of 59345 LinkedIn

Kennis van de hersenen is cruciaal voor effectief sociaal beleid

Kennis van de hersenen is cruciaal voor effectief sociaal beleid. Invloed denksystemen op gedrag
Stimulansz Reageer
Wie van weinig geld moet rondkomen, heeft grote mentale kracht nodig om diverse verleidingen te weerstaan. Dat kan ertoe leiden dat het denksysteem van mensen uitgeput raakt. Het is niet meer dan begrijpelijk dat mensen dan fouten maken.

Stel, u gaat op safari in Afrika. Het wordt donker en u loopt naar de waterplaats als u vlak achter u een dreigend gegrom hoort. Waarschijnlijk realiseert u zich binnen een seconde dat er een leeuw of ander dier achter u staat dat u als lekker hapje beschouwt. Deze razendsnelle conclusie trekt u op basis van uw snelle denksysteem (systeem 1).

 

Maar als iemand u vraagt wat het vierde priemgetal is, geteld vanaf nul, dan weet u dat waarschijnlijk niet binnen een seconde. U weet dat u deze informatie kunt achterhalen als u de definitie van priemgetallen uit uw geheugen opvist en daarna gaat tellen van het eerste tot het vierde priemgetal. U activeert nu uw analytische denksysteem (systeem 2).1


Wat u allemaal kunt met uw snelle systeem is afhankelijk van kennis en ervaring. Een schaakmeester zal direct de juiste zet zien op een schaakbord. Ik schaak zelden en heb er een talent voor om precies de verkeerde zet te doen. Als ik ga schaken, dan gebruik ik denksysteem 2, een schaakmeester gebruikt systeem 1.


Denkenergie is eindig

Denken vanuit uw snelle systeem gaat zonder moeite de hele dag door. Als u wilt oversteken, kijkt u beide kanten op zonder daarover na te denken. Maar als u bij een onoverzichtelijk verkeerspunt komt, dan gaat het niet vanzelf. U moet zich daarvoor inspannen. En taken die veel vragen van uw cognitieve vermogen, zorgen dat u uitgeput raakt. Niet alleen mentaal, maar ook fysiek.2

 

Is dat erg? Voor u misschien niet, maar systeem 2 is ook verantwoordelijk voor het weerstaan van verleidingen. En dat is zeker voor mensen die van weinig geld moeten rondkomen heel belangrijk. Gebrek aan wilskracht kan ertoe leiden dat mensen besluiten nemen op basis van verkeerde uitgangspunten.

 

En er is behoorlijk wat denkkracht nodig om te zorgen dat iemand voldoet aan alle voorwaarden voor uitkeringen, toeslagen, minimabeleid, fondsen, kwijtschelding van belastingen et cetera. Om nog maar te zwijgen van het op tijd betalen van de huur, de zorgverzekering, gas, water en licht en het goed plannen van de uitgaven voor boodschappen en andere zaken. Geen wonder dat mensen soms een uitgave doen die ze zich in het geheel niet kunnen veroorloven: hun systeem 2, het analytische denksysteem, is uitgeput!


Bouw een vangnet in tegen uitputting van het denksysteem

Maakt u beleid voor mensen in armoede of mensen met schulden? Bouw dan een vangnet in voor deze uitputting van het denksysteem. Zorg dat mensen ondersteuning krijgen zodat de wilskracht niet zover opraakt dat ze nog verder in de problemen komen. Daar zijn al mooie voorbeelden van, zoals het huishoudboekje van de gemeente Utrecht. Utrecht zorgt voor de betaling van de vaste lasten en stort het bedrag dat overblijft op de rekening van de deelnemer.

 

Ook de buddy app  maakt de financiën veel inzichtelijker en reduceert stress. Net zoals hulp van vrijwilligers bij het invullen van formulieren, aanvragen of wijzigen van toeslagen veel kan schelen. Het alleen verwijzen naar eigen kracht of eigen verantwoordelijkheid is voor sommige mensen niet voldoende. Dat vraagt te veel denkkracht van hen.


Van boetes gaan mensen alleen maar meer fouten maken

Bied ze dus ondersteuning. En gaan ze toch in de fout? Dan heeft het geen enkele zin om ze daarvoor te straffen, het is een reactie op het continue op scherp moeten staan. Een boete, verlaging van de uitkering of het stoppen van schuldhulp? Dat veroorzaakt nog meer stress, nog meer opraken van wilskracht en nog meer fouten.

 

Wat wij zien is iemand die er inderdaad een potje van maakt. Terecht gesanctioneerd, afgewezen, uitgesloten dus! Maar wat er werkelijk gebeurt, is dat alle denkkracht op is en dat mensen daardoor steeds meer fouten maken.


Overschat ook u uw eigen wilskracht niet

Denkt u dat het u niet zou overkomen? Omdat u als weldenkend mens meent over voldoende zelfbeheersing te beschikken? Ik moet u teleurstellen. Natuurlijk kunt u systeem 1 trainen waardoor u systeem 2 minder vaak nodig heeft en dus meer wilskracht overhoudt. Maar onderschat niet hoe vaak u zich vergist met uw systeem 1. En overschat niet hoeveel wilskracht u heeft.

 

De consequenties zijn bij u wellicht minder verstrekkend dan bij iemand met schulden, maar het principe blijft hetzelfde. Want wees nu eerlijk, heeft u nooit een impulsieve aankoop gedaan? Of toch ’s avonds een bonbon bij de thee genomen terwijl u nu écht op uw gewicht zou gaan letten?

 

Evelien Meester is manager Innovatie en Strategie bij kennis- en adviesorganisatie StimulanszZij heeft samen met gemeenten een visie op de uitvoering in het ‘ideale’ sociaal domein ontwikkeld. 

Meer weten over hoe denksystemen invloed kunnen hebben op gedrag en hoe u daar in uw beleid op kan inspelen? Volg de driedaagse masterclass over invloed van gedrag op beleid van Evelien Meester en D&B gedrag op 1 en 24 oktober en 26 november.

 

Noten

1. Voor de nieuwsgierigen onder ons: het goede antwoord is 7. Er is namelijk afgesproken dat het getal 1 geen priemgetal is. Het rijtje is nu: 2, 3, 5, 7.

2. Kahneman, Daniel (2011). Thinking, Fast and SlowGreat Britain: Clays Ltd., p. 41.

 

Foto: Svein Halvor Halvorsen (Flickr Creative Commons)

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Contactgegevens

AfbeeldingStimulansz
Kon. Wilhelminalaan 5
3527 LA Utrecht
030 298 28 00
www.stimulansz.nl
info@stimulansz.nl

Alternatieve Troonrede Sociaal domein (podcast)

Afbeelding

Meer nieuws

Masterclass Beleidsadviseur Sociaal Domein

Afbeelding

 

Goed beleid door inzicht in het menselijk gedrag

Lees hier meer

Afbeelding

Schuldhulpverlening

Afbeelding

Alles over sociaal juridische regelingen in één boek:Afbeelding

Whitepapers

Afbeelding

Bloggers