of 59318 LinkedIn

Gemeente, hoe krijgt u grip op het sociaal domein?

Nederlandse gemeenten boeken massaal tekorten op het sociaal domein. Maatregelen zijn geboden, maar in het lokale politieke spel ontbreekt vaak de nuchtere analyse. Een pleidooi voor meer transparantie over de cijfers en zodoende meer ‘eenheid van debat’.

 

Afbeelding

Overal in Nederland worstelen gemeenten met tekorten op hun begroting. Van de huidige 355 gemeenten die ons land telt, melden er meer dan 100 dat de kosten die ze maken ten behoeve van het sociaal domein niet passen binnen de kaders van de gemeentelijke begroting. Met name op het gebied van de Jeugdzorg zijn structurele tekorten ontstaan.


Gemeentelijke tekorten

Die situatie hoeft geen bevreemding te wekken. Met de decentralisaties in datzelfde sociaal domein, die per 2015 hun beslag kregen en waarbij de financiële verantwoordelijkheid voor Wmo, Participatiewet en de Jeugdzorgwet verschoof van de centrale overheid naar de gemeenten, werd en passant zo’n 15% bezuinigd op het budget. Het idee was dat door de verantwoordelijkheid lokaler te beleggen, er een transformatiebeweging op gang zou komen die bureaucratische complexiteit zou afstraffen, meer burgerparticipatie zou brengen en veel meer nadruk zou gaan leggen op preventie. Op zich een prima uitgangspunt.

 

Helaas, grosso modo kunnen we vier jaar later stellen dat dat niet is gelukt. Vooral in de Jeugdzorg heeft de bezuiniging – een bedrag van 450 miljoen euro - er hard ingehakt. Want terwijl de budgetten slonken, groeide de vraag. De berichtgeving over groeiende wachtlijsten en jongeren die de hulp die ze nodig hebben niet meer krijgen is drastisch toegenomen en tekorten voor Jeugdzorg op de gemeentelijke begroting zijn ‘het nieuwe normaal’ geworden. In een recente open brief aan het kabinet heeft de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zelfs gedreigd de taken behorend bij het sociaal domein terug te leggen bij het Rijk als er geen substantiële financiële ondersteuning komt. Centrale boodschap: ‘Er moet structureel geld bij.’


Politieke framing

Kijkend naar de financiële problemen die wij bij gemeenten aantreffen, vallen ons enkele dingen op:

  1. Het ontbreekt bij veel gemeenten nog altijd aan transparantie over de vraag waar de tekorten precies vandaan komen en wat hun mogelijkheden zijn om ze begrotingstechnisch aan te pakken.
  2. Door de tekorten zijn her en der de ambities, ook buiten het sociaal domein, die colleges van B&W koesteren voor hun gemeente onder druk komen te staan. En dat doet pijn.
  3. In het spel tussen de verschillende politieke partijen in de gemeenteraden lijkt het schier onmogelijk om op een constructieve wijze tot zinvolle besluitvorming te komen als het om de pijnlijke maatregelen gaat waar deze financiële crises om vragen.

 

Wat gemeenten nodig hebben, is een onafhankelijke analyse die inzichtelijk maakt waar het budgettaire probleem precies vandaan komt. Een ‘foto’ van de begroting waarin precies te zien is waar het geld naar toe gaat en wat daarbij opvalt. En – niet onbelangrijk – waar alle partijen in de raad zich achter kunnen scharen. Vervolgens moet in kaart worden gebracht hoe de uitgaven en inkomsten zich verhouden tot de ambities. En welke mogelijkheden tot bezuiniging/ombuiging/inkomstenverhoging er liggen, voor welke bedragen. Dat vraagt analyse en onderzoek. Maar mits goed uitgevoerd resulteert dat in een helder overzicht dat wederom weinig ruimte laat voor politieke framing. Dergelijk onderzoek dwingt gemeenteraden om te debatteren over kristalheldere keuzes. Er is eenheid van debat.


Constructief debat

Een techniek die kan helpen om tot transparantie te komen met betrekking tot de begroting, is zero based begroten. Daarbij wordt een virtuele begroting vanaf nul opgebouwd aan de hand van de geldende gemeentelijke ambities. Los van complexiteiten vanuit het verleden die alle begrotingen kenmerken, wordt een realistisch beeld gevormd van de daadwerkelijke situatie in het hier en nu. Een dergelijk ‘opschonen’ van de begroting kan een deel van de pijn wegnemen, daar waar inzicht mist in de dynamiek van het gemeentelijke takenpakket en de bijbehorende inkomsten en uitgaven.

Als gezegd: ruim 100 gemeenten worstelen momenteel met hun financiële toekomst. En al die gemeenten hebben behoefte aan ‘eenheid van debat’. Een onpartijdige, grondige analyse, vergezeld van een heldere routekaart die de opties inzichtelijk maakt, verschaft gemeentebesturen het handvat waarmee ze een gedisciplineerd, constructief debat kunnen afdwingen. Dat is nodig, want het sociaal domein mag niet nog verder in de problemen komen.


Meer informatie?

Meer informatie over hoe gemeenten een succesvolle transformatie in het sociaal domein kunnen bewerkstelligen? Lees ons factsheet!

 

LEES FACTSHEET

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Contactgegevens

BDO Accountants & Adviseurs

Afbeelding

Boogschutterstraat 35

7324 AE Apeldoorn

088- 236 48 03

publiekesector@bdo.nl

www.bdo.nl/lokale-overheid

 

Afbeelding   Afbeelding 

Meer nieuws

Bloggers

Whitepapers

Evenementen

 

Vakinhoudelijke seminars, workshops en netwerkbijeenkomsten
Regelmatig organiseren wij interessante bijeenkomsten, symposia en evenementen die relatie hebben met ons brede werkgebied. Voor meer informatie of eventueel aanmelden, klik hier.