of 59130 LinkedIn

Ombudsman dichtbij

Reageer

De decentralisatie in het sociaal domein heeft overheid en burger op een aantal terreinen dichter bij elkaar gebracht. Nu, bijna drie jaar later, wordt duidelijk waar het beleid verbetering behoeft.

Geschilbeslechting in het sociaal domein

Een van die onderwerpen is de geschilbeslechting. Het integraal oplossen van problemen loopt achter bij het ideaal van integraal bestuur. Over integrale geschilbeslechting bracht regeringscommissaris Michiel Scheltema onlangs een advies uit dat thans in internetconsultatie voorligt. De rechtsbescherming van burgers kan nog verder toenemen door niet alleen aandacht te besteden aan integraliteit, maar ook aan nabijheid van die geschilbeslechting.

Vanuit mensenrechtelijk perspectief moet de Staat de toegang tot het recht voor elke burger waarborgen. Dat houdt onder meer in dat de burger toegang heeft tot een effectief rechtsmiddel om voor een (buiten)gerechtelijke instantie, zoals de Nationale ombudsman, geschonden rechten hersteld te krijgen. De Raad voor de Rechtspraak benadrukte eind 2016 het belang van nabijheid voor het garanderen van de toegang tot het recht. Het juichte om die reden de komst van een buurtrechter toe.

Een rechtsmiddel is pas effectief, als dat toegankelijk is voor iedereen. Niet alleen moeten de fysieke toegankelijkheid zijn gewaarborgd, burgers moeten ook weten waar zij hun recht kunnen halen. Lang niet iedereen weet dat. Informateur Herman Tjeenk Willink noteerde in zijn eindverslag dat met moeite alleen de meest competente burgers hun weg weten te vinden naar de overheid, maar niet diegenen voor wie de rechtsstaat is bedoeld.

Waar het gaat om geschilbeslechting laat bijvoorbeeld het Utrechtse klanttevredenheidsonderzoek uit 2016 zien dat eenderde van de respondenten geen klacht indient bij de Nationale ombudsman omdat men deze instantie niet kent. Alhoewel de ombudsman gemeenten bezoekt, is het kantoor in Den Haag voor burgers best ver weg. De afschaffing van de gemeentelijke ombudsman in Utrecht per 2012 leidde bijvoorbeeld tot een behoorlijke daling van het aantal klachten: van 400 in 2011 naar 100 in 2012.

Voor de ombudsman is een ‘key role’ weggelegd in bescherming van mensenrechten, aldus de Venice Commission van de Raad van Europa. En juist die mensenrechten krijgen vorm op lokaal niveau. Wil de toegankelijkheid van de ombudsman daadwerkelijk gewaarborgd zijn, dan moet deze, net als het beleid, structureel dichtbij de burger zijn: een ombudsman in elke gemeente. De Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen kan als voorbeeld dienen. Die verplicht elke gemeente om lokaal antidiscriminatiebureau in te richten om zo de drempel te verlagen om discriminatie te melden.

Echter, de aanwezigheid van een lokaal antidiscriminatiebureau leidt niet automatisch tot meer meldingen. Daarvoor is meer nodig blijkt uit de wetsevaluatie uit 2012: er moet geïnvesteerd worden in een netwerk met o.a. maatschappelijke organisaties en lokale belangengroepen. Juist dat onderhouden van een netwerk, het kennen van de colour locale, kan alleen slagen bij permanente aanwezigheid op lokaal niveau.

De Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties ondersteunen dit pleidooi. In doel 16 staat het zo: “… provide access to justice for all, and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels.” De ombudsman is één van die instituties.

Stans Goudsmit, plaatsvervangend lid van het College voor de Rechten van de Mens. Deze bijdrage is op persoonlijke titel geschreven.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.