of 59221 LinkedIn

‘De ambtenaar van de toekomst is een robot’

De ambtenaar van de toekomst is een robot. Dat stelt Marcel Bullinga, futurist. In 2005 schreef hij samen met 2 andere deskundigen een essay dat vandaag nog steeds geldig is.

Digitale burgerportalen en zorgdashboards, wijkconsulenten met toegang tot integrale cliëntdossiers, kaartgebaseerde systemen die de basis vormen voor ‘location based services’ vanuit overheid en commercie. Dat deze ICT-toepassingen bestaan is op zich niet zo bijzonder. Dat ze al in 2005 door een drietal deskundigen werden beschreven in visie op het jaar 2015 wel.

Commissie Elias

Stroomlijn de chaos aan e-governmentprojecten en –programma’s. Verander de veelheid aan privacy-bepalingen die een beter functioneerde overheid in de weg staan. En beleg vooral een centrale regie. Deze conclusies zijn terug te vinden in het rapport van de Tijdelijke Commissie ICT – ook wel de commissie Elias genoemd. Maar exact dezelfde adviezen staan in het essay ‘Beleef de onzichtbare overheid 2015.’ Het bijzondere is dat dat essay al werd geschreven in het jaar 2005.

Kinderschoenen
De drie, professor Arre Zuurmond, hoogleraar ICT en de toekomst van het openbaar bestuur, Bert Mulder, lector IT en samenleving en trendwatcher/futurist Marcel Bulling, doen in hun essay tal van voorspellingen die tien jaar later realiteit zijn geworden. Hoewel veel van deze ontwikkelingen na een decennium nog steeds in de kinderschoenen staan. Betaling met een mobieltje, waarbij de factuur gelijktijdig in de eigen administratie is ingevoerd, een burgerportaal voor contact met de gemeente, integraal werkende wijkconsulenten met toegang tot de dossiers van personen, het staat er allemaal in.  

Geen loket
Maar niet alle toekomstvoorspellingen van de drie zijn bewaarheid. De adviseurs voorzagen dat de legitimiteit van het openbaar bestuur onder druk zou komen te staan door een groeiende vraag naar diensten en een dalende effectiviteit van beleid. In reactie daarop zou de overheid meer vanuit de leefwereld van mensen gaan werken dan vanuit de systeemwereld en digitaal volwassen burgers die een volwaardige partner van de overheid zouden zijn door gebruik te maken van digitale toepassingen die de overheid biedt. Een vrijwel onzichtbare overheid, klein en efficiënt. Geen verschuiving naar één loket, maar naar geen loket.


Centralisatie
De centralisatie van overheidstaken werd echter een decentralisatie. In plaats van een onzichtbare centrale overheid is het beleid steeds meer komen te liggen bij een decentrale en meer zichtbare overheid. Verschuiving van systeemwereld naar leefwereld wordt weliswaar met de mond veel beleden, maar is eerder een utopie dan realiteit.

Tegenkrachten
Waarom is er op dat gebied zo weinig veranderd, terwijl deze inzichten in 2005 al zichtbaar en geboekstaafd waren? ‘Onze toekomstvisie klopt nog steeds’, zegt futurist Marcel Bullinga. ‘In grote lijnen zouden we dit rapport nu, tien jaar later, zo weer op tafel kunnen leggen. Wat we onderschat hebben is dat de krachten die gericht zijn op het tegengaan van de ontwikkelingen die we hebben beschreven, groter zijn dan de krachten die gericht zijn op versnellen en verbeteren. Dat is teleurstellend.’

Monitoren en controleren
Volgens Bullinga ontwikkelt de e-overheid zich met name zo langzaam omdat de drang tot toezicht, controle en handhaving zo sterk verankerd zijn in de werkprocessen, dat de overheid daar nauwelijks afscheid van kan nemen. ‘De overheid wil alles monitoren, controleren en aansturen. Als je daadwerkelijk een omslag wilt maken naar een dienstverlenende overheid, moet je dat los durven laten.’
 

Bronhandhaving
Als voorbeelden noemt Bullinga Uber en de Airbnb. Volgens de futurist heeft de overheid grote moeite met dergelijke diensten, omdat het niet lukt om als toezichthouder en handhaver op te treden. ‘Terwijl de essentie van dergelijke diensten juist is dat je dat als overheid niet hoeft. De burger zelf doet dat al. De handhaving vloeit voort uit het systeem zelf. Geen handhavingsorganen, maar bronhandhaving ingebakken in het systeem.’

Uber-gemeente
Dat is hoe de overheid volgens Bullinga ook zou moeten functioneren. De Uber-gemeente, noemt hij dat. ‘Heel veel ambtelijke zaken, vergunningverlening bijvoorbeeld, zou je kunnen robotiseren. Ik denk dat 80 procent van het werk van een ambtenaar uit herhalende activiteiten bestaat. En iedere herhalende activiteit is op den duur te automatiseren en daarmee te verbeteren. De ambtenaar van de toekomst is een robot.’

Lees het hele artikel in Binnenlands Bestuur nummer 8, 24 april 2015

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Burgers zijn ambtenaren geheel zat (ir) op
Eenvoudige taken kan een robot beter, zelfs wetgeving. Slechts voor uitzonderingen zal een ambtenaar nodig zijn. Wat denkt u hoeveel fouten ambtenaren maken en deze niet rechtzetten? Maar 17% vd 100% foute ambtenaren, komt voor de rechter. Dus fout gedrag op de burger afwentelen, bang voor eigen baan. Notarissen, advocaten, rechters, rechtbanken, ambtenarij, enz., gaan allen grotendeels vervangen worden door robots. Geen ontkomen meer aan en eigenlijk een verhaaltje, eigen schuld dikke bult.
Door Rob (gemeente ambtenaar) op
Lijkt me een uitdaging voor de robot om door de politiek vastgelegde wetgeving juist te interpreteren en uit te voeren. Vooral als verschillende wetten van toepassing zijn en die elkaar, door de genoemde politieke invloed, tegenspreken.
De dienstverlening zal enorm verbeteren op basis van een juiste uitleg van de verschillende artikelen in de diverse wetten ;-).
Door Job op
"iedere herhalende activiteit is op den duur te automatiseren"

Klopt. Maar niet door de overheid. Want als die iets niet kan is het automatiseringsprojecten succesvol afronden.

Dus ik maak me geen zorgen: die mooie ambtenarenbanen blijven we bestaan.
En nu gaat deze ambtenaar naar huis, hahaha.
Door Dick van Elk (Burger ) op
De context van het artikel is "ICT". De context zou moeten zijn "Samenleving". Hoogste tijd om opnieuw te definiëren welke samenleving we willen. Een robot samenleving? Een ICT samenleving? Een financiële samenleving? Of misschien toch (om te beginnen) weer een mensen samenleving?
Door Lady op
Iedere algemene discussie over regelgeving gaat het weer over 'de' ambtenaren. Hoe denkt Wim Vreeswijk over het aansturen van agenten, Robocops? In het algemeen wordt gedacht dat je ambtenaren weg kunt bezuinigen. Ik weet niet waar dat beeld vandaan komt, maar die ambtenaren zorgen er wel voor dat dit land gewoon blijft draaien als er weer eens een (kabinets)crisis is. Een groot deel van de ambtenaren houdt zich helemaal niet bezig met regels bedenken, denk bijvoorbeeld aan die agenten, maar ook iemand van het NVIC, het vergiftigingencentrum. Als mensen op deze site nu eens zouden beginnen met zich te realiseren dat 'de' ambtenaar niet bestaat, dan worden ze misschien ook nog serieus genomen.
Door Sjaak op
De overheid is, natuurlijk, geen bedrijf. De overheid is - en behoort te zijn - een democratisch gefundeerd bestuur dat gericht is op het algemeen belang en deelbelangen (waaronder de belangen van individuele burgers en bedrijven) ook vanuit dat perspectief benadert.
Het monomaan gericht zijn op efficiecy en het zoeken naar tools die zoveel mogelijk deze effiency en het aanliggende effectiviteit bevorderen levert echter een kokervisus op. En de overheid mag zich niet van een kokervisus bedienen. Dit vraagt bezinning. Het mag niet zo zijn, dat degenen die mogelijkheden van inzetbare tools kennen, bepalen welke tools op welke wijze worden ingezet. Deskundigen behoren slechts de overheid te dienen. Is dat niet het geval, dan ontstaat een technocratie en daarmee gaat veel aan democratische waarden verloren
Door opmerker op
de jonkheer heeft wel wat raakpunten: de ambtenarij kan wel efficiënter; @Wim: nu goed nadenken over het correcte positronische brein....
Door Broadcaster (gemeenteambtenaar) op
Dit lijkt me prima. Kunnen we het geld dat we daarmee besparen gebruiken voor de zorg, die we nu om zeep hebben geholpen. Los je direct het arbeidsprobleem van de toenemende groep laaggeletterden op.
Door Wim Vreeswijk (Financieel adviseur) op
Een robot is vele malen goedkoper dan een ambtenaar. We hebben nu in Nederland op lokaal, provinciaal en rijksniveau maar liefst 970.000 amtenaren rondlopen die de belastingbetaler een godsvermogen kosten. Dus dat er nagedacht gaat worden over robotpersoneel aangestuurd door een fysieke ambtenaar levert m.i. alleen maar grote winst op.
Door Jhr. Van Avezathe en Zottegem (vrolijke burger) op
De angst en verkramping bij de overheid zijn in alle facetten merkbaar. Stuur in plaats van meer controlesystemen te ontwikkelen en overal op te bezuinigen ambtenaren eens naar interactieve workshops. Wie driemaal 'Ja maar' roept is AF en mag naar huis. We hebben gewoon ambtenaren nodig die een servicegerichte houding hebben jegens burgers. Stuur zoveel mogelijk regelneukers naar een training of school ze om. Wie niet wil, mag vertrekken.