of 63908 LinkedIn

Amsterdam: excuses voor slavernij, geen herstelbetaling

Burgemeester Femke Halsema bood namens het stadsbestuur van Amsterdam excuses aan voor de rol die de hoofdstad heeft gespeeld in het slavernijverleden. Amsterdam ziet echter niets in herstelbetalingen als vervolgstap.
11 reacties

Burgemeester Femke Halsema bood namens het stadsbestuur van Amsterdam excuses aan voor de rol die de hoofdstad heeft gespeeld in het slavernijverleden. Amsterdam ziet echter niets in herstelbetalingen als vervolgstap. 

Actieve betrokkenheid

Burgemeester Femke Halsema bood namens het stadsbestuur van Amsterdam excuses aan voor de rol die de hoofdstad heeft gespeeld in het slavernijverleden. Ze deed dat tijdens de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij in het Amsterdamse Oosterpark. ‘Voor de actieve betrokkenheid van het Amsterdamse stadsbestuur bij het commerciële systeem van koloniale slavernij en de wereldwijde handel in tot slaaf gemaakten bied ik, namens het college van burgemeester en wethouders, excuses aan’, zei Halsema.

 

Groot onrecht

De burgemeester zei in haar toespraak dat ‘geen enkele nu levende Amsterdammer schuld heeft aan dat verleden’. Het stadsbestuur wil daar wel verantwoordelijkheid voor nemen, want dat staat ‘in een niet-onderbroken lijn met het bestuur van haar voorgangers’, legde de burgemeester uit. ‘Ook met die regenten en burgemeesters, wier handelen wij verafschuwen.’ Volgens Halsema is het tijd ‘om het grote onrecht van de koloniale slavernij te metselen in de identiteit van onze stad. Met een ruimhartige en onvoorwaardelijke erkenning.’ Amsterdam is de eerste gemeente in ons land die formeel excuses maakt. Ook Utrecht, Den Haag en Rotterdam overwegen dit te doen. Britse steden als Londen, Liverpool en Chicago en Charleston in de Verenigde Staten gingen Amsterdam al voor. De excuses van Halsema werden met applaus en gejuich ontvangen.

 

Erfenis

De gemeenteraad stemde twee jaar geleden in met een initiatiefvoorstel dat opriep namens Amsterdam excuses te maken voor het slavernijverleden. Daarop volgde een onderzoek door het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. De belangrijkste conclusie was dat het bestuur van Amsterdam direct, wereldwijd, grootschalig, veelzijdig en langdurig betrokken was bij slavenhandel en slavernij. ‘Deze geschiedenis heeft een erfenis achtergelaten in onze stad’, zei Halsema in haar toespraak. Die erfenis is "groots en zichtbaar" in de historische grachtengordel en de rijkdom van kunst in de stad. ‘Veel minder zichtbaar - en lang genegeerd - in de uitbuiting toen en de ongelijkheid van nu’, aldus de burgemeester.

 

Misdrijven

Eerder op de middag overhandigde een adviescollege een rapport aan demissionair minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren. Hierin staat dat Nederland de slavernij en de slavenhandel waar Nederlanders zich tot 1863 schuldig aan maakten, moet erkennen als misdrijven tegen de menselijkheid en excuses daarvoor moet maken. ‘Deze adviezen zijn belangwekkend en niet mis te verstaan’, reageerde Ollongren tijdens de herdenking. ‘Daar kunnen we niet omheen.’ Ze noemde het noodzaak om ‘ons verleden onder ogen te zien’. Tegelijkertijd benadrukte ze hoe belangrijk het is om racisme en discriminatie in onze tijd tegen te gaan. ‘Er is nog een lange weg te gaan.’ Naar het slavernijverleden kunnen we volgens de minister alleen ‘met afschuw, berouw en schaamte’ kijken. Ze sloot haar toespraak af met een pleidooi om ‘niet tegenover, maar naast elkaar te staan.’


Polarisatie

De roep om excuses is er al lange tijd. Demissionair premier Mark Rutte gaf vorig jaar nog aan daar niet voor te voelen. Hij zei dat dit het maatschappelijk debat nu niet verder helpt, maar eerder zal leiden tot polarisatie. In 2013 betuigde de Nederlandse regering wel ‘diepe spijt en berouw’ over het Nederlandse slavernijverleden. Ook in 2001 betuigde het toenmalige kabinet al diepe spijt, maar excuses kwamen er niet. Tijdens de nationale herdenking trad verder onder meer songfestivaldeelnemer Jeangu Macrooy op. De aanwezigen hielden een minuut stilte en er werden kransen gelegd bij het nationale slavernijmonument. Normaal gesproken vindt na de herdenking het festival Keti Koti plaats, om de afschaffing van de slavernij te vieren. Vanwege de coronamaatregelen gaat dat dit jaar wederom niet door.

 

Niet afkopen
Ondanks de excuses, ziet ook de gemeente Amsterdam niets in herstelbetaling. ‘Herstel heeft vele vormen’, meldt de gemeente in een toelichting. ‘Herstelbetalingen zijn daar een van, maar bijvoorbeeld ook het slavernijmonument, de jaarlijkse herdenking, de inzet op een nationale feestdag en een blijvende plek waar de geschiedenis verteld kan worden, een museum.’ Volgens het stadsbestuur is dit ‘geen schuld die je kan of moet willen afkopen’. In plaats daarvan zet de hoofdstad in op erkennen, verzoenen en ‘de ongelijkheid van nu bestrijden’.

 

Uitgesloten

Herstelbetalingen zouden ook allerlei problemen met zich meebrengen. Zo zouden mogelijk mensen worden uitgesloten die ‘hun relatie met slavernij en het verleden moeilijker of niet kunnen aantonen’, niet in Nederland wonen of ‘geen weet hebben van hun verleden’. Wat het stadsbestuur betreft, zou het uitkeren van een geldbedrag ook weinig bijdragen aan het tegengaan van ‘institutioneel en maatschappelijk racisme en achterstelling’.

 

Financieel aansprakelijk

De kans dat Amsterdam financieel aansprakelijk kan worden gesteld na het maken van excuses over het slavernijverleden is ‘bijna nihil’. Dat zegt Wouter Veraart, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. ‘Dat komt omdat het onrecht al lang geleden heeft plaatsgevonden. Juridisch kun je niet meer aantonen dat een individu op dit moment concrete schade lijdt als een direct gevolg van het verleden van zijn voorouders.’ De hoogleraar weet dat vergelijkbare rechtszaken elders in de wereld niet tot een succes hebben geleid.

 

Formeel

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema kwam donderdag tijdens de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij met de langverwachte excuses. Volgens Veraart zijn excuses een formele manier om te erkennen dat er onrecht heeft plaatsgevonden in het verleden. ‘Dat heeft veel meer status dan een spijtbetuiging of het tonen van berouw, wat vooral een manier is om empathie te tonen. Je laat dan zien dat je het leed wel voelt, maar geeft er geen formele erkenning aan.’

 

Verbinden

Het maken van excuses geeft volgens de hoogleraar ook aan dat er de intentie is om voortaan op een andere manier met de eigen geschiedenis om te gaan. ‘Er wijzigt iets in het officiële zelfbeeld, waardoor je het onrecht uit het koloniale verleden niet meer bagatelliseert en er meer bij stilstaat.’ Manieren om aan de excuses meer betekenis te geven zijn volgens Veraart bijvoorbeeld kijken naar wat het onderwijs kan doen, mogelijke compensatie of het op een andere manier behandelen van discriminatie en racisme. "Door iets te verbinden aan excuses, neemt de waarde ervan nog toe.’

 

Niet vrijblijvend

De excuses zijn wat Amsterdam betreft niet vrijblijvend. Met het uitspreken ervan ontstaat voor het stadsbestuur ‘een extra verplichting om zich in te zetten voor enerzijds het vergroten van de kennis over en de erkenning van wat er tijdens het slavernijverleden gebeurd is, en anderzijds het bestrijden van de consequenties die voortvloeien uit de doorwerking van dit verleden: (institutioneel) racisme en ongelijkheid’. (ANP)

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door drs. E. Nabled op
Dat hele slavernijverleden is wat mij betreft al ver over zijn/haar houdbaarheidsdatum heen; niet als feit op zich, wel om de emotionele chantage en de politisering die er uit voort vloeit. Ik vind het dom, naief en goedkoop om excuses te maken voor iets waar je zelf geen directe schuld aan hebt tegenover iemand die er zelf niet direct aan bloot gesteld is geweest. Een voorouder van mij werd zelfs na de slavernij ook, wegens landloperij, naar Veenhuizen verbannen: zand er over!

Vacatures

Van onze partners