of 60264 LinkedIn

Lokale mondkapjesplicht is ‘laatste optie’

Een landelijke mondkapjesplicht komt er niet, maar wel mogen Amsterdam en Rotterdam lokale experimenten uitvoeren met de mondkapjesplicht. Deskundigen, zoals Jan Brouwer en Wim Voermans worden niet moe uit te leggen dat dit niet mag, omdat het tegen de Grondwet ingaat. En hoe democratisch is zo’n van bovenaf opgelegde lokale mondkapjesplicht eigenlijk? Wordt de democratie hier buitenspel gezet?

Een landelijke mondkapjesplicht komt er voorlopig niet, maar wel mogen Amsterdam en Rotterdam lokale experimenten uitvoeren met de mondkapjesplicht. Staatsrechtsgeleerden, zoals Jan Brouwer en Wim Voermans worden niet moe uit te leggen dat dit niet mag, omdat het tegen de Grondwet ingaat. En hoe democratisch is zo’n van bovenaf opgelegde lokale mondkapjesplicht eigenlijk? Wordt de democratie hier buitenspel gezet?

Ook geen bikiniverbod
‘Gemeenten kunnen bij verordening de grondwettelijk gegarandeerde persoonlijke levenssfeer (artikel 10) niet beperken. Net zomin als een gemeente een lange broekenplicht, bikiniverbod of hoofddoekverbod in kan stellen’, tweette de Leidse hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans afgelopen donderdag toen bekend werd dat Amsterdam en Rotterdam lokaal wel de mondkapjesplicht gaan invoeren in drukke gebieden. Als burgemeesters er in hun gemeente mee willen experimenteren, bijvoorbeeld via een noodverordening, lopen ze aan tegen die Grondwet.

Geen medische effectiviteit
Ook Jan Brouwer, hoogleraar Recht en samenleving aan de Rijksuniversiteit Groningen, liet al weten dat het verplichten van het dragen van een mondkapje wettelijk gezien niet mogelijk is. Het voornemen van Amsterdam en Rotterdam noemt hij tegenover de NOS ‘een indirect middel om gedrag te veranderen’. ‘Dat mag simpelweg niet.’ Zijn collega, noodrechtspecialist Adriaan Wierenga, vreest dat de plicht het draagvlak voor andere coronamaatregelen aantast. ‘Je wil maatregelen gaan handhaven waarvan de overheid zelf zegt dat het geen medische effectiviteit heeft. Hoe wil je dat doen?’

'Burgemeesters zetten democratie buitenspel'
Alleen de parlementaire wetgever kan in Nederland grondrechten beperken. Voermans stelt dat als je dit als burgemeester noodzakelijk vindt dat dan jammer is, want de Grondwet en Gemeentewet staan dit niet toe, zegt hij tegen de NOS. Op Twitter maakt de Arnhemse oud-wethouder Martijn Leisink (D66) zich druk om de democratische legitimiteit van een lokale mondkapjesplicht. ‘Zonder enige vorm van democratische controle wordt in Amsterdam en Rotterdam een mondkapjesplicht ingevoerd. Het schijnt maar weinigen iets uit te maken, maar ik vind het buitengewoon ernstig hoe burgemeesters hier de democratie buitenspel zetten.’

'Niet leuk, wel nodig'
Volgens hem zouden de gemeenteraden van Amsterdam en Rotterdam het recht op democratische controle moeten opeisen door de lokaal afgekondigde mondkapjesplicht ‘onmiddellijk te agenderen en democratisch te bespreken’. Hij verwijst in de tweet naar zijn partijgenoten die fractievoorzitter zijn in Amsterdam en Rotterdam, respectievelijk Reinier van Dantzig en Chantal Zeegers. De eerste had zich in een tweet juist voorstander getoond van de lokale mondkapjesplicht: ‘Niet leuk, wel nodig!’

Niet op raadsagenda
Maar hoe verhoudt zich dat tot zijn partij D66 die grondrechten altijd hoog in het vaandel heeft staan? Zijn partijgenoten en Kamerleden Monica den Boer en Joost Sneller hadden zich eerder dit jaar al druk gemaakt om de democratische en juridische verantwoording van (nood)maatregelen door de veiligheidsregio’s ten opzichte van bijvoorbeeld de Grondwet en stelden hierover Kamervragen aan minister Grapperhaus. Van Dantzig is niet van plan het nu zelf op de raadsagenda te zetten en zeker niet tijdens het reces. Wel vindt hij dat de maatregelen nu moeten worden genomen, in het reces.

Lokale mondkapjesplicht 'goed idee'
‘We zijn door de maatregelen heen’, verklaart hij. ‘Ik vind het een heel goed idee om mondkapjes in sommige ruimtes of gebieden te verplichten. Het is nu heel druk in de stad. We worden anders een besmettingshaard en dat leed moeten we zien te voorkomen met deze ene maatregel die we nog hebben. Anders kom je bij maatregelen als een avondklok en dat doet me denken aan donkere periodes en zou ik willen voorkomen, net zoals het sluiten van ondernemingen of hele gebieden.’ Een mondkapjesplicht op drukke plekken, vindt Van Dantzig dus goed, maar ook hij weet dat het feit dat het veiligheidsbeleid nu volledig wordt bepaald door de veiligheidsregio democratisch niet houdbaar is op lange termijn. ‘Dat moeten we beter in de wet verankeren met betere democratische controle.’

Positief gedragseffect
Naast de mondkapjesplicht is ook nog de anderhalve meterregel leidend. ‘Afstand houden in een drukke winkelstraat kan niet altijd en dan heeft het een positief effect. Toeristen in de stad die thuis wel mondkapjes moeten dragen vinden het moeilijk te begrijpen dat het hier niet hoeft en ze hebben daar last van. Daarnaast geeft het een signaal af van: voorzichtig zijn. Dat vind ik een positief gedragseffect. Het is geen wondermiddel, maar wel een van de laatste dingen die we kunnen doen. Er zijn behoorlijk wat grondrechten geschonden en niemand is voor een algehele mondkapjesplicht, maar deze plekken kun je nog mijden.’ Zijn Rotterdamse evenknie Chantal Zeegers laat per mail weten dat haar fractie wel degelijk bezig is met schriftelijke vragen aan burgemeester Aboutaleb, maar die zijn nog niet gereed.

'Onnodig ingewikkeld'
Intussen heeft de Nederlandse BOA Bond laten weten het ‘onnodig ingewikkeld’ te vinden dat er nu lokale verschillen zijn in het dragen van mondkapjes. Dat maakt het moeilijk te handhaven, zegt voorzitter Ruud Kuin tegen BNR Nieuwsradio. Een landelijke richtlijn vindt hij beter. Kuin noemt het ‘typisch Nederlands’ dat het weer aan het lokale bestuur wordt overgelaten. ‘Ze zijn het gewoon niet eens en dan hebben ze het over ‘maatwerk lokaal’, maar ik denk dat dat onzin is. Waarom zou een drukke winkelstraat in Nijmegen anders zijn dan in Amsterdam?’ De plaatselijke mondkapjesplicht zal ‘tot een hoop discussie en gedoe gaan leiden’ en hij vreest dan ook ‘dat er agressie gaat ontstaan’. Voor zowel boa's als publiek zou het beter zijn overal op drukke plaatsen een mondkapje verplicht te stellen, aldus Kuin. Dan is dat ‘uniform, eenvoudig en eenduidig’. Dat is volgens hem beter voor het draagvlak en de handhaafbaarheid.

'Handhaven moet we wel doen'
Reagerend hierop zegt Van Dantzig dat er wel te handhaven is ‘als je de regels duidelijk aangeeft’. Hij complimenteert de handhavers, want ze zijn maar met weinig in de vakantieperiode. ‘En het is ook niet gemakkelijk, maar we moeten het wel doen.' Meer maatregelen zouden nog meer capaciteit vragen en die capaciteit is er niet. 'We hebben een paar honderd handhavers en 5000 politieagenten. Daarbij is het draagvlak voor de lokale mondkapjesplicht groot. Ik denk dat het een goede oplossing is.' Hij  wijst erop dat het eerste vakantieweekend liet zien dat crowdcontrol niet werkte. 'De volgende stap zou heel draconisch zijn.’ Aan timeslots voor winkelstraten of De Wallen zitten teveel haken en ogen, vindt hij. ‘Maar we moeten het denken niet laten stilstaan. Als een ander middel beter en effectiever is dan mondkapjes, heeft dat mijn voorkeur, maar die alternatieven zijn nu niet realistisch, dus steunen we dit.’

Politie terughoudend
Het ANP meldt dat de Nederlandse Politiebond geen uitspraken wil doen over de mondkapjesplicht in de steden. Dat doen ze pas als hun leden bijvoorbeeld problemen krijgen met het handhaven ervan. Het politiekorps Rotterdam zegt tegen hen op te volgen wat de gemeente opdraagt. ‘Eerst zijn de boa’s aan zet. Mochten er excessen komen, dan zullen wij aan de slag gaan.’ De politie zal in eerste instantie gematigd optreden, net als bij de andere coronamaatregelen. De politie Amsterdam ‘doet geen uitspraken over besluiten van de burgemeester’.

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door P.Verhoef op
@W. de With; m.i. toetst de rechter alleen formele wetten niet aan de Grondwet, hoewel dat wellicht in de toekomst ook mogelijk wordt. Dat speelt hier niet. Hier is "slechts" sprake van een besluit van een burgmeester, al dan niet gebaseerd op een noodverordening en dan heeft de rechter m.i. die ruimte wel.
Door W. de With op
Een rechter toetst toch niet aan de grondwet?
Door P.Verhoef op
Ik heb het helemaal eens dat de bepalingen van de Grondwet niet door een burgemeester opzij kunnen worden geschoven. M.i. een vorm van onwettige machtsuitoefening. Wat ik in de discussies over dit onderwerp mis is het volgende. In de in artikel 65, eerste lid Gemeentewet staat de eed/belofte die de burgemeester bij aanvang van zijn/haar benoeming en de herbenoeming moet afleggen. Daarin staat onder meer: "Ik zweer (beloof) dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als burgemeester naar eer en geweten zal vervullen." Getrouw zijn dus aan de Grondwet en geen enkel woord dat je als burgemeester de Grondwet maar terzijde kan schuiven. Als een burgemeester dat doet dan handelt deze in strijd met de afgelegde eed/belofte en die moet je dan gewoon direct schorsen en ontslaan.

Vacatures

Van onze partners