of 58952 LinkedIn

Nieuwe afvalaanpak VNG strijdig met mededingingsregels

Hugo Bellaart en Raymond Gradus Reageer

Naar Duits voorbeeld wordt de verantwoordelijkheid voor gescheiden afvalinzameling overgeheveld van gemeente naar de industrie. Maar gelet op de extra vervoersstromen en verwerkingshandelingen van PMD blijft van milieuwinst weinig over, terwijl Nederlandse huishoudens de hoofdprijs betalen. 

 

De recente, nieuwe afspraken van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) met de verpakkingsindustrie en de afvalbranche leggen de nadruk op de zogenoemde producentenverantwoordelijkheid voor afval: betalen voor de geproduceerde rommel. Nu krijgt de industrie daarvoor ook de regie over het afval overgedragen. In Duitsland speelde hetzelfde, maar daar kwamen deze afspraken in botsing met het mededingingsrecht.

 

Sinds 2015 hebben gemeenten de regie over inzameling, verwerking en de exploitatie van verpakkingsafval. De verpakkingsindustrie betaalt, via haar Afvalfonds Verpakkingen, een forse vergoeding van bijna 700 euro aan gemeenten per ton gekwalificeerd plastic afval. Gemeenten gebruiken dit geld voor de inzameling bij huishoudens en een substantieel deel gaat naar verwerkingsbedrijven.

 

Er is echter groeiend ongemak over de inzameling van Plastic, Metaal en Drankkarton (PMD), vanwege vraagtekens bij de milieuwinst en vanwege export naar vooral Duitsland en Italië, waarbij het daarna uit het zicht verdwijnt. Een gedeelte wordt geëxporteerd naar landen als Indonesië, Filipijnen, Thailand en Vietnam. Algemeen bekend is dat in die landen veel plastic wordt gedumpt.

 

Nederland is groot in de plastic-afvalhandel en zevende speler van de wereld. De Nederlandse inzamel- en verwerkingsbedrijven, verenigd in belangenvereniging NVRD, verdienen een goede boterham. Maar het is uiteindelijk de Nederlandse consument die de handel grotendeels financiert: de verpakkende industrie betaalt immers het Afvalfonds via een opslag op de boodschappen.

 

Nu hebben de VNG - leunend op de NVRD - en het Afvalfonds onlangs afgesproken dat gemeenten per 1 januari 2020 alleen nog een vergoeding krijgen voor de gescheiden inzameling van PMD. De regie over verwerking en exploitatie wordt verlegd van gemeenten naar ofwel het Afvalfonds óf naar een samenwerkingsverband van inzamel- en verwerkingsbedrijven, dat dan op haar beurt afspraken maakt met het Afvalfonds. Het beoogde samenwerkingsverband met spelers uit de NVRD verzorgt de inzameling voor 250 gemeenten.

 

Afgezien van de vraag naar de winst voor het milieu, is het de vraag of het ook goedkoper of beter wordt. Ervaring in Duitsland leerde anders. Het Bundelskartelambt heeft in 2005 afspraken voor de inzameling en verwerking van plastic afval, zoals die door het Duitse ‘afvalfonds’ waren gemaakt met de verwerkende industrie, verboden. Ieder bedrijf mag daar nu afspraken maken met gemeenten en in feite is daarmee het monopolie en de regierol van het Duitse ‘afvalfonds’ doorbroken.

 

Een ex-post evaluatie die in 2017 in het wetenschappelijke tijdschrift De Economist verscheen, toonde schokkende effecten van het doorbreken van dit kartel: de kosten voor inzameling en verwerking daalden met maar liefst 63 procent en de welvaartswinst bedroeg 13 miljard euro.

 

De ervaring in Duitsland demonstreerde een kosten-opdrijvend effect bij het overbrengen van de regie naar de verpakkingsindustrie en de afvalbranche. De Duitsers waren niet gevoelig voor argumenten dat milieubeleid nu eenmaal geld kost. In Nederland weten we inmiddels ook beter. Wetenschappelijk onderzoek geeft aan dat de milieueffecten van gescheiden inzameling van PMD op zijn zachtst zeer beperkt zijn. Daarnaast is er meer dan een vermoeden van milieuschade verder weg.

 

De VNG kiest niettemin de weg die Duitsland vanwege regelgeving alweer had verlaten. Onder leiding van de NVRD worden de belangen van de inzamel- en verwerkingsindustrie verdedigd. Gelet op de extra vervoersstromen en verwerkingshandelingen van PMD blijft van milieuwinst weinig over, terwijl Nederlandse huishoudens de hoofdprijs betalen. Inzameling van PMD is ongeveer vier maal zo duur als dat van restafval of GFT, de verwerking ongeveer twee maal zo duur.

 

Hoog tijd dat onze mededingingsautoriteit, Autoriteit Consument & Markt, in navolging van Duitsland haar licht hierop laat schijnen, zodat goedkopere en milieuvriendelijke oplossingen de ruimte krijgen.

 

Hugo Bellaart, gemeenteraadslid in Gooise Meren
Raymond Gradus, hoogleraar bestuur en economie aan de VU

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.