of 61441 LinkedIn

Decentralisaties sociaal domein: herbezinnen en bijsturen

Het sociaal domein stagneert en moet worden vlotgetrokken, stelt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) na onderzoek.

Herbezinnen en bijsturen. Dat is wat er gebeuren moet met de decentralisaties maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en arbeidsparticipatie. Vijf jaar na de drie decentralisaties voeren gemeenten de taken voor kwetsbare burgers beter noch goedkoper uit, concludeert het SCP. Dat was wel de verwachting. En door corona zal het beroep op het sociaal domein alleen maar groter worden.

Geen vooruitgang

Een somber beeld schetst het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in zijn recent verschenen onderzoek Sociaal domein op koers? Verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid. Veel van de verwachtingen en doelen die bij de inwerkingtreding van de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo in 2015 waren gesteld, zijn niet uitgekomen. ‘Echte vooruitgang zien we niet’, stelt Mariska Kromhout, senior wetenschappelijk medewerker van het SCP. ‘De gedachte was dat gemeenten het beter en goedkoper zouden kunnen doen, maar daarvan is nog geen sprake. De verwachtingen waren niet reëel en te hoog gespannen.’ De deelname van mensen met een beperking aan de samenleving is niet gestegen, in de jeugdzorg zijn nog steeds knelpunten en voor mensen met een arbeidsbeperking zijn de kansen op werk nauwelijks verbeterd.

 

Stagnatie

Het sociaal domein stagneert en moet worden vlotgetrokken, stelt het SCP. ‘Aan de ene kant kun je zeggen dat een transformatie zoals die in het sociaal domein een zaak van lange adem is. Dat is voor een deel natuurlijk waar. Aan de andere kant zien we een aantal knelpunten telkens weer in diverse onderzoeken terugkomen. Het is echt zaak om daar actie op te gaan ondernemen en niet te denken dat het vanzelf wel goedkomt. Herbezinnen en bijsturen is dan ook onze belangrijkste boodschap’, stelt Kromhout.

 

Herbezinnen

Bij herbezinnen gaat het vooral over de gestelde verwachtingen. ‘Die moeten naar beneden worden bijgesteld’, aldus Kromhout. Daarvoor staat vooral het rijk aan de lat. Dat moet realistisch zijn over de zelfredzaamheid en de zorgzame samenleving. Gemeenten moeten integraal werken, maar hebben te maken met verkokerde wetgeving. Ook daar moet wat aan veranderen, stelt Kromhout. ‘Het zou gemeenten heel erg helpen als er vanuit de departementen al wetgeving op elkaar werd afgestemd.’ Breder kijken is een andere aanbeveling van het SCP. ‘Bij integraal werken wordt gekeken naar de overlap tussen de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet, maar die komt in de praktijk niet vaak voor’, weet Kromhout. ‘Als je vanuit de burger denkt, vind je andere combinaties misschien belangrijker.’ Het SCP denkt daarbij aan maatschappelijke ondersteuning met wijkverpleging, arbeidstoeleiding met schuldhulpverlening en jeugdhulp met passend onderwijs.

 

Meer aandacht

Naast herbezinnen moet worden bijgestuurd. ‘Een aantal kwetsbare groepen moet meer aandacht krijgen’, stelt Kromhout. Zoals jongeren die zijn aangewezen op jeugdbescherming en jeugdreclassering en die vaak lang op de wachtlijst staan. Ook voor de doelgroep van de sociale werkvoorziening moet meer aandacht komen. En bij de Wmo moet bijvoorbeeld goed worden gekeken naar ouderen die te goed zijn voor het verpleeghuis, maar wel ernstige problemen hebben en zich thuis moeten zien te redden.  

 

Gevolgen corona

Corona maakt het er allemaal niet beter op voor kwetsbare mensen, stelt Kromhout. ‘Het is nog betrekkelijk vroeg, maar je kunt je voorstellen dat mensen met een arbeidsbeperking, die vaak op tijdelijke contracten zitten en vaker in de horeca werken, nu een grote kans hebben om hun baan kwijt te raken. Ze zitten in een risicovolle positie. Jongeren en gezinnen staan onder druk door alle beperkingen en alle onzekerheden. Zeker als er financiële problemen ontstaan in gezinnen heeft dat zijn weerslag op jongeren en op opvoeding. Het is te verwachten dat er straks een groter beroep op jeugdzorg zal worden gedaan. Bij kwetsbare groepen neemt naar verwachting de psychische en financiële druk toe’, aldus Kromhout. ‘Wat nu al is vastgesteld, is dat onder ouderen de eenzaamheid is toegenomen. Ouderen isoleren zich, kunnen minder bezoek ontvangen en kunnen soms minder thuiszorg ontvangen. Dat is zorgelijk.’

 

Vangnet

De verwachting is dat door corona het beroep op het sociaal domein alleen maar groter zal worden. Het is aan het rijk en/of gemeenten om daar al op in te spelen, stelt Kromhout. Het SCP doet wat dit betreft geen concrete aanbevelingen. ‘De coronacrisis laat wel zien dat een goed functionerend vangnet erg belangrijk is’, aldus Kromhout. ‘We hebben een aantal decennia het idee gehad dat alles maakbaar was en dat succes of falen aan jezelf te wijten is. Vanuit de overheid werd gedacht dat mensen meer moesten worden geactiveerd dan beschermd. Nu zie je dat grote pech iedereen kan treffen en dat het toch heel belangrijk is dat er iets is waar mensen op kunnen terugvallen.’


Lees het hele interview met SCP-onderzoeker Mariska Kromhout in Binnenlands Bestuur nr. 22 van deze week (inlog). Op het (gratis) digitale event ‘Sociaal domein. Leren en verbeteren, ook van en na corona’ gaat Kromhout maandagmiddag onder meer dieper in op wat gemeenten kunnen doen om het tij te keren.

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Pieter (bijstandsconsulent) op
Correcte probleemanalyse van mijnheer Bakker. Wij krijgen steeds meer Oost-Europeanen in de bijstand. Gelukkig is er nog woningnood, een geluk bij een ongeluk, anders was de prikkel om terug te gaan er al helemaal niet meer. Geen Oost-Europeaan haalt het in zijn hoofd om na vijf jaar wit werk nog bollen te gaan pellen en in de wijk Transvaal in Den Haag midden in de nacht op een busje te gaan wachten om te worden opgepikt. De geschiedenis met de Turken en Marokkanen herhaalt zich. Als werkgevers de kans blijven krijgen van deze regering om mensen uit Oost-Europa te goedkoop en te flexibel in te huren, dan blijft het erg moeilijk om uitkeringsgerechtigden aan het werk te krijgen in de banen die eigenlijk voor hen zijn bestemd. Het is wel erg kort door de bocht om te stellen dat de Participatiewet niet zou deugen. Eigenlijk is het onderzoek van SCP een beschamende simplificatie.
Door Piet Bakker (Beleidsadviseur) op
Er heeft nog geen enkele wet gericht op arbeidsparticipatie goed gefunctioneerd. Het is alleen al daarom een misverstand om te veronderstellen dat, als het niet goed gaat, dat aan een wet zou liggen. Instrumentalisme heet dat. Voor je het weet zitten we alweer in een volgende nutteloze stelselwijziging. Een op de 20 banen in dit land wordt vervuld door arbeidsmigranten. Inmiddels is duidelijk onder welke minimale voorwaarden. Waarom zou een werkgever kiezen voor iemand met een uitkering, laat staan een arbeidsgehandicapte? Nederland werkt al sinds de jaren '60 met grote hoeveelheden arbeidsmigranten, tot 1 juli 1998 zelfs illegaal (na de zgn. Koppelingswet). Dat waren toen veel Turken en Marokkanen. Na de koppelingswet kregen zij veelal een verblijfstitel voor onbepaalde tijd. Nu werken zij nauwelijks meer in de dezelfde banen waar nu de hoofdzakelijk Oost-Europese arbeidsmigranten werken. Toevallig is een niet onaanzienlijk deel van deze mensen (of hun nazaten) inactief op de arbeidsmarkt, die krijgen we niet aan het werk met de Participatiewet. Maar die zouden, als ze niets te kiezen zouden hebben, zich wel laten afbeulen bij de VION slachterij. Voor noppes... EU onderdanen ontvangen na vijf jaar wit werk in een andere lidstaat een vergunning tot onbepaalde tijd. Deze Oost-Europeanen dus ook. Daarna melden zij zich als klant bij het loket van de gemeentelijke afdeling sociale zaken. Daar gaan we dan straks weer de opvolger van de Participatiewet op los laten, om erachter te komen dat we ze daarmee niet meer de VION slachterij in krijgen, als deze slachterij daar überhaupt al open voor staat. Dat denk ik niet. Dus nu blijven onze werklozen aan de kant staan voor werk dat zij prima kunnen doen. Tegelijkertijd moeten we steeds meer huizen bouwen en uitkeringen blijven betalen. Als ik dan zo'n lullige theoretische studie lees van het SCP, waar het woord arbeidsmigrant niet eens in voorkomt, dan denk ik dat uit de evaluatie van het SCP weer het volgende werkgelegenheidsproject voortkomt. Voor ambtenaren.