of 64277 LinkedIn

Hoe houden we de warmtetransitie betaalbaar?

Hoe houden we de warmtetransitie betaalbaar? Idee: Regionale Warmtebeheerbedrijven
BNG Bank 1 reactie

Het alarmerende IPCC-rapport over de snelle opwarming van de aarde maakt de overstap van aardgas naar fossielvrije alternatieven een topprioriteit. Eén van de oplossingen is het realiseren van een duurzaam warmtenet. Hiervoor zijn forse investeringen noodzakelijk.

Het lukt alleen om deze warmtetransitie van de grond te krijgen als dit een betaalbare transitie wordt voor burgers tegen de laagste kosten voor de samenleving. Hoe kunnen we hiernaartoe werken? Caspar Boendermaker van BNG Bank gaf hierover een presentatie op het Public Finance congres van Binnenlands Bestuur 30 september jl.

Kiezen en balanceren

BNG Bank is de bank van en voor de publieke sector. Zij richt zich samen met haar klanten op het oplossen van maatschappelijke problemen zoals de warmtetransitie. Volgens Boendermaker is de warmtetransitie een balanceer-act waarin allerlei factoren en stakeholders continu worden gewogen: korte en lange termijn, elektriciteit en warmte, bronnen en afnemer, keuzevrijheid, efficiency en schaal, publieke regie en marktprikkels, rendement en betaalbaarheid. Veruit het meeste energieverbruik in ons land gaat naar de industrie, de bebouwde omgeving en mobiliteit; voornaamste energiebronnen zijn aardgas en andere fossiele brandstoffen (bron: 'Energie in Nederland'). Het stukje hernieuwbare energie (8%) bestaat voornamelijk uit biomassa – het bijstoken van hout in energiecentrales of het verbranden van afval.

 

Inhaalslag

'We zijn hier bezig met een duurzame inhaalslag. In 2020 hebben we in Nederland de meeste windmolens van Europa geplaatst. Ook waren wij in datzelfde jaar Europa’s tweede als het aankwam op het plaatsen van zonnepanelen - best knap omdat we toch een van de kleinste en meest dichtbevolkte landen zijn. Wat we wel zien in de regionale energiestrategieën is dat er vier keer zoveel projecten zijn rondom zonne-energie dan windenergie – die verhouding zou eigenlijk andersom moeten zijn.

 

Zonnepanelen leveren in Nederland maar 1000 uur per jaar. Windmolens 5000 uur per jaar. Dus voor de spreiding van duurzame energie over ons hele netwerk kunnen we hier beter focussen op wind. Toch zijn we er nog lang niet. Netbeheerders luiden de noodklok; we moeten gigantisch gaan investeren in ons elektriciteitsnetwerk – 100 miljard euro – als we van het gas af willen. De RES-regio’s hebben ook nog eens moeite om hun plek te vinden voor alle zonnevelden, zonnedaken en windmolens. Daar komt bij dat we in Nederland een groot tekort hebben aan handjes. Want wie moet alles gaan uitvoeren voor 2050?'

 

Warmtenetten

Binnen de woningbouw zie je dat 75% van de energiebehoefte bestaat uit warmte. Warmtenetten kunnen ervoor zorgen dat we die niet allemaal hoeven te verwarmen met behulp van hernieuwbare elektriciteit. Het is heel kostenefficiënt, vooral in gebouwd gebied met veel gestapelde woningen. In landen als Denemarken worden de warmtenetten veelal gefinancierd door gemeenten of lokale gemeenschappen die daarbij worden gefaciliteerd door gemeenten. De levering van de warmte is meestal privaat door, al dan niet lokale, fabrieken.

 

Verschillende soorten warmte

'Klinkt simpel – is het niet', aldus Boendermaker. Er blijken verschillende soorten warmte te zijn zoals restwarmte uit industrie (vaak wel 300 graden Celsius), laagtemperatuur - restwarmte uit datacenters (40 graden Celsius), warmte uit energiecentrales op basis van afval of fossiele brandstoffen – maar ook geothermie (warmte van > 70 graden vanuit 2 km onder de grond).

 

Verschillende groepen vragers

Tegelijk zijn er verschillende groepen vragers: grote professionele partijen in de industrie en tuinders. Die betalen minder (5 tot 10 euro per gigajoule). En natuurlijk een heleboel consumenten in de bebouwde omgeving waar warmtebedrijven tot wel 28 euro vragen per gigajoule. Dat verschil zit hem niet alleen in belasting, maar ook in extra kosten die moeten worden gemaakt voor transport, distributie en levering aan kleine afnemers zoals huishoudens. De afstand tussen aanbieders en vragers speelt ook een grote rol in de uiteindelijke warmteprijs.

 

In Nederland zijn er op dit moment vijf grote partijen die warmte leveren: Vattenfall (voorgeen NUON, En natuurlijk (voormalig Essent Warmte) en Eneco – voormalige netbeheerders die geprivatiseerd zijn. Dan heb je nog publieke bedrijven als HVC in de Drechtsteden en regio Alkmaar, Stadsverwarming Purmerend en WarmteStad Groningen. Het aantal aansluitingen groeit wel, maar te traag vanwege diverse obstakels. Boendermaker: 'Zonde, want warmtenetten zijn een kostenefficiënt alternatief voor gas.'

 

In Groningen werkt men nu plannen uit om de industrie te verduurzamen met groene energie uit waterstof. Waterstof is zo hoogwaardig en krachtig (moeilijk te maken en duur) dat het eigenlijk beter geschikt is voor de industrie. Maar als we de groene restwarme uit de industrie gebruiken als input voor het warmtenet, gebruiken we de groene energie dubbel.

 

Startmotorkader

BNG Bank is op dit moment betrokken bij diverse projecten in het kader van het programma aardgasvrije wijken. Gemeenten zijn druk aan het experimenteren met warmtenetten; relatief veel in de vorm van aquathermie, maar ook veel met restwarmte. De corporaties worden gestimuleerd met subsidies vanuit het Startmotorkader.

 

In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten de regie krijgen over deze transitie in de zogenoemde wijkgerichte aanpak die vanaf 2022 vorm zal krijgen. Vooruitlopend op de wijkgerichte aanpak in het Klimaatakkoord hebben deze partijen afgesproken om zo snel mogelijk bestaande woningen te verduurzamen via de

 

Startmotor huursector:

  • Aedes
  • VNG
  • IVBN
  • Vastgoed Belang
  • Bouwend Nederland
  • Techniek Nederland
  • Netbeheer Nederland
  • Energie Nederland en de
  • warmtebedrijven 

Ambitie: minimaal 100.000 woningen in de bestaande bouw aardgasvrij(-ready) maken tot en met 2022. Door aansluiting op warmtenetten of met (hybride) warmtepompen. Aedes heeft de coördinatie van de matchmaking rondom warmtenetaansluitingen toebedeeld gekregen in het Klimaatakkoord.

 

Schakelrol voor corporaties

Corporaties spelen een belangrijke schakelrol omdat ze relatief veel aansluitingen kunnen garanderen. Een fictief rekenvoorbeeld om te laten zien dat een bezettingsgraad van tussen de 50 en 100% ongelofelijk belangrijk is voor de verdienpotentie van je warmtenet: 

Afbeelding

 

Voor wijken zonder corporatiebezit kijkt iedereen naar Den Haag voor subsidieregelingen voor bekostiging van de aansluitkosten voor particulieren.

 

Complicerende factoren

Caspar Boendermaker ziet het aanleggen van warmtenetten in woonwijken met dichte bebouwing wel als laaghangend fruit, ondanks alle potentie. Er zijn nu goede stimuleringsregelingen voor huurwoningen en vaak wordt er gekozen voor regio’s waar al een warmtenet ligt. Maar hoe voorkomen we dat we blijven steken bij de korte termijn en het uitrollen van grotere netwerken uitblijft?

 

Waarom is het zo lastig om bij de 100% bezettingsgraad te komen?

Ook het publiek in de zaal heeft een vraag: waarom is het zo lastig om bij de 100% bezettingsgraad te komen? Antwoord: aardgas is heel goedkoop nu. En de hoge bijdrage voor aansluitkosten die bewoners of corporaties moeten betalen om te worden aangesloten op een warmtenet. Daarbij komt nog dat het warmtenet is aangesloten tot de voordeur. En de warmteleiding moet dan nog naar binnen en aangesloten worden op de cv-ketel of het warmtesysteem (soms via de regenpijp). Wie betaalt dat? Wat ook meespeelt: er is geen dwang, dus veel mensen kiezen ervoor om te wachten.

 

Rendement weer investeren

Boendermaker pleit voor het investeren van rendement dat wordt verdiend in ‘gemakkelijke wijken’ in lastigere businesscases. Sommige corporaties doen dat al door vanuit hun lopende warmtenetprojecten ook contact te zoeken met wijken met alleen maar koopwoningen en coöperaties van bewoners.

 

Verschillende rendementseisen 

Complicerende factor is ook dat verschillende soorten stakeholders van warmtenetten verschillende rendementseisen hanteren. Boendermaker laat verschillende rendementseisen zien van:

 

  • publieke warmtebedrijven in eigendom van een gemeente
  • publieke warmtebedrijven in eigendom van meerdere gemeenten (HVC)
  • private warmtebedrijven
  • netwerkpartijen

 

Sommige rendementseisen zoals die van netbeheerders van gas en elektriciteit (3,6%) zijn hoog en sterk gereguleerd door de wetgeving. Rendementseisen bepalen voor een groot deel de omvang van de onrendabele top en dus ook de subsidie die nodig is. Lagere eisen betekent ook meer zekerheid en betaalbaardere uitrol van warmtenetten.

 

Warmtebeheerbedrijven

Overal waar de discussie gaat over het financieren van warmtenetten, draait het om de ‘onrendabele top’ en de bijdrage voor aansluitkosten die vooraf moet worden betaald door particulieren of woningcorporaties. Ook is er veel onzekerheid over subsidies die je kunt krijgen voor je bijdrage voor aansluitkosten - die krijg je namelijk pas achteraf, terwijl je de investering nu al moet doen.

 

Daarnaast is overal de vraag: met wie ga je samenwerken? Ga je in zee met een monopolist? En welke procedure moet je volgen, mag je alleen kwantitatieve criteria laten wegen, of ook kwalitatieve? Ook is er vaak wantrouwen bij bewoners die denken dat een warmtenet uiteindelijk duurder gaat zijn dan een andere oplossing. Wat wordt de bezettingsgraad van je warmtenet? De diameter van je buizen hangt daar vanaf. Wat doe je met industriële warmteleveranciers als die straks wegvallen?

 

BNG Bank ziet veel projecten die alleen tot stand komen als gemeenten een subsidie krijgen vanuit de pot voor Aardgasvrije Wijken. Samen met Invest-NL en AKD heeft zij daarom een visie geschreven over de opzet van publiek-private regionale warmtebeheerbedrijven, die ook eigenaar worden van de warmtenet-infrastructuur.

 

Ook voor kleinere gemeentes

Doel: financiering gemakkelijker maken. Maar ook kennis en expertise per regio bundelen, zodat ook kleinere gemeentes mee kunnen doen. Waar zit de vraag, waar zit het aanbod? Is een warmtenet hier wel de meest efficiënte oplossing? Private bedrijven zouden ook betrokken kunnen worden in regionale warmtebeheerbedrijven, zodat ze kennis en mensen kunnen aanleveren. Via concessies kunnen ze dan voor een paar jaar een warmtenet exploiteren, zodat je geen monopolisten krijgt.

 

Nationale garantieregeling

Boendermaker pleit daarnaast voor een Nationale Garantieregeling vanuit Den Haag in plaats van de lappendeken van losse subsidies. 'Hierbij kunnen gemeenten, per regio, een premie betalen om de bulk aan investeringskosten af te dekken. Veel gemeenten maken nu al plannen voor concessies, zoals in Den Haag en Katwijk. De vraag wie dan eigenaar wordt van het net, is dan wel belangrijk. Provincies werken soms ook mee, zoals in Limburg (mijnwater) en Gelderland.'

 

'Aansluitsubsidies voor woningen kunnen op dit moment alleen achteraf worden aangevraagd door particulieren - dat moet anders. En sommige subsidies gaan nu ook naar warmtenetten met zo’n hoge bezettingsgraad dat ze eigenlijk gewoon rendabel zijn zonder extra geld. Ook dat zou beter kunnen worden ingeregeld.'

 

De zaal is enthousiast, maar ziet ook struikelblokken. Op papier klinken de plannen prima, maar binnen de huidige Warmtewet zoals die er nu ligt, zijn gemeenten nu zelf verantwoordelijk voor de uitrol.

 

Hoe kunnen verschillende gemeenten onderling afspraken gaan maken over een regionaal warmtebeheerbedrijf?

Boendermaker: 'ik pleit ervoor om regionale warmtebeheerbedrijven op iets meer afstand te zetten van de gemeentes, die voor een bepaald deel aandeelhouder worden. Het gaat vooral om een bundeling van kennis en expertise. En als er in Den Haag opeens regels worden veranderd, dan sta je als regio toch net iets sterker dan als individuele gemeente.'

 

De concrete uitwerking - welk aandeel wie precies moet nemen, hoe groot de regio’s worden? - daar moeten gemeenten en provincies, Den Haag, de VNG en andere aandeelhouders hun eigen invulling aan geven. Een studie van Invest-NL in de RES-regio Rotterdam-Den Haag laat in ieder geval wel duidelijk zien dat samenwerking de meest betaalbare transformatie oplevert.

 

Verder kijken dan papieren werkelijkheid

Vanuit het publiek wordt gesuggereerd dat het ook slim zou kunnen zijn om aansluiting te zoeken bij andere bestaande regionale samenwerkingen. Er wordt al zoveel samen opgetrokken door gemeenten. Caspar Boendermaker: 'Vanuit de VNG wordt al een tijdje gepleit voor het bundelen van het hele energiesysteem. Nu zitten elektriciteit en gas bij de netbeheerders, Warmte zit bij alles en iedereen. Idealiter zitten al deze drie infrastructuren in één hand wat de VNG betreft. Maar Europese wetgeving verbiedt dat. Die stelt zelfs dat netbeheerders geen rol mogen spelen in de warmtemarkt.'

 

Impasse doorbreken

'Het regionale warmtebeheerbedrijf zou hier een oplossing kunnen zijn - als centrale samenwerkingspartner voor de andere netbeheerders. Wellicht zou deze structuur kunnen helpen om door de impasse heen te komen die nu is ontstaan rondom de Warmtewet. De minister van EZK heeft het wetsvoorstel namelijk ingetrokken en een fase van politieke heroverweging aangekondigd in een brief aan de Tweede Kamer in juni 2021.'

 

Volgens iemand uit de zaal die betrokken is bij een aardwarmteproject is er wel haast geboden. Hoe meer private partijen investeren in hun eigen warmte infrastructuur, hoe moeilijker zij hun eigen infrastructuur zullen opgeven. Ook klinkt uit de zaal de roep om toch ook te blijven kijken naar de echte wereld.

 

In theorie klinkt samenwerken en warmtenetten misschien als een ideale oplossing, maar in werkelijkheid krijgen samenwerkingsverbanden, zeker als het gaat om ruimtelijke vraagstukken, vaak te maken met procedures - en de procedurekosten zijn dan voor lokale partijen. Dat levert in de praktijk veel stroperigheid en verzuring op over de vraag wie deze kosten dan moet betalen. Dus het goed inregelen van die juridische en financiële randvoorwaarden is belangrijk om niet te vertragen bij weerstand. Caspar Boendermaker: 'daarom roep ik gemeenten op om samen met ons mee te denken over de verdere invulling van dit idee van Regionale Warmtebeheerbedrijven'.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Rellie op
Heerlijk, die opwarming van de aarde: tot en met november nog heerlijk zwemmen in zee op mijn geliefde eiland, Terschelling. Enige investering: extra badlakens, badjas, houtkachel(s) en terrasverwarming. Genieten! Maar ook genoten van het ijs op het Wad, vorig jaar; het kan allemaal in 4 seizoenen.

Contactgegevens

AfbeeldingBNG Bank

Koninginnegracht 2

2514 AA Den Haag

Postbus 30305

2500 GH Den Haag

070 - 3750 750

www.bngbank.nl

mc@bngbank.nl

Meer nieuws

Altijd op de hoogte blijven van de laatste artikelen?

ACTIEF STUREN OP MAATSCHAPPELIJKE IMPACT

We sturen actief op het continu vergroten van onze maatschappelijke impact. We gebruiken hiervoor de Sustainable Development Goals (SDG’s). We kiezen voor vier SDG’s waar wij samen met onze klanten het verschil kunnen maken.

 

AfbeeldingDuurzame steden en gemeenschappen (SDG 11)

•  BNG Bank draagt als partner van woningcorporaties bij aan betaalbare en leefbare wijken.
•  BNG Bank draagt als partner van gemeenten bij aan betaalbare publieke en sociale voorzieningen.


AfbeeldingGoede gezondheid en welzijn (SDG 3) 

•  BNG Bank draagt bij aan toegankelijke en betaalbare zorg.
•  BNG Bank is een partner bij het verduurzamen van zorgvastgoed.



AfbeeldingKwaliteitsonderwijs (SDG 4) 

• 

BNG Bank draagt bij aan een betaalbare onderwijshuisvesting van goede kwaliteit.

•  BNG Bank is een partner bij het verduurzamen van onderwijsvastgoed.

 

AfbeeldingBetaalbare duurzame energie (SDG 7)

•  BNG Bank draagt bij aan een groter aandeel van hernieuwbare energie in de energiemix.
•  BNG Bank draagt bij aan het beperken van de energievraag en het vergroten van de energie-efficiëntie.

 

                                       LEES MEER 

Whitepapers