Alle whitepapers

BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten 2022

Positief resultaat vooral gevolg van incidentele voordelen

Hoe is het gesteld met de financiële positie van gemeenten? Dat is de centrale vraag in deze benchmark. Om die te beantwoorden, heeft BDO wederom alle Nederlandse gemeenten langs de financiële meetlat gelegd om zo tot een ranking per gemeente te kunnen komen. Hierbij hebben we gebruikgemaakt van de cijfers uit de gepubliceerde jaarrekeningen over 2020.

2020 was in financieel opzicht voor veel gemeenten geen slecht jaar. Het positieve resultaat van alle gemeenten gezamenlijk was € 4,6 miljard terwijl dit in 2019 nog € 747 miljoen verlies was. Het resultaat is grotendeels te verklaren doordat 44 gemeenten profiteerden van de verkoop van Eneco-aandelen ter waarde van € 4,1 miljard. Naast deze winnaars zijn er echter ook verliezers. Nog steeds 36% van de gemeenten sloot af met een tekort. De onderlinge verschillen tussen de 355 gemeenten zijn dan ook groot.

Daarnaast lijkt het mooie resultaat vooral het gevolg van incidentele voordelen. Het Rijk heeft bijvoorbeeld extra incidentele middelen voor jeugdzorg beschikbaar gesteld en de effecten van corona ruimschoots gecompenseerd. Maar wij zien ook duidelijk een onderliggend patroon van achterblijvende activiteiten en investeringen. Weliswaar blijft er daardoor onder de streep meer geld over, maar ondertussen verschraalt het openbaar bestuur. Het weer op peil brengen van het investeringsniveau vraagt veel inzet van gemeenten.

Dit is overigens niet de enige uitdaging. Nederland staat voor grote maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie, de digitalisering van de samenleving en enorme uitdagingen in de woningbouw. Het recente regeerakkoord bevestigt dit en de rol van gemeenten bij deze opgaven is cruciaal. Gemeenten moeten hiervoor nauw samenwerken met het Rijk, provincies, woningbouwcorporaties, zorginstellingen en het bedrijfsleven. Daarbij is meer behoefte aan sturing op basis van vertrouwen, en minder op basis van controle. Over de energietransitie en de rol die gemeenten daarbij kunnen vervullen gingen we in gesprek met Sharon Dijksma, burgemeester van de gemeente Utrecht. Het interview met haar leest u in deze publicatie.

Als we uitgaan van de begrotingen voor 2022 dan verwachten gemeenten nog steeds een tekort van € 1 miljard. Maar de vraag is of dit een betrouwbare raming is. Uit ons onderzoek blijkt dat begrotingen van de afgelopen jaren onvoldoende voorspelbaar waren.

Natuurlijk staan de cijfers niet op zichzelf. Elke gemeente heeft haar eigen verhaal en daarom hebben we een aantal bestuurders gevraagd om een toelichting bij hun resultaten. Nieuw dit jaar is de rondetafeldiscussie die we organiseerden; een (digitale) bijeenkomst waarbij we in gesprek gingen met een brede vertegenwoordiging vanuit Nederlandse gemeenten. Om alvast de eerste uitkomsten van onze benchmark te verdiepen, maar ook om in gesprek te gaan over de uitdagingen waarvoor het lokale bestuur zich gesteld ziet. Die zijn groter dan ooit, zo blijkt. En hoewel de deelnemers soms van mening verschilden, waren ze het over één ding eens: er is een sterke behoefte aan financiële stabiliteit.

Inhoudsopgave

Voorwoord
Feiten & cijfers
Conclusies en aanbevelingen
Aanleiding, aanpak en verantwoording van het onderzoek
Financiële performance
Rondetafelgesprek
Begroting 2022
Het sociaal domein
Bedrijfsvoering
Corona
Financiële Stresstest Gemeenten van BDO
Branchegroep Overheid van BDO

Whitepaper Aanvragen

Aanhef