of 63623 LinkedIn

'Discussie over woonlastenneutraliteit is fake nieuws'

Hoe schril steekt het stroperige proces van de huidige energietransitie af tegen de vorige: die van kolen naar aardgas. Dat was in tien jaar zo goed als geregeld. Gemeentelijk adviseur duurzaamheid en blogger Sven Ringelberg schreef een boek over wat we van de soepele gastransitie kunnen leren.

Hoe schril steekt het stroperige proces van de huidige energietransitie af tegen de vorige: die van kolen naar aardgas. Dat was in tien jaar zo goed als geregeld. Gemeentelijk adviseur duurzaamheid en blogger Sven Ringelberg schreef een boek over wat we van de soepele gastransitie kunnen leren.

In zekere zin kwam de coronacrisis voor Sven Ringelberg als geroepen. Sinds een jaar of tien werkt hij als adviseur mee aan duurzaamheidsprojecten van onder meer gemeenten, waarvan de laatste vijf vooral op het gebied van aardgasvrij. Als afgestudeerde in de organisatiewetenschappen met een passie voor geschiedenis stelde hij zich geregeld de vraag hoe je zo’n energietransitie praktisch voor elkaar krijgt. Internationale wetenschappers noemden Nederland als vroegere voorbeeld van een radicale energietransitie. ‘Daar werd ik enthousiast van. Ik dacht: daar moeten hier honderd boeken over te vinden zijn.’ Hij kon geen enkele vinden. ‘Ik dacht: waarom schrijf ik het boek over de gastransitie dan niet zelf?’ 

Ideale tijd
Een jaar of drie geleden begon Ringelberg met informatie verzamelen. ‘Mijn halve huis is een soort archief slash museum geworden, vol oude meuk. Ik had het boek al voor een deel af toen we vorig voorjaar in lockdown moesten. Voor mij een ideale tijd om hard door te kunnen schrijven.’ Niet alleen de gastransitie doemde steeds helderder in zijn werkkamer op, ook wat we daaruit voor lessen kunnen trekken voor de huidige transitie. ‘Het gaat nu veel te weinig over de uitvoering, de organisatie en de randvoorwaarden.’

U gaat in uw boek zelfs terug naar de turftransitie van de zeventiende eeuw. Is dat voor de huidige gemeenteambtenaar een troostend besef, al die eerdere transities?
‘Ja. Transitie maakt deel uit van ons dna. De menselijke drang naar vooruitgang en de ontwikkeling van energie – die twee elementen spelen door de eeuwen heen met elkaar. Ik zag in de turftransitie al een soort Nederlandse eigenwijsheid. Heel Europa koos voor steenkool en wij gingen over naar turf. En het gaf me inderdaad een vorm van troost. Weliswaar is onze transitie nu een stuk complexer dan die van turf maar de geschiedenis leert: we kunnen dit.’

Hoe kon een ingrijpend project als de aardgastransitie in de jaren zestig zo soepel verlopen?
‘De eerste fase bestond uit het aanleggen van alle buizen die centrale verwarming aankonden.  Zo werd alvast geanticipeerd op het feit dat Nederland tien keer meer gas zou gaan verbruiken. Het gas werd destijds niet opgelegd. Mensen konden zelf het moment bepalen dat ze de kolenkachel verruilden voor een gashaard. Vaak stapten mensen over omdat gas modern was en populair werd. Of de buurman had ook al een gashaard. Het was een radicale transitie maar met respect voor waar de mensen zelf tegenaan liepen. Als je iedereen toen had verplicht de kolenhaard te vervangen, had je een volksopstand gekregen. Want die dingen kostten 400, 500 gulden.’


De aanleg van centrale verwarming gaf de transitie een nieuwe boost. Die gaf de burger comfort.
‘Ja, die aanleg van cv is begonnen bij de woningbouwcorporaties. Dat drukte de kosten. Vervolgens zijn de radiatoren in een periode van zo’n vijftien jaar over het hele land uitgerold. Of het door de overheid bewust zo is gedaan, heb ik niet kunnen terugvinden. Maar het was zeker een slimme keuze. Nu gaat het debat vrijwel alleen over de kosten, want de burger mag er met duurzame energie niet op achteruit gaan. Ik vind die woonlastenneutraliteit een fundamenteel fout uitgangspunt. Ja, in de jaren zestig ging het natuurlijk ook over kosten, maar tegelijk over veel meer. Nederland omarmde het comfort. De welvaart steeg ook in die tijd. Het aardgas kwam op een perfect moment in de geschiedenis.’

Wat zijn voor u de belangrijkste lessen uit de gastransitie die we nu kunnen toepassen?
‘De landelijke politiek moet meer regie durven nemen: qua planning, uitvoering en standaardisatie. Nu is de aanpak gedecentraliseerd naar gemeenten en wordt op heel veel plaatsen tegelijk het wiel uitgevonden. Pas nu gaat het rijk aan de slag met centrale afspraken. Dat is een paar jaar te laat.’

Wat moet het rijk doen om het gemeenten makkelijker te maken?
‘Spreek je duidelijk uit over de kostenontwikkeling van het aardgas en het uitfaseren ervan. Bijvoorbeeld door een einddatum vast te stellen voor het gebruik van aardgas in de gebouwde omgeving. Verder zie ik die hele discussie over woonlastenneutraliteit als een soort fake nieuws. Voor die subsidies die daarvoor nodig zijn, moeten we uiteindelijk als burgers zelf opdraaien. Wees daar dan ook eerlijk over. En verder moet het rijk veel meer zaken standaardiseren. Want nu speelt is een minimale isolatienorm. Want wat beschouw je nou als een goed geïsoleerd huis? Pas als je dat op landelijk niveau afspreekt, kun je standaardiseren en de markt beter zijn werk laten doen.’

Wat zou je de burgers bij de huidige transitie voor lonkend perspectief kunnen aanreiken?
‘Meer regie door de overheid zorgt voor minder stress bij de burger. Een decentralisatie zonder duidelijke kaders zorgt ervoor dat mensen makkelijk in de weerstand raken. En speel meer in op zaken als status en moderniteit. Zonnepanelen zijn heel populair. Ik denk dat de helft van het succes ervan is dat de buurman het ook heeft gedaan. Het is zichtbaar. Als iemand begint, verspreidt het zich als een virus door de wijk. En over een kwestie als koeling wordt bijna niet gepraat. Maar dat wordt volgens mij dé manier om duurzame warmte te introduceren. Ik weet zeker dat mensen bereid zijn een paar tientjes per maand te betalen als ze ’s zomers kunnen koelen in huis. De nieuwe generatie warmtepompen zal dat op termijn moeten kunnen.’

U bent in uw boek weinig positief over participatietrajecten.
‘Klopt. Je ziet nu al te vaak dat participatie leiderschap en keuzes maken lijkt te vervangen. Dan wordt het wel heel makkelijk om te zeggen: de burgers zijn nu aan zet. De meeste mensen zien energie als een soort nutsproduct. Ik betaal toch belasting, kom nou als overheid eens met iets concreets, met een verhaal. En je moet zeker geen participatietraject organiseren wanneer je als lokale overheid je antwoord eigenlijk al hebt bedacht. Dat ruiken mensen van een afstand.’

De Nederlandse aardgastransitie. Lessen voor de energietransitie van de 21ste eeuw. Uitgeverij  Eburon. Prijs: € 19,90. www.transitiepaden.nl     

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Roel F. (programmamanager) op
Om te beginnen hebben we nog veel tijd, ook de vroegere transities namen een decennium om meer in beslag. Bovendien hoor ik te weinig dat de meeste landen om ons heen nog jaren doorgaan met gas en wij moeten er zo snel mogelijk van af, waarom? Er moet nog zoveel geregeld worden en gemeenten gaan daarvan de kosten sowieso niet betalen. En burgers wel? Daarom rustig uitfaseren van gas en het inregelen van nieuwe systemen.
Door Marten op
"De nieuwe generatie warmtepompen zal dat op termijn moeten kunnen". De hele operatie lijkt op wensdenken en niet op realiteit gebaseerd. Hopelijk heft een nieuw kabinet het dogma ten aanzien van kernenergie op.
Door bram op
Eindelijk eens iemand die de boel helder opschrijft.
Die overgang naar aardgas heb ik nog meegemaakt. En niks gemeenten aan zet. Het rijk (lees de Gasunie) promootte alles centraal en was ook niet kinderachtig met het vergoeden van de oude kooktoestellen: elke oude gaspit werd vergoed.
Ik meen me te herinneren dat zelfs de lokale installateurs centraal aangestuurd werden.
Nu de uitvoeringszorg bij gemeenten ligt komt hier en daar de oude krenterigheid van lagere overheden duidelijk in beeld. onder het mom van "wij willen in onze mooie gemeente of provincie geen windmolens" stimuleren ze dat burgergroepen de hakken in het zand zetten.
niemand durft de hete aardappel te slikken uit angst door de kiezer te worden afgerekend op impopulaire maatregelen.

Niemand durft te vertellen dat kolencentrales die, met hun "stralende" bergen kolenafval, macro gezien minstens zo "vervuilend" zijn als moderne kerncentrales. Om over die verfoeide houtcentrales, groot- of kleinschalig, maar te zwijgen, dat is helemaal van de zotte.
Een kolencentrale heeft een gasgestookte centrale nodig om op gang te komen. En waar komt straks dat aardgas vandaan om die kolencentrales op te stoken en in bedrijf te houden? Ook gewoon uit Rusland, dus wat zeuren we over geopolitiek.
Zo maar wat argumenten om van de transitie een onoverkomelijk probleem te maken. Dat vraagt, nee eist een centrale aansturing. Helderheid naar de kiezer en genereus overheidsgedrag naar de burger.
Leg het nou ook niet neer bij het bedrijfsleven want we hebben gezien wat dat doet als er wat te verdienen valt: uitstel van investeringen in ons stroomnet gaan ons nu opbreken. Al die hele en halve overheidsbedrijven moeten hun duur betaalde bestuurders, waarvan veel ex-politici, gewoon aan echt werk zetten voor een modaal salaris.

Het zou helpen als er wat meer positieve argumenten en daden worden ingezet om het proces aan te jagen. Een schone toekomst zonder CO2 uitstoot, zonder gesleep met eindige brandstoffen. Een afrekenbare overheid die promotie, prijs en product bepaalt én levert.
Onze kindskinderen die over honderd jaar net zo trots op onze windparken kunnen zijn als wij op "Kinderdijk", hoogspanningsleidingen en polderlandschap.
En zonder individuele en kissebissende gemeenten die het noch organisatorisch, noch financieel, noch inhoudelijk aankunnen zoiets op te zetten en tot een goed eind brengen.

Wat ook nog wel ens vergeten wordt bij al die mooie plannen: als we ons gasnet willen gebruiken om zonnegas, d.w.z. met zon opgewekt waterstofgas, te transporteren is het tegelijk gebruik voor aardgas niet meer mogelijk. Dat betekent dat je hele delen van het aardgasnet in een keer moet afkoppelen. Ben benieuwd hoe we dat gaan oplossen als we blijven voortmodderen met kleine stapjes.
Door Leo Schagen (raadslid en eigenaar S.E.E.) op
Gemeenten en woningbouwcoöperaties zouden aan zaken die als registergoed zijn geregistreerd (o.a. auto's en woningen) leningen met een looptijd van zeg 15 jaar moeten kunnen geven zodat gezinnen nu direct de keuze kunnen maken om zowel hun woning als transport energiearm, elektrificeren/ klimaat neutraal te maken (woning isoleren, warmtepomp of andere bron, eventueel kleine windmolen en zonnepanelen) e auto of brommer aan te schaffen met laadfaciliteit. Dit op basis van een deeleigenaarschap over het registergoed. De gemeente/ woningcoöperatie kan voor mijn nul proces lenen en dit voor 1,5% uitzetten om risico te vereffenen. De tijdelijke schuldpositie van de gemeente/coöperatie neemt flink toe maar we zijn in 2030 dan wel flink opgeschoten en de woningeigenaar/gebruiker heef aanzienlijk lager lasten op het eind van de afbetaaltijd.
Daarin zou de overheid regie moeten nemen om wet-en regelgeving hierop aan te passen i.o.m. o.a. banken, pensioenfondsen etc.). Dit zou de werkgelegenheid en perspectief voor veel jongeren op een goede boterham tevens vergroten. Nieuwbouw bijv. met uitsluitend houtbouw (CLT) zou hiervoor ook in aanmerking moeten komen. Als dan het bouwbesluit ook nog wordt aangepast (geen overbodige hoogte= volume) dan maak je een veel klapper.