of 59318 LinkedIn

Sturen op het inkomen van de gemeente, wat is er mogelijk?

AfbeeldingMet het afronden van de kadernota of voorjaarsnota zet u de eerste stap voor het opstellen van de begroting. De kadernota geeft aan hoe uw gemeente er financieel voor staat. Zijn er middelen beschikbaar om prioriteiten uit het college-akkoord uit te voeren of komen er onder aan de streep rode cijfers? Is dat laatste het geval, dan moet u maatregelen nemen om weer een positief resultaat te kunnen presenteren in de begroting die de gemeenteraad in november moet vaststellen.

Bij het bepalen van de maatregelen moet u vooral kijken naar de uitgaven van de gemeente en in mindere mate naar de inkomsten. Waarom is dat eigenlijk? Daarvoor is het goed om uit te zoeken waar de inkomsten van een gemeente vandaan komen.


Hoe komt een gemeente aan zijn geld?

De gemeente heeft 3 verschillende geldstromen. De gemeente krijgt geld via het gemeentefonds, via specifieke uitkeringen van de verschillende ministeries en heeft eigen inkomsten (belastingen en heffingen). Het onderstaande taartdiagram is een overzicht van alle inkomstenbronnen:

 

Afbeelding

 

De totale inkomsten van alle gemeenten samen waren in 2017 € 56 miljard. Ruim de helft van deze inkomsten komt uit het gemeentefonds. Ook de specifieke uitkeringen maken een groot deel uit van de inkomsten van gemeenten. In totaal komt 65% van de inkomsten van gemeenten van het Rijk. € 9 miljard van de inkomsten komt uit belastingen en heffingen (= 16% van het totaal) en vormen de eigen inkomsten van gemeenten. Het restant van de inkomsten van gemeenten komt uit bouwgrondexploitaties, uit (bestemmings)reserves en uit overige middelen (bijvoorbeeld provinciale of Europese subsidies).


Welke financiële stromen zijn te beïnvloeden door de gemeente?

De uitkeringen uit het gemeentefonds en ook het grootste deel van de specifieke uitkeringen van het Rijk aan gemeenten worden via een ingewikkelde systematiek over alle gemeenten verdeeld. Dit gebeurt op zo’n manier dat gemeenten bij een gelijke belastingdruk een gelijk voorzieningenniveau voor hun burgers kunnen realiseren. De verdeling vindt plaats op basis van objectieve maatstaven en is daarom door gemeenten niet te beïnvloeden. De middelen die de gemeente uit het gemeentefonds ontvangt zijn vrij besteedbaar. De gemeente moet er echter wel een aantal verplichte taken mee uitvoeren, zoals afgifte van identiteitsbewijzen, onderhoud van wegen en openbaar groen, enzovoort.

 

Bij specifieke uitkeringen heeft de gemeente echter geen bestedingsvrijheid. Bij deze uitkeringen geeft het Rijk namelijk een bestedingsrichting aan de middelen. Een uitzondering vormen de middelen die de gemeente krijgt voor de bekostiging van de bijstandsuitkeringen (de BUIG). Deze uitkering is wel vrij besteedbaar. Uiteraard moet de gemeente wel uitkeringen verstrekken, dus helemaal vrij besteedbaar is deze uitkering niet. Maar een eventueel overschot mag de gemeente naar eigen inzicht aanwenden.

 

Bij de eigen inkomsten van de gemeente kan onderscheid worden gemaakt tussen algemene eigen inkomsten en specifieke taak-gerelateerde inkomsten. Algemene eigen inkomsten zijn inkomsten die de gemeente naar eigen inzicht kan inzetten voor het dekken van de kosten. Voorbeelden hiervan zijn de onroerende zaakbelasting (OZB), de toeristenbelasting en de parkeerbelasting.

 

Taak-gerelateerde inkomsten zijn inkomsten die horen bij een specifieke taak, zoals afvalstoffenheffing en rioolrechten. Voor deze inkomsten geldt dat ze niet meer mogen bedragen dan de kosten. Deze inkomsten mogen dus maximaal 100% kostendekkend zijn. In de tabel hieronder ziet u wie mag beschikken over welke inkomensbron:

tabel inkomstenbronnen gemeente

De gemeente heeft geen invloed op de hoogte van de uitkeringen uit het gemeentefonds en de hoogte van specifieke uitkeringen. Voor de taak-gerelateerde inkomsten geldt dat deze alleen kostendekkend mogen zijn. De gemeente heeft daarom alleen invloed op de hoogte van de OZB, toeristenbelasting en parkeerbelasting. Van nog geen 10% van de totale inkomsten (5 miljard) kan de gemeente dus zelf de hoogte bepalen. Dit betekent dat de bewegingsruimte aan de inkomstenkant dus zeer gering is. Om de begroting weer sluitend te krijgen, heeft kijken naar de inkomsten dus relatief weinig zin. Daarom kunt u bij bezuinigingsoperaties beter naar de uitgaven kijken.


Inkomsten voor het sociaal domein

De inkomsten voor het sociaal domein zijn dus niet of nauwelijks te beïnvloeden. Het grootste deel van de inkomsten komt via het gemeentefonds (participatie, Wmo en Jeugd, maar ook bijzondere bijstand en de uitvoeringskosten van de gemeente) of via specifieke uitkeringen binnen. Een klein deel van de inkomsten was te beïnvloeden, namelijk de eigen bijdrage voor de Wmo. Maar met de invoering van het abonnementstarief is de bewegingsvrijheid van de gemeente ook hier ingeperkt. De inkomsten uit de eigen bijdragen zijn ook gering ten opzichte van het geheel.

 

Besparingsmogelijkheden zijn alleen mogelijk door minder uitgaven te doen. Maar beperking van de uitgaven van bijvoorbeeld ondersteuning, participatie of jeugdhulp heeft wel direct een effect op de zorg die de burgers in de gemeente krijgen.


Moet een gemeente meer ruimte krijgen om eigen inkomsten te genereren?

Met de decentralisaties hebben de gemeenten er veel meer taken bij gekregen. In alle gevallen is de overdracht van taken ook gepaard gegaan met beleidsvrijheid van gemeenten om naar eigen inzicht deze taken op te pakken. De financiële middelen om deze taken uit te voeren komen van het Rijk en het Rijk bepaalt ook de hoogte van de middelen. Dat maakt invulling van de beleidsvrijheid lastig. Gemeenten hebben dan ook aan het Rijk gevraagd om het belastinggebied te verruimen om zo meer financiële armslag te krijgen. Gemeenten krijgen dan meer invloed op de hoogte van hun inkomsten. Op die manier kunnen gemeente de beleidsvrijheid ook meer gaan invullen. Maar dat zou kunnen betekenen dat de verschillen tussen de gemeenten toenemen. De vraag is of dat wenselijk is?


De financiën bij een gemeente zijn niet eenvoudig

Het financiële proces binnen gemeenten, en specifiek binnen het sociaal domein, is complex. Om dezelfde taal te kunnen spreken als uw collega’s bij financiën is het belangrijk om inzicht te hebben in de werking van het financiële proces.

 

Op maandag 4 november geef ik de training ‘Effectief aan het (financiële) stuur’ voor beleidsmedewerkers, leidinggevenden en projectleiders van gemeenten. Deze training geeft u inzicht en tools om meer grip te krijgen op het complexe financiële proces binnen het sociaal domein. Meld u nu aan via deze link!

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Contactgegevens

AfbeeldingStimulansz
Kon. Wilhelminalaan 5
3527 LA Utrecht
030 298 28 00
www.stimulansz.nl
info@stimulansz.nl

Meer nieuws

Masterclass Beleidsadviseur Sociaal Domein

Afbeelding

 

Goed beleid door inzicht in het menselijk gedrag

Lees hier meer

Afbeelding

Schuldhulpverlening

Afbeelding

Alles over sociaal juridische regelingen in één boek:Afbeelding

Whitepapers

Afbeelding

Bloggers