of 63908 LinkedIn

Nederland telt al dertig partijloze burgemeesters

Beeld: Shutterstock
Beeld: Shutterstock

Het aantal partijloze burgemeesters neemt toe. Het zijn er inmiddels dertig. Een partijloze burgemeester staat per definitie boven de partijen en is, inherent aan zijn ambt, onafhankelijk. Dat levert krediet op. Maar: ‘Je kunt niet terugvallen op een partij als het niet lekker zit.’

Partijloze burgemeester rukt op
‘Eigenlijk zouden er al honderd partijloze burgemeesters moeten zijn’, vindt burgemeester Gerrit Jan Gorter van Zeewolde, de langstzittende partijloze burgemeester (sinds 2007). Hij wijst op het aandeel stemmen voor lokale partijen bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen, bijna 30 procent. Toch mogen de ‘partijlozen’ niet klagen, want met dertig (waarvan drie waarnemers) bekleden ze meer posten dan een grote landelijke partij als D66 (28). En ze bezetten niet de minste plaatsen. Onlangs kreeg Alkmaar Anja Schouten, voorheen korpschef van de politie Noord-Holland, als nieuwe burgemeester en ook de gemeente Waalwijk mocht een partijloze burgemeester begroeten in de persoon van Sascha Ausems, voorheen zorgbestuurder. Twee provinciehoofdsteden hebben een partijloze burgemeester: Assen (Marco Out, stapte tijdens zijn ambtsperiode uit de VVD) en Maastricht (Annemarie Penn-Te Strake, voorheen vicepresident van de rechtbank Maastricht en lid van het College van procureurs-generaal).

Lokale partijen
Alleen al in de eerste helft van 2021 kwamen er een stuk of zes partijloze burgemeesters bij, aldus onderzoeker Sabine van Zuydam onlangs in Binnenlands Bestuur in een artikel over haar boek over onder meer burgemeestersbenoemingen. ‘Kleine verschuivingen, maar er is een kentering in gang gezet’, zei ze toen. Maar is er eigenlijk niet al een gróte verschuiving gaande? ‘Tja, waar zet je het tegen af?’, zegt ze nu. ‘Er zijn nu 352 burgemeesters, dus het is nog een klein deel, maar het is wel groeiende.’ Het beeld dat je lid moet zijn van een politieke partij, omdat je anders geen kans maakt om burgemeester te worden, geldt niet meer, constateert Van Zuydam. ‘Daarbij is de toename verklaarbaar, omdat lokale partijen een groot aandeel hebben in raden.’

Symboolfunctie
Een deel van de partijloze burgemeesters was in een vorige gemeente wethouder van een lokale partij. ‘Vaak zijn ze niet lid van een landelijke partij, het benadrukken van partijonafhankelijkheid zou dan een symboolfunctie kunnen hebben.’ Een voordeel van de partijloze burgemeester kan zijn dat je dan steviger kunt onderstrepen dat je boven de partijen staat. Je bent immers minder gebonden aan politieke kleur en opvatting. ‘Maar je neemt ook je eigen ideeën mee, dus die komen wel tot uitdrukking.’ Ook burgemeesters die wel lid zijn van een partij beroepen zich volgens Van Zuydam op hun onafhankelijkheid. ‘Die profileren zich niet politiek.’

Persoonlijke keuze
Eduard van Zuijlen werd als burgemeester vaak aangesproken op het feit dat hij een prominent partijlid was van GroenLinks. ‘Ik moest destijds acties verdedigen van de partij waar ik niet per se achter stond. Ik kreeg er last van.’ Daarop besloot Van Zuijlen zijn lidmaatschap op te zeggen. De huidige partijloze burgemeester van Enkhuizen sluit echter niet uit dat hij ooit opnieuw lid wordt van een politieke partij. ‘Ik vind dat een persoonlijke keuze. Het zou geen issue moeten zijn. Je moet boven de partijen staan als burgemeester. Ik ken weinig burgemeesters die veel aan partijactiviteiten meedoen.’

Competenties
Burgemeesters die wel lid zijn van een partij zouden gemakkelijker toegang kunnen hebben tot de Tweede Kamer of Provinciale Staten, maar dat is niet per se een gegeven, vindt Van Zuijlen. ‘Ik was al elf jaar burgemeester, dus je houdt de relaties in stand. Los van het partijlidmaatschap moet je sowieso een netwerk opbouwen.’ Als hij breder kijkt, merkt Van Zuijlen dat vertrouwenscommissies meer naar persoonlijkheidskenmerken en competenties zoeken. ‘Het competentieprofiel speelt een hoofdrol, terwijl dat vroeger een papieren tijger was. Ik denk dat nu veel meer gekeken wordt naar: met wie hebben we hier te maken?’

Lokale binding
In de profielschets is het hebben van een netwerk heel belangrijk, beaamt onderzoeker Van Zuydam. ‘Of dat snel kunnen opbouwen. De band met Den Haag wordt niet als eerste genoemd, misschien in een grotere gemeente net iets eerder wel. Het gaat vooral om de regio en daarna pas Den Haag en Europa. Welke vaardigheid heb je in het netwerken, heb je dat in eerdere ambten laten zien? Dat kan ook zonder partij. Je kunt dan op een specifiek thema of issue Kamerleden opzoeken in plaats van ideologisch gebonden.’ Van Zuydam ziet steeds vaker de lokale link met de burgemeester. Is deze opgegroeid in de gemeente of heeft de kandidaat binding met de streek? ‘Een carrièreburgemeester, zoals Ivo Opstelten, zie je minder. De link met de lokale gemeenschap komt vaker terug.’

Onafhankelijkheid
Zowel met haar netwerk in Den Haag als haar ‘roots’ kan burgemeester Nelly Kalfs van Lingewaard daarover meepraten. De sociaal-wetenschapper woonde haar hele jeugd in de streek en werkte later als ambtenaar op het ministerie van Verkeer en Waterstaat en bij de gemeente Amsterdam. Voor ze burgemeester werd, was ze hoofdingenieur-directeur bij Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Inmiddels is ze bijna een jaar burgemeester, en partijloos. ‘Ik ben iemand die altijd probeert alle belangen mee te wegen. Onafhankelijkheid en de zaken op zijn merites bekijken, zit in mijn genen. Dat past bij een burgemeester: boven de partijen staan.’

Meer zij-instromers
‘Ik zit 35 jaar in de politiek en heb maar één keer meegemaakt dat ‘landelijken’ wel ‘even naar Den Haag’ zouden gaan om iets te regelen. Nou, ze hebben niets voor elkaar gekregen’, memoreert Gerrit Jan Gorter. ‘Je moet lokaal het werk doen en onafhankelijk zijn.’ Gorter was nooit lid van een partij, maar stond wel aan de wieg van een lokale partij, waar hij raadslid en wethouder voor was. In 2021 zit hij in zijn derde termijn en mag hij ‘aanstormende’ burgemeesters in het BZK-klasje vertellen wat je allemaal kunt meemaken als burgemeester. Hij ziet er steeds meer zij-instromers vanuit de politie, brandweer, de zorg. ‘Men kiest voor kwaliteit. Niet meer op partij, want dat kan op je afstralen.’

Geen hokje
Op de vraag wat de partijloze burgemeester kan toevoegen aan het politiek-bestuurlijke landschap, noemt Gorter de grote mate van onafhankelijkheid. ‘Het voorkomen van achterdocht in de omgeving waar je burgemeester bent. Je wordt niet in een hokje gestopt, niet met een partij geassocieerd of met de prestaties van de lokale tak van die partij. Maar je moet het zelf waarmaken. Je kunt niet terugvallen op een partij als het niet lekker zit. Je bent een selfmade man in een glazen huis.’

Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nr. 16 van deze week (inlog)

Verstuur dit artikel naar Google+

GERELATEERDE ARTIKELEN

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Nici uit Loenen (voormalig rijksambtenaar) op
@WvdBosch, mee eens, prima voorbeeld. Helaas triggert het woord PVV direct weer negatieve associaties dat niets met het voorbeeld van de onevenwichtige verdeling van politiek actieve burgermeesters te maken heeft. Het gaat hier niet over de PVV dus. Iedereen met kwaliteiten kan tegenwoordig burgemeester worden, zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Burgemeester . Belgen hebben de voorkeur voor bierbrouwers lees ik :-)
Door Spijker (n.v.t.) op
Voor ondemocratisch functionerende extreem rechtse clubjes behoort geen plaats te zijn in Nederland. Dat geldt overigens ook voor dergelijke clubjes aan de linkerzijde.
Door Theo van S. (adviseur) op
@WvdBosch: hoe kan een partij met één lid nou leden voordragen voor een burgemeesterspost?
Door Bimie Janssen (Ambtenaar) op
@W. van den Bosch: een meerderheid van Nederland snapt gelukkig nog steeds dat een PVV burgemeester geen reclame voor hun dorp of stad is. De PVV is geen democratische partij en de rechtsstaat wordt door hun baas niet erkend dan wel gerespecteerd. Mag hopen dat er nooit een dorp of stad komt dat met dit extreemrechts clubje geafficheerd wil worden.
Door Marie H (Wethouder (adviseur vertrouwenscommissie)) op
@W van den Bosch: de lokale vertrouwenscommissie draagt burgemeester voor. Daar hebben politieke partijen geen macht of controle. Kul redenering. En weet uit eerdere ervaring dat het echt niet werkt zoals je schetst. Onzin.
Een burgemeester staat echt boven de partijen en dat merk ik in de praktijk. Wat niet helpt, is dat in de media de politieke partij dan altijd wel benoemd wordt: burgemeester N. N. (Politieke partij). Ik snap dat niet.
Door W. van den Bosch op
Al... al...
Volgens mij is een marginaal deel van de bevolking lid van een politieke partij en binnen die hele kleine vijver heeft een partijkartel ook nog eens rare, volkomen ondemocratische afspraken gemaakt. Die maken dat de PVV welgeteld 0 (zegge: NUL) burgemeesters mag leveren, terwijl margepartij PvdA (6% van de stemmen) 20% van de burgemeesters levert en het CDA/Lijst Omtzigt (gezamenlijk 10% van de stemmen) nog eens 30%. Praktijken die je doorgaans ziet in west Afrika.

Vacatures

Van onze partners

Whitepapers