of 64231 LinkedIn

Het betere duwen

Reageer

De overheid kan veel besparen op de aanleg van dure en overbodige infrastructuur door meer gebruik maken van gedragsbeïnvloeding in het verkeer en vervoer. Na vele jaren van gedraal lijkt er volgens econoom Marcel Canoy nu eindelijk beweging te zitten in dit dossier.  

Geen bewindspersoon wil graag afgerekend worden op dingen die hij uitstelt, afschaft of niet aanlegt. In het verleden betaalden we daarvoor een prijs in de vorm van de aanleg van dure wegen en onrendabele spoorlijnen. Nu lijkt er sprake te zijn van een omslag. De laatste jaren investeert het ministerie van Infrastructuur en Milieu in onderzoek via het programma ‘Beter Benutten’. Vanaf 2014 wordt een groot deel hiervan besteed aan gedragsbeïnvloeding.

De notie dat beïnvloeding van gedrag van burgers voor beleid kansrijk kan zijn, is gevoed door het boek Nudge van Thaler en Sunstein. De auteurs introduceren het principe van libertijns paternalisme, waarbij keuzevrijheid gecombineerd wordt met duwtjes (nudges) de goede kant op. Factoren die vooral bepalen hoe mensen kiezen zijn de hoeveelheid opties, de complexiteit, de manier waarop de informatie is verpakt, de selectie van een default optie of het gebruik van technische hulpmiddelen. Burgers hebben altijd keuze, maar zonder nudges zijn ze vaak geneigd keuzes te maken die niet in hun eigenbelang zijn. Juist wanneer keuzes complex zijn, tijd schaars is, de gevolgen van de beslissing niet zo groot lijken en een ‘simpele’ oplossing voor handen  is, zijn consumenten geneigd te kiezen voor de weg van de minste weerstand, op basis van gevoel en gemak. Gedragseconomie draagt bij tot inzichten wanneer consumenten rationeel zijn (dat zijn ze namelijk vaak gewoon wel) en wanneer niet. Irrationaliteit wordt daarmee voorspelbaar en stuurbaar.

Vooral bij vervoerkeuzes blijkt een wereld te winnen. Reizigers moeten vaak beslissingen nemen in een split second en hebben maar een beperkte mogelijkheid informatie tot zich te nemen. Nog altijd worden we op snelwegen geteisterd door totaal onbegrijpelijke en complexe snelheidsregels en verkeersborden met fascinerende pijlenschema’s die zelfs na uitgebreide bestudering cryptisch blijven. Ook de technologische mogelijkheden om reizigers te sturen, zijn nog lang niet voldoende benut. Je kunt peperdure extra wegen aanleggen om files te verkleinen, maar je kunt ook onderzoeken hoe rijgedrag van automobilisten het best genudged kan worden, opdat betrekkelijk goedkoop reistijdwinst geboekt worden zonder de aanleg van wegen of andere infrastructuur.

Ook op het spoor is zoiets mogelijk. Een voorbeeldje: de regering is voornemens de OV-studentenkaart in zijn huidige vorm in 2016 af te schaffen. Het gaat hier om een grote groep reizigers die relatief makkelijk beïnvloedbaar is door prikkels en nudges. Juist op regionale lijnen is verdere verruiming van de spitscapaciteit lastig door enkelspoor en beperkte perronlengte. Daarmee heb je al snel peperdure infrastructuuraanpassingen nodig om capaciteit te vergroten. Gezien de geringe periode waarvoor men investeert zijn deze vrijwel nooit kosteneffectief. Door in de OV-chipcard te differentiëren naar tijd en naar onderwijsvorm kan de overheid studenten effectief nudgen. De baten van het besparen van aanpassingen in infrastructuur zijn ruimschoots voldoende om eventuele kosten elders in de keten te compenseren.

Het principe is op veel andere terreinen toepasbaar: gebruik van Big Data om gedrag beter te begrijpen, gedragsbeïnvloeding bij verkeersongelukken, grote treinstoringen, geplande wegwerkzaamheden of slecht weer. In alle gevallen kunnen keuzemogelijkheden van reizigers gecombineerd worden met nudges de goede kant op. In even zoveel gevallen wordt flink geld bespaard. Het leuke van libertijns paternalisme is dat het niet voorsorteert op een keuze die de overheid zelf goed uitkomt, maar burgers helpt de keuze te maken die ze ook achteraf zelf het liefst zouden gemaakt hebben.

Marcel Canoy is hoofdeconoom van Ecorys 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.