of 59236 LinkedIn

Wallage: ‘Politiek toe aan emancipatie’

Politici die denken dat ze de boel naar hun hand kunnen zetten, snappen het niet. Ze moeten ruimte bieden voor zelf-bestuur. Dat stelt Jacques Wallage in een essay in Binnenlands Bestuur, geschreven ter gelegenheid van zijn afscheid als voorzitter van de Raad voor het openbaar bestuur.

Politici die denken dat ze de boel naar hun hand kunnen zetten, snappen het niet. Ze moeten ruimte bieden voor zelf-bestuur. ‘Besturen is steeds meer het activeren van andermans verantwoordelijkheid.’

Dat stelt Jacques Wallage in een essay in Binnenlands Bestuur, geschreven ter gelegenheid van zijn afscheid als voorzitter van de Raad voor het openbaar bestuur. Hij probeert daarin de vraag te beantwoorden hoe het openbaar bestuur zich dient te verhouden tot de burger.

Illusie
In theorie zit het volgens hem goed in elkaar. Het openbaar bestuur ontleent zijn legitimiteit aan het mandaat dat politieke bestuurders van de volksvertegenwoordiging krijgen. Daar, in het parlement, de Staten en de gemeenteraad, leggen zij verantwoording af. ‘Maar openbaar bestuur is meer dan verantwoording alleen, meer dan de toepassing van formele, wettelijk kaders’, aldus Wallage. ‘Wie land of stad bestuurt koestert de illusie richting te geven, democratisch gelegitimeerd te bepalen waar het heen moet. Hoezeer ook gekoesterd, een illusie blijft het. De overheid is slechts één van de actoren in een complex samenstel van invloeden. ‘Het begrip ‘besturen’ doet onrecht aan de beperkte reikwijdte van wet en budget.’

Eindeloos overleg
‘Nieuwe ministers hebben meestal een tijdje nodig om te ontdekken dat ze het land niet aan een touwtje hebben. Zodra overheidsbeleid complexer wordt blijkt al snel dat er andere actoren bij nodig zijn: werkgevers en werknemers, maar ook velerlei pressiegroepen of naastbetrokkenen. Het vraagt eindeloos overleg om iets van de grond te krijgen. Om over gewenste gedragsverandering van burgers nog maar te zwijgen. Besturen is steeds meer het activeren van andermans verantwoordelijkheid. Dan is de bestuurder niet de baas in een bolwerk, maar verbindt de relevante knooppunten in een netwerk’, stelt Wallage.

De wereld van de instituties, van de departementen en stadhuizen, kan het volgens hem niet alleen af. Daarvoor is de dynamiek in de wereld te groot en daar past het woord ‘besturen’ eigenlijk helemaal niet meer bij. ‘Want in dat woord zit iets eenzijdigs; de één bestuurt, de ander wordt bestuurd’, aldus Wallage.

Zwakke schakel
Ruimte voor dialoog is steeds belangrijker. Politieke partijen vormen in ons systeem een belangrijke verbinding tussen bevolking en bestuur, maar ze bundelen steeds minder het toekomstperspectief van vastomlijnde electoraten. ‘Feitelijk zijn ze de zwakke schakel geworden,’ schrijft hij. ‘Slechts iets meer dan 2 procent van de bevolking is lid van een politieke partij en daarvan is slechts 10 procent actief. In een verzuilde samenleving was die geringe participatie niet zo’n probleem. Mensen wáren in zekere zin hun zuil, hoorden ook zonder lidmaatschap ergens bij. Identificeerden zich met de leiders van hun zuil. Maar die wereld van vaste verbanden is verdwenen.’

Houdbaarheidsdatum
Politieke bestuurders die vanuit hun kantoortorens denken dat zij na de verkiezingen vier jaar vooruit kunnen, onderschatten volgens Wallage hoezeer de cultuur is veranderd. Die dynamische werkelijkheid is te fluïde om te vangen in één uitspraak, eens in de vier jaar. ‘De houdbaarheidsdatum van politici en hun opvattingen staat daarmee permanent onder druk. De tekentafels van het bestuur krijgen pas aan de keukentafels bij de mensen thuis betekenis. Die verbinding moet steeds opnieuw worden gezocht en georganiseerd. Dat zou het Nieuwe Besturen moeten zijn.’

Het hoopgevende is volgens hem dat er lokaal mooie initiatieven ontstaan. ‘Buurten blijken zelf een onderhoudsbudget te kunnen beheren. Burgers zijn prima in staat te oordelen over plannen in wording en daar zelf een bijdrage aan te leveren. Burgerpeilingen leveren veel informatie op. Goed georganiseerde referenda zorgen voor oplevende betrokkenheid, al blijkt steeds meer van belang dat de politiek vooraf duidelijkheid verschaft over de consequenties van een ‘ja’ of ‘nee’. Er is een heel scala ontstaan van zelfbeheer als het om wonen, energie en zorg gaat. In coöperaties oefenen burgers  directe zeggenschap uit. Er wordt van onderop aan duurzaamheid gewerkt’, aldus Wallage.

Het Nieuwe Besturen vraagt volgens hem om bescheiden politici, nieuwsgierige ambtenaren en voor betrokken burgers: ruimte voor zelf­bestuur. ‘Dan wordt democratie méér dan politiek alleen.’

Lees het volledige essay in Binnenlands Bestuur nr. 13 van deze week (inlog)

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Gerard Heetman (beleidsadviseur, oud-raadslid) op
Voor zover het de kern van het essay is, ben ik het helemaal eens met Wallage, Alberse en Wiersma. Ik ben echter geen voorstander van alle experimenten die beogen de democratie dichter bij de burger te brengen. Wel eens met Alberse dat bestuurders open moeten staan voor o.a. andere ideeën. Een van de laatste rapporten van de Rob o.l.v. Wallage ging over de tijd die raadsleden besteden aan hun werk: 15,9 uur per week. Daarin zit ook een pleidooi om het werk voor raadsleden anders te organiseren waardoor zij ook tijd hebben om met de burger contact te hebben. Een goed geoutilleerde griffie en compact aangeleverde collegevoorstellen kunnen zeeën van tijd besparen. Wethouders moeten zich realiseren dat sinds 2002 het dualisme is ingevoerd en er dus een samenspel is van wethouders, fracties en raad in plaats van dictaten.
Kortom, gebruik de huidige structuur en benut die beter in plaats van alle experimenten. Dadelijk is ook daar 100 miljoen aan verspild.
Door Hans Alberse (oud raadslid, wethouder en burgemeester, nu trainer/adviseur lokale democratie) op
Krachtige en gedurfde analyse van Wallage. Ben het helemaal eens. Mijn ervaring is ook dat het veel leuker en effectiever wordt als je zelf als bestuurder de verbindende schakel vormt en een proces op gang brengt met alle betrokkenen. In alle openheid. Het vraagt wel om andere vaardigheden die veel bestuurders zich eigen moeten willen maken: echt open staan voor andere ideeën, betrouwbaar zijn, afspraken nakomen, de ander echt aan het woord laten ipv zelf direct iets vinden, eerlijkheid, begrijpelijkheid, respect voor andere meningen. Kortom: veel vaardigheden die in een politieke strijdcultuur niet worden gewaardeerd. Werk aan de winkel. Als je het als bestuurder niet doet, mis je nu of later de boot.
Door Harry Wiersma (Voorzitter SLO gez. Ouderenbonden in Leeuwarden) op
Prachtig stuk van Wallage. Vaak lees ik in (college) programma's dat initiatieven van onderaf meer ruimte moeten krijgen. Voorwaarden die daaraan gesteld moeten worden maken je niet vrolijker en vaak wordt een bijna 'ondoordringbare laag' tussen de burger(initiatieven) en het bestuur georganiseerd. Maw wanneer worden mooie woorden omgezet in vertrouwen op verantwoordelijkheden van onderop. Ik zie de route naar de Gemeenteraads verkiezingen al weer in programma's vertaald voor de burger en nauwelijks door de buger. Ga in gesprek vóór alles met woorden is dichtgetimmerd.
Door Hans (afdelingsmanager) op
Behalve Baudet & Hiddema zie je buiten verkiezingstijd nooit een politicus op straat of waar dan ook. Slim gezien van die heren!
Door Bertus (Observer) op
Ik lees hier 1 groot argument voor het bindend referendum!
Daar is geen enkele gevestigde politieke partij aan toe.
Weer een rapport voor het ronde archief.
Door maud Arkesteijn-van willigen (bestuurder/adviseur) op
heel juist dit artikel, maar het absolute diepte punt is nu de autocratische opstelling van de provincie NH die van boven af een fusie wil opleggen die niemand wil, over arrogantie van de macht gesproken zo kan het echt niet meer, top down je wil opleggen, de burger heeft het nakijken dat moet echt stoppen!!!!