of 63000 LinkedIn

Omvang overheidsinkopen schromelijk onderschat

Jan Telgen 1 reactie

Het parlement is jarenlang op het verkeerde been gezet over de omvang van de Nederlandse overheidsinkopen. De overheidsinkopen blijken bijna 2 maal zo hoog te zijn als gerapporteerd. En met een aandeel van ca. 45 procent van de overheidsuitgaven is de inkoop te belangrijk om geen beleidsmatige aandacht te geven.

In diverse kamerstukken wordt voor de omvang van de overheidsinkoop € 73,3 miljard genoemd. Dat getal is afkomstig uit een onderzoek uitgevoerd dor Significant in opdracht van het ministerie van Economische Zaken in 2016 (cijfers over 2015).  Maar over dezelfde periode raamt de Europese Unie diezelfde overheidsinkopen in Nederland op ca. € 140 miljard – ofwel bijna twee keer zoveel . Een gigantisch verschil, dat onopgemerkt voorbij gaat.

 

Het verschil wordt voor een groot deel veroorzaakt door het al of niet meetellen van grote uitgaven aan gezondheidszorg via zorgkantoren en zorgverzekeraars. Dat zijn uitgavenposten waarbij de overheid via een andere organisatie inkoopt. Maar het is uiteindelijk wel de overheid die via die route inkoopt. Door deze berekeningswijze blijven grote posten aan overheidsuitgaven in de rekenmethode van EZ/Significant buiten beeld. Dat geldt met name voor uitgaven onder de Wet Langdurige Zorg (WLZ) en voor uitgaven onder de Zorgverzekeringswet.

 

Een mooie illustratie wordt gevormd door de AWBZ uitgaven. Toen die wet nog bestond (tot 2015) gaf de overheid geld aan de Zorgkantoren die daarmee zorg inkochten bij een groot aantal aanbieders – private instellingen voor bijvoorbeeld ouderenzorg en gehandicaptenzorg. In de EZ rekenmethode tellen die uitgaven niet mee als inkopen. Vanaf 2015 is een deel van die uitgaven uit de voormalige AWBZ doorgegeven aan gemeenten onder de Wet Maatschappelijke Ondersteuning – Wmo 2015. En nu tellen die uitgaven opeens wel mee in de EZ methode. Terwijl dezelfde zorg bij dezelfde aanbieders met hetzelfde geld wordt ingekocht …. Naar mijn mening moet bij het bepalen van de overheidsuitgaven het gebruikte kanaal (zorgkantoor of gemeente) geen rol spelen: de overheid geeft in beide gevallen geld uit om een stuk dienstverlening voor haar burgers te kopen.

 

Misschien dat de overheid en ook de politiek het belang van de overheidsinkoop gaat inzien als men beseft dat er niet € 75 maar € 140 miljard mee gemoeid is. Om een goed beeld te hebben van die omvang relateer ik de omvang van de overheidsinkoop aan de omvang van onze nationale economie, meestal weergegeven als het Bruto Binnenlands Product (BBP). Het Nederlandse BBP bedraagt ongeveer € 700 miljard.

Zetten we daar de omvang van de overheidsinkopen tegen af dan zien we dat de overheidsinkopen ca. 20 % van ons BBP beslaan . Dat is een percentage dat voor veel ontwikkelde landen geldt (overigens ook weer een aanwijzing dat de raming van EZ toch echt aanpassing behoeft!).

 

Mogelijk nog imposanter is de vergelijking met de begroting van de Nederlandse  overheid die ca. € 300 miljard bedraagt. De overheidsinkopen zijn ca. 45 procent daarvan.

Traditioneel wordt onze begroting in beleidsterreinen (ministeries) opgedeeld, maar een indeling naar ‘wat de overheid er voor terug krijgt’ is ook zinvol. Dan zien we maar drie categorieën. Ten eerste de overheidsinkopen: leveringen, diensten of werken die men voor de € 140 miljard krijgt. Ten tweede de salarissen: voor de salarissen krijgt men de werkkracht van de ambtenaren: een ruwe raming van 1.000.000 ambtenaren tegen € 50.000 per jaar komt op € 50 miljard. En de rest van de begroting wordt gevormd  door overdrachtsuitgaven (bijvoorbeeld huursubsidie, AOW, WW, bijstand etc.), geld dat we over hebben voor een stuk sociale rechtvaardigheid. Een dergelijke weergave geeft aan dat de overheidsinkopen eigenlijk de belangrijkste post in de begroting zijn.

 

Deze weergave roept bij mij meteen de vraag op of het verstandig is door te gaan met het inkopen per departement, gemeente, provincie of publiekrechtelijke organisatie. En dan bedoel ik niet dat we allemaal alles samen moeten inkopen, maar dan vraag ik om een overkoepelend beleid en een coördinatie van de acties. Nu is er niemand overall verantwoordelijk voor de manier waarop deze enorme hoeveelheid geld wordt ingezet in onze nationale economie. Iedereen is op zijn eigen (ongetwijfeld goed bedoelde) manier bezig, maar buiten een aarzelende start bij een aantal delen van het Rijk is er nauwelijks spraken van enige coördinatie of gerichte inzet. Hiermee sluit ik ook aan bij de oproep van de directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau om qua beleidsbepaling de departementen structuur te verlaten en te werken vanuit probleemvelden of aandachtsvelden. Inkoop is wat mij betreft zo’n aandachtsveld.

Em. prof. dr. Jan Telgen

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Hans Hopmans (inkoopadviseur) op
Beste Jan. Kun je voorbeelden geven van door jou gewenst overkoepelend beleid en coördinatie van acties?