Advertentie

ANALYSE: Nu al hommeles in de polder

De verhouding tussen gemeenten en het kabinet Rutte III was al niet best. De plannen uit het nieuwe regeerakkoord heeft die verder op scherp gezet.

21 december 2021
gebalde-vuist.jpg

Gemeenten en het kabinet Rutte III waren de afgelopen jaren al niet de beste vrienden, maar de plannen van het nieuwe kabinet dragen niet bij aan het herstel van de interbestuurlijke verhoudingen. Terwijl die al hoognodig moesten worden verbeterd, stelde ook de Raad van State eerder dit jaar. De loopgraven zijn sinds medio vorige week opnieuw betrokken, terwijl Nederland zich geen ruziënde overheden kan permitteren.

Gediskwalificeerd

Grote woorden gebruikte VNG-voorzitter Jan van Zanen vorig week in reactie op het regeerakkoord van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Er is een valse start gemaakt, de uitspraak van de arbitragecommissie jeugd is eenzijdig aan de kant geschoven en de financiering van de woningbouwopgave is een sigaar uit eigen doos. De voorzitter van de gemeentekoepel vindt het daarnaast onbegrijpelijk dat in het regeerakkoord geen letter staat over versterking van de financiële positie van gemeenten. Gemeenten worden bovendien gediskwalificeerd als uitvoeringsloket in plaats van de eerste en medebepalende overheid. En last but not least lijkt het nieuwe kabinet – u weet wel, dat van de broodnodige elan en nieuwe bestuurscultuur – geen plannen te hebben om te werken aan verbetering van de interbestuurlijke verhoudingen; de verhouding tussen rijk en gemeenten.

 

Gotspe

De andere gemeentelijke samenwerkingsverbanden onderschreven deze kritiek volmondig en deden er nog een schepje bovenop. Het stedennetwerk G40 noemt het een gotspe dat de opschalingskorting niet van tafel is gehaald. De middelgrote gemeenten (verenigd in de M50) waarschuwen voor een oneerlijk speelveld tussen grote en kleine gemeenten en vrezen dat de financiële positie van gemeenten onder Rutte IV nog verder zal verslechteren. De plattelandsgemeenten (P10) voelen zich compleet genegeerd.

 

Spierballen

De VNG dreigt wat omfloerst met een boycot van de hervormingsagenda jeugd, dat begin komend jaar concrete maatregelen moet opleveren om het jeugdstelsel te verbeteren en betaalbaar te krijgen. Ook de G40 laat zijn spierballen zien door een winstwaarschuwing af te geven: ‘Gemeenten en steden in het bijzonder zijn keihard nodig om de ambities uit het akkoord te realiseren.’ Dat stelt ook de P10 over de rol van de plattelandsgemeenten: ‘Het platteland is onmisbaar voor de realisatie van het regeerakkoord.’

 

Maatschappelijke opgave

Een lekker begin dus, van een nieuwe periode waarin rijk en gemeenten elkaar hard nodig hebben om grote maatschappelijke opgaven op te pakken. Denk aan de woningbouwopgave en de energietransitie als ook aan de hervorming van de jeugdzorg en het betaalbaar krijgen van de Wmo. De gemeentelijke onvrede was al jaren groot, vooral vanwege de oplopende tekorten in de jeugdzorg, het uitblijven van de herverdeling van het gemeentefonds en het feit dat ‘de koek’ – de omvang van het gemeentefonds – maar niet wordt vergroot. Die onvrede is met het nieuwe regeerakkoord alleen maar vergroot.

 

Zwaarwegend te zwaar

En dat terwijl het vertrouwen in het rijk net een klein beetje was hersteld toen gemeenten en ‘Den Haag’ in juni eindelijk afspraken maakten over extra geld voor de jeugdzorg. Daarvoor was wel de inmenging van een arbitragecommissie nodig om het lang slepende conflict over de jeugdzorgtekorten te beslechten. De uitspraak van deze Commissie van Wijzen werd door beide partijen omarmd. Tot aan 2028 zouden gemeenten een basisbedrag van jaarlijks 1,9 miljard euro extra voor de jeugdzorg krijgen, minus de opbrengsten uit bezuinigingen en/of maatregelen in de jeugdzorg, zo werd afgesproken. Het demissionaire kabinet hield wel een slag om de arm. Het wilde nog geen keiharde structurele bedragen voor na 2023 toezeggen, maar het advies van de arbitragecommissie zou wel als ‘zwaarwegend’ in de kabinetsformatie worden meegenomen. Het advies blijkt voor Rutte IV te zwaar. In het regeerakkoord staat dat het nieuwe kabinet al in 2024 100 miljoen euro en vanaf 2025 een half miljard op voorhand aan bezuinigingen inboekt. De VNG pikt dat niet. ‘Arbitrage is arbitrage’, stelde Van Zanen donderdag in een pittige brief aan de Kamer. ‘De uitkomst van arbitrage moet worden gerespecteerd.’

 

Messen geslepen

Het nieuwe regeerakkoord heeft het wankele vertrouwen van gemeenten in ‘Den Haag’ een fikse optater gegeven. Gemeenten, van groot tot klein, hebben de messen geslepen en de mouwen opgestroopt. Terwijl dat nu net niet de bedoeling was, stelde de Raad van State eerder dit jaar in zijn periodieke ‘Voorlichting over de interbestuurlijke verhoudingen’. In een interview in Binnenlands Bestuur gaven Thom de Graaf, vicepresident van de Raad van State, en staatsraad Jan Franssen (inmiddels gepensioneerd) aan dat de interbestuurlijke verhoudingen ‘nu ècht’ moeten worden verbeterd. Dat had de afdeling advisering van de Raad van State al eerder dringend geadviseerd. ‘Het lijdt geen twijfel dat goede interbestuurlijke verhoudingen en daarop gebaseerde arrangementen essentieel zijn, omdat rijk en medeoverheden ieder hun bijdrage hebben te leveren aan de realisatie van de gestelde maatschappelijke doelen’, schreef de Raad van State in april dit jaar. Niet alleen ‘Den Haag’ moet zijn leven beteren, ook gemeenten, benadrukte de RvS daarbij.

 

Strategie

Tot nu toe zijn er door beide ‘kampen’ weinig stappen gezet om toenadering te zoeken, zo kan worden geconstateerd. Medio januari steken alle gemeenten de koppen bij elkaar om over het regeerakkoord door te praten en een strategie te bepalen, alsook over hoe om te gaan met de weigering van Binnenlandse Zaken om de herverdeling van het gemeentefonds aan te passen, ondanks de forse kritiek van de Raad van het Openbaar Bestuur (ROB) daarop. Ook de vraag wat te doen met de hervormingsagenda jeugd staat op de agenda van die extra ledenvergadering.    

 

Bijsturen

Het ziet er kortom allemaal weinig hoopgevend uit. Mogelijk brengt het kerstreces de gemoederen wat tot bedaren of worden her en der kopjes koffiegedronken in een poging plooien glad te strijken. Misschien kan er ook hoop worden geput uit het feit dat veel van het ‘hoe’ uit het regeerakkoord nog door de nieuwe bewindslieden moet worden uitgewerkt. Dat biedt kans op bijsturen.  

Reacties: 4

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

gerrit / raadslid.
Het is even wennen te beseffen dat we met dezelfde mensen te maken gaan krijgen in het "vernieuwende kabinet" zoals wordt aangegeven. De ondergeschoven kindjes, vooral op sociaal domein zoals zorg, ouderen en jeugd, maar ook veiligheid ( politie / justitie ) zullen nog 3 jaar moeten aanmodderen met afbraak. De uitbetalingen rondom Groningen en de toeslagenaffaire

wordt vooral besproken maar echt aanpakken ?? Dat geldmagnaat Shell weggaat... och och... wat een ellende hoor je ze zeggen. Over de door mij genoemde items wordt van alles gezegd echter zal weer als ondergeschoven kindje behandeld gaan worden, dat geeft het akkoord alweer heel duidelijk aan. Den Haag toont vooral "zorg" voor het grote kapitaal maar ... ouderen nog meer in de bijstand, nog minder plaatsen om onze jeugd echt goed te kunnen begeleiden die het nodig hebben, zal weer een utopie zijn. De huizenmarkt... waar hebben ze ons de laatste jaren mee opgezadeld ? Wie moet het dan opknappen met nog minder geld.... Juist de gemeenten . Triest dat in Nederland alles "uitgevochten moet worden binnen de overheden die elkaar zouden moeten ondersteunen. Ik hoop toch echt dat over 3 jaar "mensen van de werkvloer die dagelijks met de voeten in de drek staan " het eindelijk meeeer voor het zeggen gaan krijgen. Jammer van deze keer maar de kiezer.... die krijgt wat het verdient. We gaan maar weer door met aanmodderen ( lees ook leugens --- om bestwil.... beloven en niks doen ) in plaats van vernieuwen. LAAT echt eens zien dat de gewone mensen in Nederland ook meetellen en niet de grote bedrijven en instellingen. Erg dat ik dat ik dat als raadslid die elke dag met de gewone mens omgaat moet zeggen, maar ik hoor het gewoon om me heen. Ik kan hier jammer genoeg geen vertrouwen uit halen voor de eerste paar jaren.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
de jong / ambtenaar
Ik vind het een verademing. Geen plichtmatige woorden van het rijk over de o zo belangrijke rol van gemeenten zoals de vorige kabinetten wel optekenden in een Regeerakkoord maar er vervolgens niet naar handelden. Dit kabintet geeft eindelijk een eerlijk signaal af en dat past helemaal in de nieuwe bestuurscultuur: gemeenten, u doet er wat ons betreft niet zoveel toe, hoewel u daar zelf misschien anders over denkt. Dat is even wennen voor de VNG, G40 en wat al niet meer gemeentelijke theekransjes. Het kabinet toont zich tameijk ongevoelig voor de lobby-clubs en dat klaart te de lucht.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
H. Wiersma / gepens.
De omvang van het Gemeentefonds in euro's behoort een reële afspiegeling te hebben ten opzichte van de totale omvang van het gemeentelijke takenpakket.

Een oordeel over een juiste toepassing is slechts te geven als er voldoende transparantie is over de gehanteerde methodiek voor de verdeling. Transparantie kom echter niet voor in de Kabinetten Rutte, nu niet en vast ook niet in de toekomst.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
René / bel.adv.
#Dat is even wennen voor de VNG, G40 en wat al niet meer gemeentelijke theekransjes. Het kabinet toont zich tamelijk ongevoelig voor de lobby-clubs en dat klaart te de lucht.

Behalve als het om de lobbyclubjes van de multinationals, brievenbusfirma's, KLM etc. gaat. Die weten wel hun miljarden binnen te halen en houden. Het neoliberalisme van de VVD heeft Nederland niets opgeleverd ergo, de komende jaren moet er weer geïnvesteerd worden wat door de kabinetten Rutte I, II en III is afgebroken. Het is een bewuste keuze van het toekomstig kabinet om de gemeenten structureel te weinig geld te geven. Dit zorgt ervoor dat burgers een (te) laag voorzieningenniveau krijgen. En waar gaat de burger klagen, juist de gemeenten, de bestuurslaag die het dichtst bij de burger staat.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Advertentie