of 63000 LinkedIn

‘Misplaatst superioriteitsdenken overheid kan niet meer’

Stemmingmakerij, noemt Bob Hoogenboom, hoogleraar Forensic Business Studies aan Nyenrode, de verhalen over aard en omvang van ondermijning door criminele activiteiten als witwassen en fraude en de rol die poortwachters als notarissen, makelaars en taxateurs daarbij zouden spelen. ‘Er is geen strafrechtelijke veroordeling geweest voor lidmaatschap van een criminele organisatie van deze poortwachters. Dat beeld is niet terug te vinden in de bronnen.’

Stemmingmakerij, noemt Bob Hoogenboom, hoogleraar Forensic Business Studies aan Nyenrode, de verhalen over aard en omvang van ondermijning door criminele activiteiten als witwassen en fraude en de rol die poortwachters als notarissen, makelaars en taxateurs daarbij zouden spelen. ‘Er is geen strafrechtelijke veroordeling geweest voor lidmaatschap van een criminele organisatie van deze poortwachters. Dat beeld is niet terug te vinden in de bronnen.’

Boeken Tops 'een pamflet'
‘De boeken van Tops en Tromp zijn halfproducten’, aldus Hoogenboom. ‘Tops is een bestuurskundige die terecht is gekomen in de rechtshandhaving, maar geen achtergrond heeft als politieonderzoeker. Hij kijkt methodisch noch theoretisch naar ondermijning. Een WODC-onderzoeker noemde een van die boeken ‘een pamflet’. Er bestaat scepsis over die boeken. Ook binnen politie en justitie.’ Zelf ploegde hij het voor zijn recent gepubliceerde boek ‘Samen’, in opdracht van VNO-NCW/MKB, en met medewerking van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, de Nederlandse Vereniging van Makelaars, Taskforce-RIEC Brabant-Zeeland, Aanjaagteam Ondermijning en het Strategisch Beraad Ondermijning, bijna al het wetenschappelijk onderzoek in relatie tussen witwassen en de drie poortwachters door, net als strafrecht- en tuchtrecht- en financial intelligence bronnen.

Politieke en budgettaire belangen
Hoogenboom wijst erop dat er mensen in dit veld zijn die zeggen dat de boeken van Tops en Tromp meer een agendasettende, mobiliserende functie hebben, dan dat deze een feitelijke en theoretische basis hebben. ‘En daar is op zich niets mis mee. Maar een rechtsstaat is niet gebouwd op ‘telling stories’. Alhoewel die wel inspelen op politieke en budgettaire belangen. Bureaucratieën hebben er belang bij dat ze die budgetten krijgen. Er is 100 miljoen uitgegeven aan ondermijningsprojecten.’

Beeldvorming niet gestaafd door feiten
Er is misschien meer aan de hand dan de verschillende registraties laten zien. ‘Maar geef de samenleving harde feiten: hoeveel onderzoeken en veroordelingen, welke strategische analyses zijn er? Op basis daarvan trek ik mijn conclusies. Ja, er zijn nog lopende onderzoeken, maar de alles doordringende beeldvorming dat het een grote bende is, wordt vooralsnog niet gestaafd door de feiten.’ In een kleine twintig lopende programma’s en projecten wordt onroerend goed in relatie tot deze poortwachters en drugscriminaliteit onderzocht. De FIOD maakt melding van 23 strafrechtelijke onderzoeken waarin notarissen (12) en makelaars (11) een rol spelen maar Hoogenboom kreeg geen toestemming om die in te zien.

Doorgroeiers
Voor zijn rapport sprak Hoogenboom bijna honderd mensen. In interviews wordt gesproken over ‘doorgroeiers’, mensen die vanuit de drugswereld zijn overgestapt naar onroerend goed om wit te wassen of dat te gebruiken voor criminele activiteiten. ‘De bewijslast om hen in verband te brengen met poortwachters is moeilijk. Zijn notarissen en makelaars dan brandschoon? Zeker niet. De bronnen geven aan dat wordt gefraudeerd en dat de witwaswetgeving niet wordt nageleefd. Maar de omvang van deze geregistreerde fraude onder poortwachters lijkt niet groter dan regelschendingen bij de politie, douane of Belastingdienst of de automobielindustrie.’

Dominante beeld niet terug te vinden
Waar komt dat beeld dan toch vandaan? Vastgoed en witwassen worden al 25 jaar met elkaar in relatie gebracht. Die beelden zijn (inter)nationaal dominant.’ Er zijn wel individuele gevallen van fraude, valsheid in geschrifte en antedatering en taxaties in de vastgoedwereld zijn deels onbetrouwbaar, zegt Hoogenboom. ‘Maar het dominante beeld dat vaak naar voren is gebracht, grootschalige vermengingen van onder- en bovenwereld en poortwachters die daarin een belangrijke rol spelen, is niet terug te vinden.’

Brancheverenigingen tussen hamer en aambeeld
Zijn boek over samenwerking tussen notarissen, makelaars/taxateurs en overheidsinstellingen om witwassen en fraude bij onroerend goedtransacties te voorkomen laat zien dat de overheid daar de handrem op heeft. De overheid neemt poortwachters onvoldoende serieus. Hoogenboom signaleert een enorme toename van allerhande samenwerkingsverbanden en programma’s. ‘Er lopen tientallen samenwerkingsverbanden in de publieke sector en ook publiek-privaat. De brancheorganisaties van de poortwachters spelen daar een rol in en dat is te prijzen. Maar beroeps- en brancheverenigingen zitten tussen hamer (overheid) en aambeeld (leden). Uiteindelijk bepalen individuele poortwachters of zij de witwaswetgeving serieus nemen of zichzelf illegaal verrijken. En ook dat komt voor, net als binnen andere beroepsgroepen.’

Bureaucratisering is een probleem
En bij die samenwerking vallen ook een hoop vraagtekens te zetten. ‘Er is heel veel bureaucratie: overleggen, dingen dubbel doen, te weinig uitwisseling van informatie. Lokaal weet de linkerhand niet wat de rechterhand doet.’ Dat maakt de brancheverenigingen ‘sikkeneurig’ als ze weer eens door een regio worden gevraagd om ergens aan mee te doen. ‘Bureaucratisering is een probleem, net als het gebrek aan kennis in de publieke sector. Opsporingsambtenaren zijn juridisch geschoold, maar hebben geen verstand van boekhouden, internationaal betalingsverkeer of offshore-constructies. Deze onwetendheid voedt indianenverhalen. Wat de boer niet kent vertrouwt hij niet.’

Geen terugkoppeling na melding
Poortwachters klagen over gebrek aan feedback. Daaruit maken ze op dat de overheid hen te weinig serieus neemt. ‘Ze krijgen geen terugkoppeling en dat zorgt voor irritatie: waar doen we het voor? Ze hebben een onderzoeksplicht, maar kunnen niet de Financial Intelligence Unit (FIU) bellen over wie die andere partij is. Er zit verandering in, maar dat gaat vrij traag, wat leidt tot afnemende interesse. Frustratie is niet goed voor de meldingsbereidheid. Het leidt ook tot onverschilligheid. Ik noem dat ‘opstandige betrokkenheid’. Maar deze poortwachters zijn dus lang niet allemaal heilige boontjes. Naast onwetendheid en desinteresse spelen ook commerciële belangen een rol.’

Bureaupolitiek
Wat daarnaast speelt is ‘bureaupolitiek’. ‘Samenwerking veronderstelt dat je één overheid bent. Maar kijk naar de ophef over het Multidisciplinair Interventieteam (MIT) en de Nationale Politie. Een nieuwe organisatie wordt ingericht en tegelijkertijd zegt de top van de recherche: wat is de toegevoegde waarde en ze kopen onze mensen weg.’ Bureaupolitiek is een kenmerk van het openbaar bestuur, vertelt Hoogenboom. ‘In de praktijk komt het neer op rivaliteit, concurrentie, informatie niet delen en voor jezelf houden en ego belangen. Dat werkt samenwerking niet in de hand.’ Dat leidt ook tot ‘dumbing down’: op zoek gaan naar laaghangend, fruit, klein bier. ‘Als je als toezichthouder of opsporingsinstantie een beperkte middelen hebt, maar je moet wel je targets halen, dan richt je je maar op klein bier.’


'Doorgeschoten met bureaucratisering'
Hennepplantages worden in hoog tempo uit de grond gerukt, maar aan achterliggende financiële structuren komt men niet toe. ‘Het is geen onwil, maar als je de investeringen van meneer Taghi in het buitenland wilt onderzoeken, dan haal je je nogal wat op de hals: offshore constructies, trustkantoren, fiscalisten. Er is een maatschappelijk belang, maar ik begrijp ook de afweging: het is een onderzoek met grote afbreukrisico’s, je weet niet of het lukt. Het is een natuurlijke bureaucratische neiging om daarvan af te blijven.’ Hoogenboom zet vraagtekens bij of we de goede dingen doen en uitvoeringsorganisaties wel voldoende middelen geven om maatschappelijk relevante dingen te doen. ‘We moeten weer op zoek naar de menselijke maat, want we zijn doorgeschoten met bureaucratisering. Burgemeesters hekelden in een brandbrief vorig jaar dit systeem dat niet meer nadenkt over wat maatschappelijk belangrijk is, maar bezig is om productie te draaien. Het mooie is dat we zien dat dit steeds meer ter discussie wordt gesteld en organisaties meer nadenken over waar het meeste maatschappelijke effect te behalen is.’

Kijk naar eigen informatiehuishouding
Gemeenten moeten beter kijken naar hun eigen informatiehuishouding, adviseert Hoogenboom. ‘Op gemeentelijk niveau is strafrechtelijke kennis op het gebied van ondermijning niet op orde. Het is de plicht van het openbaar bestuur om te handelen op basis van juiste, volledige en zinvolle informatie. Niet op rondzingende verhalen. Ga in je eigen organisaties systematisch na wie met ondermijning heeft te maken en kijk niet alleen naar OOV en juristen, maar combineer ook beleid en toezicht en handhaving met welzijn en vastgoeddiensten.’ Wees daarnaast realistisch over het begrip ondermijning. ‘Tops en Tromp waren zeker belangrijk voor het agenderen en uitrollen van projecten, maar zeker in de rechtshandhaving moet men veel preciezer praten over wat ondermijning is. Het is nog teveel een containerbegrip. Ik hoorde een officier van justitie in een ondermijningsoverleg eens zeggen: ‘dat kennen wij niet in het Wetboek van Strafrecht’.

'Stop met superioriteitsdenken'
De lokale overheid moet meer de hand reiken naar het bedrijfsleven en ondernemersverenigingen. ‘Bezoek kringbijeenkomsten van notarissen, regionale bijeenkomsten van makelaars, notarissen en financiers van onroerend goed. Publieke functionarissen hebben nog teveel een soort van misplaatst superioriteitsdenken, ‘wij gaan erover!’. Maar dat kan echt niet meer. De complexiteit van fraude, witwassen en drugscriminaliteit kan niet door de overheid alleen worden opgelost. Bouw relaties op met marktpartijen. Daar is de overheid niet goed in. Er is veel wantrouwen naar een aantal marktpartijen. Maar rotte appels zitten elders ook. Haal die er uit en zorg dat die registraties een andere beeld laten zien. Werk veel meer samen om preventief met oplossingen te komen en mobiliseer markten. Durf je eigen beperkingen in te zien en steek de hand uit naar strategische marktpartijen.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Monique van Campen (ondermijningsspecialist) op
Ik heb dat boek van prof Tops en journalist Tromp gelezen. Daar staat nu werkelijk niets in dat iemand die werkt bij de politie, sociale recherche of fiod NiET weet. Het is een prettig leesbaar verhaal hoe de mensen in een tilburgse volkswijk hun eigen boontjes doppen. Naast een bijstandsuitkering hebben de vrouwen een werkhuisje, en de mannen klussen wat bij in tweedehands auto's of hennepteelt. Hetzelfde zien we ook al veertig jaar bij woonwagenbewoners. Maar sinds het boek van T & T heet deze 'zelfredzaamheid' opeens ONDERMIJNING.
Wat er vervolgens gebeurde is dat ONDERMIJNING op de agenda kwam van Grapperhaus die 100 of 150 miljoen euro ter beschikking stelde. Officieel om die ondermijning aan te pakken. Maar wat er in de praktijk gebeurt is dat allerlei clubs ( RIEC, LIEC, ICOV, FiNEC) op die pot met geld duiken. Er worden cursussen verzonnen, websites ontworpen, congressen georganiseerd. Zometeen is de pot leeg, en dan hebben we zelfs nog niet eens een definitie van wat nu ONDERMIJNING is.
Door Petra op
Dit is pas ondermijnend, een MP die van mening is dat hij zich niet aan de wet hoeft te houden:

Roger Vleugels, advocaat en Wob-specialist, trekt hard van leer tegen Rutte. “Nederland heeft een premier die onder ede verklaart dat de overheid de wet mag overtreden als dat beter uitkomt. Het is moeilijk om te onderschatten hoe ondermijnend dit signaal is,” schrijft hij op Twitter.

“Waarom wordt de premier als hij onder ede verklaart dat de wet overtreden mag worden niet per direct uit zijn functie ontheven en gearresteerd?” vraagt hij zich af.


Door Erica op
Goed onderzoek. Steeds meer duidelijk wordt dat de overheid zaken opklopt. Neem het onderzoek naar de zogenaamde criminele taxibranche vorig jaar. Daar is heel veel tijd ingestopt. En het begint dan met veel overheidscommunicatie / persvoorlichting naar de reguliere pers geweest hoe erg het daar wel niet was. En het eindresultaat was bijna niets. Ondertussen schendt het RIEC álle privacy regels die er bestaan. En zij hoeven zich op geen enkele manier te verantwoorden voor de rechter. Zij doen hun mond niet open voor de rechter.
De overheid is echt aan het doorslaan. De toeslagenaffaire is nu het bekendste voorbeeld. Mensen worden gecriminaliseerd zonder enige reden. Maar op bedrijfs- of persoonsniveau zijn er vele andere voorbeelden van de almachtige overheid die mensen samenperst zonder die persoon er iets tegen kan doen.
Door m (u) op
Door te schelden op het werk van Tops (halfproducten en pamplet) krijgt Hoogenboom niet meer gelijk. Is Hoogenboom wel onafhankelijk?

Vacatures

Van onze partners