of 63372 LinkedIn

Meer bevoegdheden overheden voor informatiedeling

Overheden krijgen meer bevoegdheden om informatie met elkaar te delen over vormen van ondermijning, zoals misbruik van beschikkingen, overheidsopdrachten en vastgoedtransacties. Zo moet de integriteit van de overheid worden beschermd tegen vermenging van de boven- en onderwereld. Dit beoogt het wetsvoorstel tot aanpassing van de Wet Bibob dat maandag bij de Tweede Kamer is ingediend.

Overheden krijgen meer bevoegdheden om informatie met elkaar te delen over mogelijke vormen van ondermijning, zoals misbruik van beschikkingen, overheidsopdrachten en vastgoedtransacties. Zo moet de integriteit van de overheid worden beschermd tegen vermenging van de boven- en onderwereld. Dit beoogt het wetsvoorstel tot aanpassing van de Wet Bibob dat maandag bij de Tweede Kamer is ingediend door minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid en Dekker voor Rechtsbescherming.

Informatie over gevaar delen
Met de uitbreiding van de wet wordt het voor overheden mogelijk onderling informatie over het gevaar van misbruik te delen. Ook wordt voorkomen dat malafide personen voet aan de grond krijgen wanneer ze bij verschillende overheden aankloppen totdat zij een overheid hebben gevonden die de Wet Bibob niet toepast, of een verkeerde risico-inschatting maakt wanneer de relevante risico-indicaties nu onder de radar blijven. Het kan lastig zijn om al op basis van eerste informatie te zien of het punt is bereikt waarop (nader) Bibob-onderzoek gerechtvaardigd is. En soms heeft een bestuursorgaan zelfs helemaal niet in beeld dat het de Wet Bibob zou moeten toepassen, schrijven Grapperhaus en Dekker.

Waterbedeffect
Als knelpunt in de evaluatie van de Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob werd ook genoemd dat de respondenten beperkingen ervaren bij het delen van informatie met ketenpartners. ‘Zij wijzen erop dat op dit moment gemeenten elkaar niet mogen informeren over Bibob-onderzoeken. Dit heeft tot gevolg dat malafide ondernemers die in de ene gemeente niet door de Bibob-procedure gekomen zijn, zich opnieuw kunnen proberen te vestigen in een andere gemeente (waterbedeffect).’ De ministers wijzen erop dat dit ook bleek uit onderzoek van Binnenlands Bestuur naar toepassing van de Wet Bibob bij bestuursorganen.

Informatie uit Bibob-onderzoek andere overheden 
Nu kan alleen informatie worden opgevraagd over Bibob-onderzoeken die het Landelijk Bureau Bibob (LBB) zelf heeft uitgebracht. Maar straks kunnen overheden via het LBB nagaan of uit Bibob-onderzoeken van andere overheden (ernstig) gevaar is gebleken dat bijvoorbeeld beschikkingen, overheidsopdrachten of vastgoedtransacties zullen worden misbruikt voor het plegen van strafbare feiten. Ook kan informatie gedeeld worden over de risico’s rondom bepaalde zakelijke relaties van een betrokkene, zoals een vermogensverschaffer of een achterman in een stromanconstructie.

Consultatiereacties
Het voorstel tot die uitbreidingen kwam onder meer uit de consultatiereacties op de wetswijziging eerste tranche, namelijk door de G4 de vier grootste steden en de B5 (vijf grootste steden in Noord-Brabant), de Kring van commissarissen van de Koning, de Regionale Informatie en Expertisecentra (RIEC’s), het Landelijk Informatie en Expertisecentrum (LIEC), de VNG en het Bureau Regioburgemeesters. Ook de door de Tweede Kamer aangenomen motie van PvdA-Kamerlid Attje Kuiken riep op tot meer mogelijkheden voor informatiedeling tussen bestuursorganen in het kader van de Wet Bibob. Dekker en Grapperhaus schrijven dat met de voorgestelde verruimingen is beoogd om te voldoen aan die motie, in combinatie met de voorgestelde onderlinge inhoudelijke informatieverstrekking. Ook is het voorstel dat het bij gegevensverstrekking alleen gevaarsconclusies mogen betreffen die maximaal vijf jaar oud zijn.

Tipbevoegdheid
Een bestuursorgaan mag gebruik maken van de tipbevoegdheid als er een sterk vermoeden is dat criminelen betrokken zijn bij een onderneming en die onderneming een vergunning (die onder de werking van de Wet Bibob valt) heeft of heeft aangevraagd bij een ander bestuursorgaan of een andere rechtsverhouding wil aangaan of is aangegaan met een ander bestuursorgaan. Een gemeente doet bijvoorbeeld onderzoek naar een betrokkene en relevante derden uit het zakelijke netwerk van die betrokkene naar aanleiding van signalen, zoals de vele bestuurlijke boetes die hij op zijn naam heeft of mediaberichten over mogelijke betrokkenheid bij criminele activiteiten. Als die gemeente door open bronnen te raadplegen weet dat diezelfde betrokkene ook een vergunning in een andere gemeente heeft gevraagd, kan de ene gemeente de andere gemeente tippen over de wenselijkheid om eigen onderzoek te doen naar die persoon.

Stromanconstructie al in wet
De G4 en B5 wilden graag dat bestuursorganen onderling informatie over alle Bibob-relaties kunnen delen, dus het hele zakelijke samenwerkingsverband, blijkt uit hun consultatiereactie. Die noodzaak is er volgens de bewindslieden niet, ‘mede om te voorkomen dat voor bestuursorganen niet scherp genoeg is vast te stellen van welke personen eerdere gevaarsconclusies mogen worden opgevraagd en verstrekt’. Zij vinden het voldoende dat bestuursorganen onderling informatie kunnen delen over de betrokkene, zijn leidinggevende, zeggenschaphebbende en vermogensverschaffer, degene die als leidinggevende, beheerder, bedrijfsleider of vervoersmanager is of zal worden vermeld op de aangevraagde of gegeven beschikking en degene die ‘redelijkerwijs met betrokkene gelijk kan worden gesteld op grond van zijn feitelijke invloed op hem’. Hieronder valt ook de ‘achterman’ uit een stromanconstructie, ‘zodat effectieve informatieverschaffing over stromanconstructies mogelijk is’.

Complexe zaken voor LBB
De G4 en B5 willen ook bij het eigen onderzoek politiegegevens over derden, de Bibob-relaties van betrokkene, kunnen opvragen. Het huidige Besluit politiegegevens bevat alleen een bevoegdheid tot verstrekking van politiegegevens over de betrokkene en zijn eventuele bestuurder. Grapperhaus en Dekker stellen dat het ‘volgens de parlementaire geschiedenis’ de bedoeling van de wetgever is dat bestuursorganen in hun eigen Bibob-onderzoek de relatief eenvoudige zaken behandelen en dat zij de meer complexe zaken voor advies voorleggen aan het LBB, dat daarvoor is geëquipeerd. ‘Hieruit kan worden afgeleid dat bestuursorganen uitsluitend relatief eenvoudige gegevens moeten kunnen opvragen voor toepassing van de Wet Bibob en het LBB relatief complexe gegevens mag ontvangen.’

Geen tipfunctie politie en Belastingdienst
De grotestedenallianties vroegen ook om de verstrekking van fiscale gegevens over vergrijpboetes aan bestuursorganen, als het die betrokkene of zijn zakelijke relaties betreft, uit te breiden naar verstrekking van andere, 'zachte' fiscale gegevens. Maar vanwege de complexiteit van die gegevens gaan de bewindslieden ook hier niet in mee, net zomin als in de gewenste uitbreiding van de categorieën personen over wie fiscale gegevens mogen worden verstrekt. Ook de tipfunctie voor de Belastingdienst of de politie gaan de kabinetsleden niet toevoegen aan het wetsvoorstel, wat eveneens een wens was van de G4 en B5, en in het laatste geval ook van de Regioburgemeesters en het RIEC-LIEC.

'OM-tip' al geregeld
Deze partijen wezen erop dat het nu regelmatig voorkomt dat de politie geen informatie kan delen, omdat het onderzoek nog in een te vroeg stadium is of dat het delen van informatie het onderzoek in gevaar kan brengen. De politie zou dan actiever via het OM kunnen aangeven wanneer zij tips aan bestuursorganen kunnen geven. Maar Grapperhaus en Dekker stellen dat buiten de Wet Bibob er al meerdere mogelijkheden voor de politie zijn om informatie te delen. De ‘OM-tip’ is ook al geregeld in artikel 26 Wet Bibob.

FIOD-onderzoek
Wat betreft de wens om de tipfunctie voor de Belastingdienst wezen de grote steden als voorbeeld op lopende FIOD-onderzoeken die nog niet gedeeld kunnen worden. Het is relevant en waardevol als de Belastingdienst wel kan tippen als die informatie deelbaar is. Maar het gaat dan om een strafrechtelijk onderzoek, aldus de ministers. ‘Wanneer dit uitmondt in een fiscale veroordeling, wordt deze opgenomen in het justitieel documentatiesysteem.’ Bestuursorganen hebben daartoe toegang. In RIEC-verband is de Belastingdienst bevoegd om gegevens aan gemeenten of provincies te verstrekken als die nodig zijn voor effectieve en efficiënte integrale toepassing en handhaving van overheidsregelingen.

Ontsnappingsroute
Verder is het straks wel mogelijk om de Wet Bibob toe te passen bij omgevingsvergunningen voor omgevingsplanactiviteiten en op grond van waterschapsverordeningen en de vervreemding van een opstalrecht. Hekkelman Advocaten bepleitte in zijn consultatiereactie om aanvragen om wijziging van een bestemmingsplan onder de reikwijdte van de Wet Bibob te brengen, omdat de categorie omgevingsvergunningen om af te wijken van het bestemmingsplan inwisselbaar is voor aanvragen om wijziging van een bestemmingsplan. Als dergelijke aanvragen niet eveneens onder de reikwijdte worden gebracht, zou hiermee een ‘ontsnappingsroute’ voor mogelijk crimineel misbruik worden gecreëerd.

Bestemmingsplanwijziging 'grootste ondermijningsrisico'
De grootste risico’s op criminele inmenging en witwassen liggen volgens Hekkelman immers bij bestemmingsplanwijzigingen: in de vastgoedpraktijk wordt voornamelijk geld verdiend met transformatie van bestemmingen van ‘koude grond’ naar ‘warme grond’, zoals van ‘agrarisch’ naar ‘wonen’. Ook het kabinet vindt die ontsnappingsroute onwenselijk. ‘Om die reden is het wijzigen van een omgevingsplan alsnog onder de reikwijdte van de Wet Bibob gebracht.’ De minister benadrukken dat met de wijzigingen kan worden voorkomen dat (nieuwe) eigenaren panden of gronden gebruiken om crimineel verworven vermogen wit te wassen of criminele activiteiten te verrichten, zoals bijvoorbeeld mensenhandel of de productie van drugs.

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Vacatures

Van onze partners