigenlijk zouden zijn, of waarom u deze informatie verborgen zou moeten willen houden.



Het feit dat u deze verzoeken als oneigenlijk bestempelt zonder te weten waarom iemand deze informatie wil, komt op mij over als een verregaande vorm van ambteljke arrogantie. Ik heb dergelijke verzoeken zelf ook al ingediend in het verleden, en had daamee een duidelijk doel voor ogen, bv om bepaalde vermoedens over misstanden te onderzoeken.



Tenslotte gaat het hier telkens om informatie die een gemeente zonder probleem snel uit een systeem moet kunnen halen, en informatie waarvoor een WOB verzoek helemaal niet nodigzou moeten zijn, omdat de informatie op een veel informeler manier had kunnen worden verschaft.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Lady
Beste Peter,

Het feit dat jij ook dergelijke vragen stelt, vind ik helaas niet zo'n goed argument. Dat iemand informatie verborgen wil houden, is volgens mij door niemand gemeld, maar van bepaalde informatie kun je je inderdaad afvragen wat de toegevoegde waarde daarvan is, voor wie dan ook. Om die informatie op voorhand al te melden via een website lijkt me dan ook een ongewenste vervuiling van voorlichtingsinformatie die door welke website dan ook gepresenteerd zou moeten worden.



Misschien zou het een goed idee zijn om de WOB-verzoeken via de website te melden met daarbij de kosten die zijn gemaakt ten laste van de gemeenschap. Dan is dat tenminste ook meteen inzichtelijk.



O, overigens, ik ben geen gemeenteambtenaar.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
peter
Betse Lady,



De cruciale vraag hierbij is: is het aan de behandelend ambtenaar of aan de overheid waarop de informatie betrekking heeft om uit te maken of de informatie toegevoegde waarde heeft en of het verzoek oneigenlijk is. Op die manier wordt de WOB wel al te makkelijk uitgehold.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Advertentie