of 59045 LinkedIn

Louter negatieve effecten bij herindeling

Gemeentelijke opschaling brengt vrijwel louter alleen negatieve effecten met zich mee. De politieke en actieve (maatschappelijke) betrokkenheid van burgers en het contact tussen burgers en politici neemt na een herindeling af. En hoe groter de gemeente, hoe ontevredener de burgers zijn over de bestuurlijke prestaties. Dat blijkt uit internationaal onderzoek van bijzonder hoogleraar bestuurkunde Bas Denters UT) en uit een metastudie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Opnieuw komt uit onderzoek naar voren dat gemeentelijke opschaling negatieve effecten met zich meebrengt. De politieke en actieve (maatschappelijke) betrokkenheid van burgers en het contact tussen burgers en politici neemt na een herindeling af. En hoe groter de gemeente, hoe ontevredener de burgers zijn over de bestuurlijke prestaties. 

Effecten schaalvergroting

Dit zijn enkele hoofdconclusies uit een grootschalig onderzoek naar de effecten van schaalvergroting op het openbaar bestuur in Denemarken, Nederland, Noorwegen en Zwitserland. De tevredenheid onder burgers is het grootst in Zwitserland: het land met de kleinste gemeenten. Bas Denters - bijzonder hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Twente en een van de onderzoekers - deelde een aantal conclusies vrijdag op het symposium Lokale autonomie onder druk? van het Kenniswetwerk Lokaal13.


Goede maat

Europees bezien is het Nederlandse lokale bestuur ‘redelijk grootschalig’, stelde Denters. Europese gemeenten hebben een gemiddeld inwonersaantal van 5.000; beduidend minder dan de gemiddelde Nederlandse gemeente. Toch wordt er nog altijd discussie gevoerd over de goede maat voor Nederlandse gemeenten.


Vraagtekens

Volgens Pepijn van Houwelingen, wetenschappelijk medewerker van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), moeten vraagtekens worden geplaatst bij de wenselijkheid tot verdere opschaling van gemeenten. Naarmate de omvang van het lokaal bestuur groter wordt, neemt de (lokale) politieke participatie af, zo concludeert hij op basis van een metastudie, opkomstcijfers, het nationaal kiezersonderzoek en interviews. Een omvang van ongeveer tienduizend inwoners lijkt voor veel vormen van politieke participatie een optimale omvang van het lokaal bestuur te zijn, stelt Van Houwelingen op basis van zijn bevindingen. Onderzoek wijst ook uit dat herindeling niet tot kostenbesparing leidt.

 

Dilemma

De afname van maatschappelijke betrokkenheid bij grotere gemeenten is volgens Denters een dilemma rondom de decentralisaties zorg, jeugd en werk. ‘Daarbij is de aansluiting met burgers cruciaal. Er moet gebruik worden gemaakt van burgers en gemeenschappen.’ Aan de andere kant is er juist vanwege de decentralisaties behoefte aan schaalvergroting. ‘Bijvoorbeeld bij inkoop, omdat je samen sterker staat.’
 

Democratische omslingeling

Regionaal samenwerken is wat nu de klok slaat ‘omdat we niets beters hebben’, meent Denters. ‘Het democratische zwarte gat is een reëel probleem en van toenemend belang.’ Daar moet een oplossing voor komen. De Raad voor het openbaar bestuur (Rob) komt op verzoek van de Tweede Kamer voor de zomer met adviezen over de borging van de democratische legitimiteit die concreet toepasbaar zijn in de bestuurlijke praktijk. Volgens Denters zijn er binnen de huidige wettelijke kaders onbenutte mogelijkheden om het gat te dichten. Daarbij kan een voorbeeld worden genomen aan Zwitserland, waar gemeenschappelijke regelingen ‘democratisch omsingeld worden’.


Verantwoording

Zwitserse gemeenten werken veel samen, zonder dat raden de grip op de besluitvorming verliezen. Gemeenteraden controleren veel meer dan in Nederland het geval is, wat er in gemeenschappelijke regelingen wordt bedacht en besloten. Intergemeentelijke samenwerkingsverbanden in Zwitserland moeten actief en passief verantwoording aan burgers afleggen. Daarnaast worden regelmatig referenda gehouden en volksinititiatieven ingediend. De huidige Nederlandse wetgeving heeft beperkingen, maar volgens Denters zijn binnen de bestaande wettelijke kaders oplossingen denkbaar.


Referendum

Een regio zou bijvoorbeeld een toekomstvisie door maatschappelijke partners kunnen laten opstellen, opperde Denters. Die visie kan worden voorgelegd aan de inwoners van gemeenten in een gemeenschappelijke regeling. Die vastgestelde visie wordt door de deelnemende gemeenten als kader voor een bepaalde bestuursperiode gebruikt. Gemeenschappelijke regelingen kunnen ook niet-bindende referenda houden, voegde een medewerker van het ministerie van Binnenlandse Zaken daar aan toe. Ook hij stelde dat er binnen de kaders van de Grondwet en Gemeentewet mogelijkheden zijn om het bekritiseerde gebrek aan democratische legitimatie enigszins te dichten.

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door JaapvV (adviseur) op
Waarom duurt het 20 jaar en langer - en kost het duizenden slimmerikken en kostbaar onderzoek - om alweer vast te stellen wat we allemaal al weten?
Door Theo Moras ("Criticaster" opzoek naar eer herstel!) op
@NietMetMuiden dreigen nu weer de klos te geraken en zo zijn er nog talloze tegen de wil van hele grote aantallen (+/-95%) burgers door hun strot geduwd.@hollandskroon is hier een voorbeeld van nagenoeg alle inwoners van de voormalige gemeente Niedorp was rigoureus tegen en dat dreigt nu ook met @NietMetMuiden te gebeuren.
Door HansW (o.a. betrokken burger) op
Politieke partijen jagen alleen hun eigen denkbeelden nar, zonder zich af te vragen wat daarvan de gevoglen zijn voor de burgers. Wanneer dringt bij die traditionele clubs eens Het Nieuwe Werken door in hun houding? Vraag de burgers eens oprecht wat zij willen, belangrijk vinden en denken jullie eens na hoe dat kan worden bewerkstelligd, in plaats van te denken: Wij weten wat goed is voor het volk.
Politici moeten leren LUISTEREN.
Door Niels op
Tja, natuurlijk wordt men ontevredener als er dan niets verandert aan de wijze waarop we democratie inbedden in de gemeentelijke samenleving. Maar dat is te regelen! Dat betekent dan wel dat er naast het middel gemeenteraad uit andere vaatjes zal moeten worden getapt. Ik geloof dat daarmee zelfs MEER betrokkenheid kan worden bereikt.
Door Hubert (bestuurder) op
@ Jan: de VVD niet want die wil nog een heleboel weggestuurde partijgenoten aan het werk helpen, w.o. ene Fred de Graaf. Schandelijk gedragen in Den Haag en mag dan opschrijven wat de Gelderse CdK graag wil. Durft te schrijven dat de Liemerse gemeenten en hun inwoners in meerderheid voor samenvoeging zijn, terwijl o.a. bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen het tegendeel is gebleken. Slechts SP en GL propageerden dat en leden dus ook verlies. Broodschrijvers op weg naar een volgend goed betaalde klus.
Gelukkig ligt er nu een rapport van een werkelijk onafhankelijke daarvoor doorgeleerde deskundige. Laten wij deze aanbevelingen eens ter harte nemen en niet als onwenselijk terzijde schuiven, zoals die Cornielje en zijn partijvriendjes steeds doen!!
Door Jan op
Dus nu eindelijk eens stoppen met dat fuseren. Welke politieke partij neemt dat in zijn partijprogramma op?
Door opmerker op
@IJsennagger: uw hoger democratisch orgaan lijkt mij niet, bijvoorbeeld, grieks van oorsprong. welk een ontkenning van autonomie!
Door Han IJssennagger (Gemeenteraadslid / Provinciale Statenlid) op
Prima om een regeling te bedenken om Gemeenschappelijke Regelingen "democratisch" te omsingelen! Maar dat is niet voldoende. Discussie hoort eigenlijk niet te gaan om de grootte van de gemeenten, maar wel om waar zo'n kleine gemeente nog om gaat. Kan niet zo zijn (worden), dat je voor het aanleggen/verbreden van een weg dan nog instemming nodig hebt van al die gemeenten. Kleine gemeenten prima, maar dan ook een hoger democratisch orgaan, dat gaat over waar voorzieningen komen, zoals scholen, winkelcentra, kantoren, bedrijventerreinen. Waar wegen aangelegd worden, welke OV-voorzieningen er moeten komen. Waar woningen gebouwd moeten worden. Dank zij de gemeentelijke not-in-my-backyard mentaliteit hebben wij in dit land nog steeds een tekort aan woningen. Dat mag ook wel eens als één van de nadelen van de gemeentelijke versnippering in ons land naar voren gebracht worden. Iedere gemeente omringd zich nu eenmaal liever met mooi groen dan met een nieuwe schil woningen!
Door H. Wiersma (gepens.) op
Er zijn veel andere nationale rapporten, die het tegendeel bewijzen. Bovendien wordt in dit rapport een aantal belangrijke noodzakelijke uitgangspunten over het hoofd gezien (o.a. de inhoud van wetgeving en de daarbij behorende kwaliteit en omvang van de organisatie, de geologische, geografische en culturele verschillen in landen e.d.). Je kunt geen appels met peren vergelijken.
Door Broadcaster (gemeenteambtenaar) op
Hulde voor deze onderzoeker. Eindelijk een tegengeluid in de kakafonie van megalomanen. Ook in het onderwijs en bij de ziekenhuizen komen ze er achter dat groter lang niet altijd (meestal niet zelfs) beter is. Nu die meneer,wiens afbeelding naast dit artikel staat, nog overtuigen en alles komt (blijft) goed.