of 61043 LinkedIn

Over bestuurders en de bezwering van beheersing

Reageer

Met man en macht proberen landelijke, regionale en lokale bestuurders de tweede golf van het coronavirus te breken. Een unheimische vraag dringt zich hierbij op: is een fenomeen als het coronavirus überhaupt te beheersen? Of jagen we collectief een fata morgana na, waarbij de oase van een virusvrije samenleving steeds weer opschuift?

Om deze vraag te beantwoorden helpt onderscheid tussen twee botsende wereldbeelden, beide in slechts vier woorden te duiden. Het eerste wereldbeeld is een beheersbare wereld: stabiel, zeker, best gecompliceerd en toch eenduidig. Een wereld waar we met het coronadashboard en dagelijks tienduizenden testen naar streven. We voelen ons er veilig en comfortabel, want risico’s zijn beheersbaar of vermijdbaar. Maar is dit wel een realistisch wereldbeeld?

 

Het tweede wereldbeeld is de VUCA-wereld. Dit wereldbeeld ontstond eind jaren ’80 binnen de Amerikaanse defensie. Inmiddels is het gangbaar in vele vakgebieden, variërend van bestuurskunde tot neuropsychologie. VUCA staat voor de beginletters van vier woorden die de tegenpool vormen van de beheersbare wereld.

 

De V staat voor volatiliteit, ofwel dynamiek. Het is de erkenning dat de wereld verre van stabiel is. De U staat voor uncertainty: onzekerheid in plaats van zekerheid. De C staat voor complexiteit. Dit lijkt op gecompliceerd, maar is echt anders. Gecompliceerd betekent ingewikkeld maar oplosbaar, vanwege eenduidige oorzaak-gevolgrelaties. Die ontbreken bij complexe situaties. Complexiteit ontstaat als vele factoren steeds veranderen en elkaar op onvoorspelbare wijze beïnvloeden. Ondanks patronen is complexiteit nooit volledig te doorgronden, laat staan te beheersen. Hét voorbeeld van complexiteit in de afgelopen zes maanden laat zich eenvoudig raden.

 

Dan nog het vierde VUCA-woord. De A staat voor ambiguïteit: dubbelzinnigheid en daarmee afwezigheid van eenduidigheid. Bijvoorbeeld door verschillen in risicoperceptie: op basis van dezelfde informatie trekken verschillende bestuurders verschillende conclusies. De voortdurende mondkapjesdiscussies zijn hiervan een voorbeeld.

 

Waarom is het onderscheid tussen de beheersbare wereld en de VUCA-wereld essentieel? Omdat in beide werelden totaal verschillende problemen rondgaan, met dito risico’s. In de beheersbare wereld zijn problemen eenduidig oplosbaar. Het zijn tamme vraagstukken. In een VUCA-omgeving heersen de wicked problems: weerbarstige wilde vraagstukken zónder ultieme oplossingen. Het hoogst haalbare? Het maken van lastige keuzes om de onoplosbare wilde vraagstukken toch te hanteren.    

 

Wat betekent dit voor bestuurders, nu het coronavirus diep in onze samenleving infiltreert? Het betekent accepteren dat de coronacrisis een onoplosbaar wild vraagstuk in een VUCA-omgeving is. Alleen, hoe anders is de dagelijkse communicatie. Met goedbedoelde slogans als ‘het virus beheersen’ wordt de VUCA-realiteit continu ontkend. Met bezweringen en enorme inspanningen proberen we collectief en tevergeefs een wild vraagstuk te temmen.

 

Wat dan wel? Dit start met de erkenning door het kabinet, de Tweede Kamer, de veiligheidsregio’s en de andere betrokken overheden, dat we werkelijk met een wild vraagstuk worstelen. Een niet-maakbaar, niet volledig beheersbaar en daarmee onoplosbaar vraagstuk. Vervolgens is het aan de verschillende overheden en betrokken instanties om deze ongemakkelijke én eerlijke boodschap consequent uit te dragen in de samenleving. Pas dan ontstaat ruimte en draagvlak voor realistisch omgaan met het virus, inclusief alle (on)mogelijkheden en lastige keuzes. Beschouw hierbij fors uiteenlopende scenario’s, ook voor de langere termijn. Bijvoorbeeld dat er over een jaar of twee jaar weliswaar een vaccin is, alleen dat een groot deel van de bevolking dat als onbetrouwbaar beschouwt en dus niet neemt.

 

Zo komt de misschien wel belangrijkste taak van de landelijke, regionale en lokale overheden voor de komende jaren bovendrijven: de samenleving leren om zich veilig en comfortabel te voelen in een ogenschijnlijk oncomfortabele VUCA-wereld.   

 

Martin van Staveren

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.