of 64621 LinkedIn

Integratie is (g)een staatszaak

Frank de Zwart, verbonden aan de Universiteit Leiden, Instituut voor Bestuurskunde Reageer

De nieuwe integratienota stelt voor integratie voortaan over te laten aan de samenleving. Gezien onze ervaring met integratie als project van de staat, is dit een verstandig voornemen. De problemen zijn namelijk gedeeltelijk te wijten aan beleid, niet aan het falen ervan.

Ons doelgroepenbeleid is diep verankerd in vele lagen van het openbaar bestuur, en speelt te pas en te onpas een rol. Veel auteurs hebben hierop gewezen. Minister Donner’s nieuwste integratienota verleent hen eindelijk gehoor. Een radicale stap in de goede richting. Niet weer een aanpassing van bestaand beleid, maar gewoon ermee ophouden. Toekomst is bepalend, niet afkomst.

Als we Donners plan ontdoen van cultuurpolitieke compromissen over normen en waarden en een Nederlandse ‘cultuurgemeenschap’ zoals socioloog Han Entzinger het noemt, is de grondgedachte eenvoudig en liberaal. Integratie is eigen verantwoordelijkheid (in plaats van groepsgewijze herverdeling door de staat). Het is ook niet verplicht. Alleen betaal je dan de prijs, want de staat voelt zich niet verplicht om economische en sociale gevolgen op te vangen, laat staan te compenseren. De VS is hier gidsland: integratiedwang of assimilatie gaat uit van de markt, niet van de staat, en hoeft dus ook niet verder te gaan dan wat de markt vereist. En, zoals de VS laat zien, de markt vaart wel bij culturele diversiteit.

Gezien de eenvoud en charme van dit model kan men zich afvragen waarom integratie tot nu toe vooral een staatsproject was. Het antwoord is tweeledig: allereerst maakte de verzorgingsplicht van de Nederlandse staat het migranten mogelijk een redelijk bestaan te leiden zonder dusdanig ‘geïntegreerd’ te hoeven zijn om de economische concurrentie met autochtonen aan te kunnen. Voor de Nederlandse staat is dit een potentieel financieel probleem.

De verzorgingsstaat ‘dreigt onbetaalbaar te worden’, maar kan niet zomaar afgeschaft of gediversifieerd. Burgerrechten zijn er voor alle burgers. De enige optie is dus een actief beleid voeren om integratie te bevorderen en daarmee sociaal-economische marginalisatie te voorkomen, zoals we dat de afgelopen 40 jaar hebben gezien.

Over de tweede reden waarom integratie altijd een staatsproject was, bestaat een groot misverstand. Politieke retoriek, ideologische scherpslijperij, en het eindeloze publieke debat over het falen van multiculturalisme, hebben het misverstand doen postvatten dat het minderhedenbeleid of het integratiebeleid een poging is geweest om ‘multiculturalisme’ te realiseren.

Dat is echter grotendeels onjuist. Het doelgroepenbeleid en het alom bekende adagium ‘integratie met behoud van eigen cultuur’ kunnen multiculturalisme worden genoemd, maar hebben in Nederland nooit te maken gehad met een principiële keuze voor erkenning van culturele gelijkheid of culturele rechten.

Het Nederlandse beleid is vanouds veel pragmatischer: het is primair een strategie om efficiënt achterstandsbeleid te voeren met het oog op pacificatie en het voorkomen van etnische spanningen en conflicten. Het is niet toevallig, bijvoorbeeld, dat ‘integratie met behoud van cultuur’ enkele maanden na de crisis rond Moluks terrorisme definitief leidraad van beleid werd. Of dat plannen voor positieve discriminatie ten gunste van minderheden altijd weer opkomen als er etnische spanningen zijn of verontrustende werkeloosheidscijfers onder allochtonen. Nederlands ‘multiculturalisme’ is vooral crisismanagement. En crisismanagement is bij uitstek een rol van de staat, vandaar.

Het is belangrijk dit te realiseren omdat het ons kan helpen herinneren dat het doodverklaren van multiculturalisme, zoals Donner dat nu ten overvloede nogmaals doet, het liberale ideaal van ‘integratie zonder staat’ niet automatisch dichterbij brengt. Het eigenlijke motief voor de staat om integratiebeleid te voeren is crisismanagement, en er is geen enkele reden om te verwachten dat hieraan in de toekomst minder behoefte zal zijn, zeker niet op lokaal niveau.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.