Geen wonder nodig in Den Haag maar een Burgerberaad

Tussen 1994 en 2004 wordt de succesvolle televisieserie Friends uitgezonden. Drie generaties waaronder die van de kersverse Minister President bekijken soms meerdere keren de tien seizoenen waarin zes vrienden samenwonen in een flat in New York. Net als het Kabinet evenwichtig samengesteld gunnen zij elkaar veel, zijn coöperatief en kijken naar de toekomst. Allerlei onderwerpen komen voorbij en tien jaar lang dezelfde bank, dezelfde koffie, dezelfde hechte club.

De nieuwe positief ingestelde regering presenteert als Friends een Regeerakkoord. Het belooft weinig goeds voor mensen die er niet goed voorstaan. Zo gaat het eigen risico in de zorg omhoog, de WW ingekort, aantal aftrekposten en vergoedingen voor chronisch zieken en zware zorgbehoeftigen afgeschaft, pensioenleeftijd omhoog, accijns op autobrandstof absurd verhoogd, blijft het tekort aan betaalbare huur- en koopwoningen bestaan en als klap op de vuurpijl betalen lage inkomens meer aan de wapenwedloop dan de rijken. De enig mogelijke conclusie is dat meer mensen onder de armoedegrens komen.

Dit minderheidskabinet gaat van debat naar debat laveren om te overleven. Intussen staat de oppositie op scherp. Polarisatie is immers structureel geworden en wordt bewust ingezet als strategie. Zo worden tegenstellingen verscherpt en het denken in “voor of tegen” domineert. De uitersten graven zich in, het midden zwijgt, en constructieve bemiddeling is kansloos. Opnieuw volgt een tijd van veel geschreeuw en weinig wol.

Sinds links niks meer begrijpt van de zorgen van de kleine man drijft ze haar natuurlijke achterban naar rechts. Deze verschilt vrijwel niet in hun sociaaleconomische plannen zoals lagere energielasten, meer sociale woningbouw, steun bij ziekte en werkloosheid, behoud van AOW en minder marktwerking. Ook ideeën als beperken van migratie, een hogere belastingvrije voet, minder bureaucratie, stoppen met klimaatgezeur, lagere zorgkosten en investeren in defensie spreken velen aan.

De echte tegenstelling zit in morele en culturele kwesties. Angst gevoed door bedreiging van de Nederlandse cultuur wordt aangewakkerd. Met name moslims worden als barbaarse indringers gezien die onze vrijheden inperken. Via sociale media en geholpen door Trump en Poetin worden gevoelens van onbehagen versterkt met beelden van beschavingsbotsingen, vreemde-in-eigen-land en volksvervanging. Dit vergroot woede richting de gevestigde politiek en versterkt populisme waarbij “het volk” tegenover “de elite” wordt gezet.

Volgens de Belgische expert burgerparticipatie Yves Dejaeghere ondermijnen polarisatie, populisme en het gevoel van gebrekkige vertegenwoordiging het democratisch systeem. Daarom lijkt er een wonder nodig om met deze regering echt fundamentele veranderingen te realiseren. Zijn hoopvolle oplossing is de opzet van burgerberaden als aanvulling op de representatieve democratie. In een burgerberaad buigen gelote, representatief samengestelde burgers zich, ondersteund door experts, over ingewikkelde vraagstukken. Los van partijpolitiek ontstaat de ruimte voor inhoudelijke gesprekken en het gezamenlijk zoeken naar oplossingen. In Ierland en Frankrijk is hiermee met succes geëxperimenteerd.

Mijn advies is pragmatisch. Laten we beginnen met een zorgvuldig ingericht burgerberaad. De volksvertegenwoordiging stelt duidelijke randvoorwaarden, zorgt voor een transparant proces en beslist vooraf dat de uitkomst daadwerkelijk wordt uitgevoerd. De eerste opdrachten kunnen zijn ‘hoe betalen we defensie en houden we tegelijk de zorg op peil’ en ‘hoe bouwen we voldoende betaalbare huizen terwijl we het groene open landschap ontzien’. Juist nu het politieke spel niet meer werkt kan deze aanpak wel eens het begin zijn van het herstel van vertrouwen in de democratie. Zou dat geen mooi cadeau voor Nederland zijn?