of 59236 LinkedIn

Grote gemeenten duurder dan kleine

Gemeentelijke schaalvergroting levert geen geld op. Het is daarom onverstandig bezuinigingen door gemeentelijke opschaling in te boeken.
Hans Bekkers 10 reacties
Gemeentelijke schaalvergroting levert geen geld op. Het is daarom onverstandig bezuinigingen door gemeentelijke opschaling in te boeken.

In een onderzoek, vandaag gepresenteerd in het wetenschappelijk tijdschrift ES B, het vakblad over economie en beleid, toont Coelo-directeur Maarten Allers aan dat pleidooien om het aantal gemeenten drastisch in te krimpen om daarmee miljarden euro’s te besparen op lucht zijn gebaseerd. Zo zou volgens de heroverwegingswerkgroep Openbaar Bestuur (onder voorzitterschap van oud secretaris-generaal Chris Kalden) een ‘substantiële’ besparing kunnen worden geboekt. De commissie stelt de politiek voor het aantal gemeenten te reduceren: van 430 tot 25 à 30 gemeenten, of iets minder fors, tot hooguit 100 à 150 gemeenten.

 

Er zullen volgens Allers inderdaad kostenbesparingen zijn, omdat er minder burgemeesters, wethouders, secretarissen en raadsleden nodig zijn. Maar het is volgens hem even gemakkelijk om kosten te noemen die toenemen met de gemeentegrootte. ‘Denk bijvoorbeeld aan de extra managementlagen die nodig zijn om alle activiteiten van een grote organisatie te coördineren’.

 

Zijn onderzoek weerlegt dat kleine gemeenten naar verhouding meer personeel in dienst hebben dan middelgrote of grote gemeenten. Hij toont empirisch aan dat het over het algemeen juist omgekeerd is: hoe groter de gemeente, des te meer ambtenaren per duizend inwoners. Nu gebeurt het nog al eens dat sommige (kleine) gemeenten taken uitbesteden aan andere gemeenten.

 

Dan is minder personeel in dienst, maar moet er wel nog voor de voorzieningen worden betaald. Hun uitgaven zouden dus wel eens relatief hoog kunnen zijn. Dat onderzocht hij. De uitkomst laat duidelijk zien dat kleinere gemeenten per inwoner niet meer uitgeven dan grotere. ‘Het verband is eerder andersom: hoe groter de gemeente, hoe hoger de uitgaven per inwoner’, aldus Allers.

 

Grotere gemeenten hebben dus doorgaans meer personeel in dienst en geven meer uit dan kleinere. Dat zou kunnen betekenen dat samenvoeging van kleinere gemeenten tot hogere gemeentelijke uitgaven leidt. Reden voor de Coelo- directeur gemeentelijke uitgaven voor en na de herindeling te vergelijken. Hij deed dat voor 24 herindelingsgemeenten op basis van de begrotingscijfers voor de jaren 2002-2010. In sommige gevallen daalden de uitgaven, maar uit het onderzoek bleek dat ze in de meeste gevallen na de herindeling hoger liggen. Van efficiencywinst door schaalvergroting - vaak één van de argumenten om tot fusie over te gaan - is in de eerste zeven jaar na de herindeling geen sprake.

 

De onderzoeker vond geen aanwijzingen dat recente herindelingen tot besparingen hebben geleid. ‘Integendeel. Het is daarom onverstandig bezuinigingen door gemeentelijke opschaling in te boeken. Wie dat toch doet, heeft op zijn minst iets uit te leggen. De werkgroep Openbaar Bestuur laat dat na’, aldus Allers. Besparingen in het openbaar bestuur zijn volgens hem eerder te verwachten wanneer gemeenten een grotere verantwoordelijkheid krijgen zelf in komsten te verwerven en wanneer de bureaucratische druk op gemeenten zich over exacte uitgaven te verantwoorden, wordt getemperd.

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Th Moras . (Een logisch nadenkende burger .) op
Mocht er om wat voor redenen dan ook de mening zijn ontstaan (BMC?) om toch tot een herindeling over te gaan , dan is het toch wel een eerste vereiste dat er vooral een groot draagvlak aanwezig isonder de bevolking , van alle betreffendgemeenten . Wanneer het echter wordt opgelegd door de gemeente raden ,zonder ook maar enige inspraak van hun burgers ,en dus tegen de wil van de inwoners van één zo'n fuserende gemeente ,even goed zo'n herindeling aan te gaan , is dit zeker te verwerpen en duidt dit op bestuurlijke arogantie , en zeker als dan ook nog een referendum angstvallig wordt vermeden .
Het zal duidelijk zijn dat het project bureau dat de opdracht heeft verworven om deze herindeling tot een goed einde te brengen , Hier geen ongetogen woord over los zal laten , en zeker niet als er ook nog bestuurders van zo'n betreffende gemeente bij het zelfde bureau in dienst zijn . Maar hopelijk wordt dit dan ook tijdig door de hogere bestuurlijke instanties door zien ,zodat deze groep onbegrepen inwoners niet alsnog met een zeer ongewenste fusie worden opgezadeld .
Hopelijk kan er door de Tweede Kamer
alsnog een stokje voor worden gestoken .


Door Joost van Hoorn (bestuurskundige, adviseur ruimtelijke ontwikkeling) op
1. Waarom zijn er extra managementlagen nodig bij schaalvergroting? Geef ambtenaren eens wat meer vrijheid om hun werk goed te doen.

2. Is het ook niet zo dat hoe groter de gemeente, hoe complexer de opgaven en dus hoe hoger de kosten? Grote gemeenten (steden) hebben vaker meer uitgaven in de hoek van sociale zekerheid en vervullen een regiofunctie met bijbehorende extra kosten. Het kan dan wel 'empirisch' zijn aangetoond dat kleine gemeenten efficienter werken, maar is daarbij in het onderzoek ook rekening gehouden met andere factoren dan gemeentegrootte?

3. Het is niet vreemd dat in de eerste jaren na samenvoeging van gemeenten de kosten hoger zullen liggen. Er moeten immers verschillende organisaties met verschillende culturen en werkwijzen worden samengevoegd. Hoe zit het na een paar jaar? Zijn de kosten dan nog steeds hoger?

4. Samenvoegen van gemeenten, zoals ook de VNG nu voorstelt (Thorbecke 2.0), moet iets doen aan de veelheid aan overheidsorganisaties die “allemaal een beetje en dus geen van alle ècht verantwoordelijk zijn voor hun taakgebied.” Het voorstel bestaat niet alleen uit het instellen van 30 regiogemeenten, maar ook uit het afschaffen van de Provincies en wat mij betreft dan ook maar gelijk de WGR+ regio's en de Waterschappen. Weg met de “Hollandse vergaderziekte” met ondoorzichtige besluiten en een gebrek aan tempo en slagvaardigheid tot gevolg. Wat denk je dat al dat overleg op allerlei terreinen over veiligheid, ambulances, bedrijventerreinen en andere beleidsthema's die zich bovenlokaal manifesteren momenteel kost?

5. Last but not least: de kostenbesparing zit 'm in ieder geval al op bestuurders en politici. En daarbij zie ik nog drie voordelen:
a. Professionalisering van onze representatieve democratie: sterkere raad en sterkere wethouders s.v.p.!
b. Politiek-bestuurlijke aansturing op hoofdlijnen. Weg met de discussies in de raad over stoeptegels.
c. Meer zeggenschap voor burgers over hun directe leefomgeving. Mijn stelling: gemeenten moeten sowieso de illusie doorprikken dat de overheid kan beantwoorden aan de groeiende vraag naar zekerheden die domweg niet kùnnen worden geboden. Vraag blijft: hoe organiseer je zeggenschap van burgers over hun directe woon- en leefomgeving. Mijn stelling: laat het antwoord vooral niet van de overheid komen. Meer experiment, debat en cocreatie is nodig om burgers daadwerkelijk hun zeggenschap over de directe leefomgeving terug te geven. Leve de democratie!
Door Hans Schalkwijk (adviseur) op
Ben inderdaad wel verwonderd, dat wat al lang bekend was weer boven komt drijven. Het is vaak een fake verhaal, dat de gemeenten alle expertise in huis moeten hebben. Specialisten kan je gewoon inhuren. Hoeft echt niet zo duur te zijn.
Dat goed draaiende gemeenten om zeep worden gebracht door samenvoegingen is een feit. Ach ja iedereen heeft zijn hobbies.
Door Geert Linden (ambtenaar) op
Het is lastiger om een grote gemeente effecient te laten werken dan een kleine gemeente. Grote shared services leiden ook in grote gemeenten tot verhogen van de kosten per product. Maar er zijn ook vaak extra interne bestuurslagen bijv. deelraden, deelgemeenten, wijkraden of verzelfstandigde diensten of overheidsbedrijven. Hetzelfde gaat op voor gemeentelijke diensten. Samenvoegen leidt altijd tot extra managementlagen en dus hogere kosten.
Door Jan B. Haazen (oud-gedeputeerde Best.organisatie) op
Het ware interessant naast de een-dimensionale analyse van de financiën kennis te kunnen nemen van de analyse van de bestuurlijke effectiviteit. Als geestelijk vader van de Bstuurskrachtmonitor blijf ik ervan overtuigd dat niet alleen financiën ertoe doen, maar juist ook aanwezige expertise, focus en effectieve samenwerking van niet te veel actoren. Dit is geen eenzijdig pleidooi voor schaalvergroting, maar een oproep om te komen tot "situationele optimalisering" afhankelijk van de al dan niet op bovenlokaal niveau te identificeren bestuurlijke opgaven.
Door Harrie Gooskens op
Vanuit mijn werk krijg ik meestal een aardig beeld bij de organisatorische slagkracht van een gemeente.
Twintig jaar geleden waren gemeenten met 20.000 tot 40.000 inwoners kampioen op het grensvlak effectiviteit/efficiency.
Vandaag de dag ligt dat optimum tussen de 40.000 en 60.000 inwoners. Daarboven overheerst de macht van de organisatorische domeinen zodanig dat integrale benadering onmogelijk wordt, of erg veel energie en menskracht gaat kosten. Ook neemt het aantal lagen in de organisatie dan toe.
De allergrootste gemeenten proberen vervolgens een deel van de efficiency te herwinnen met interne shared services centers die voor alle domeinen werken. Die efficiency maatregel werkt echter niet bevorderlijk voor de integrale slagkracht (effectiviteit).
Er zijn vandaag overigens ook gemeenten met minder dan 40.000 inwoners die zeer slagkrachtig zijn. Die slagkracht is vooral te danken aan enkele ondernemende collega's die het voortouw nemen en veel steun krijgen van de gemeentesecretaris. Daardoor hebben die gemeenten hun zaakjes organisatorisch vaak beter voor elkaar dan menig gemeente met 50.000 inwoners.
Door Naushad Boedhoe (management consultant, oud-wethouder) op
De belangrijkste reden voor organisatieverandering, incl. herindeling, moet zijn dat de gemeente haar taken goed moet kunnen uitvoeren. Sommige gemeenten blijken daartoe niet in staat. Dan kan gemeentelijke herindeling helpen, waarbij de nieuwe gemeente soms hogere uitgaven heeft per inwoner dan de de som van de oorspronkelijke gemeenten. Daar krijg je dan een effectievere gemeente voor terug. Voor gemeenten is ook de optimale grootte te bepalen.
Door Jan (externe) op
Jammer dat dit onderzoek nu pas is gedaan. Voor veel gemeenten (zoals ons Wymbritseradiel) is het al te laat...
Door Fred IJspeerd (juridisch beleidsmedewerker P&O) op
Ik begrijp het niet meer.

Zijn het immers niet juist de "dure" adviesbureaus als Berenschot en BMC die adviseren om over te gaan tot fusie?

Oh ja, in het CAO-principeakkoord gemeenten staat dat werkgevers en werknemers minder inhuur derden willen. Laten we dan eerst Berenschot en BMC buiten de deur houden. Geld dat je niet uitgeeft aan een "slecht advies" is het eerste verdiend.
Door Jan (ambtenaar) op
Maar dit leest Annemarie Jorritsma (VNG) gemakshalve maar niet zeker...