of 61441 LinkedIn

Betere inzet Bibob mogelijk in energietransitie

De energietransitie is in volle gang. Windmolenparken en zonneparken schieten als paddenstoelen uit de grond. Maar waar subsidies voor deze en andere duurzaamheidsprojecten klaarliggen, ruiken ook malafide ondernemers hun kans. Witwassen, of in dit geval greenwashing, ligt op de loer. ‘De regelgeving is nieuw, de mazen zijn er nog niet uit.’

De energietransitie is in volle gang. Windmolenparken en zonneparken schieten als paddenstoelen uit de grond. Maar waar subsidies voor deze en andere duurzaamheidsprojecten klaarliggen, ruiken ook malafide ondernemers hun kans. Witwassen, of in dit geval greenwashing, ligt op de loer. ‘De regelgeving is nieuw, de mazen zijn er nog niet uit.’

Specifieke link naar Bibob
Ondermijning in de duurzaamheidssector is daarom allesbehalve een illusie. Maar overheden hebben mogelijkheden om daar iets aan te doen, leggen advocaten Jan van Vulpen en Nathan Gradisen van Hekkelman uit in een afgelopen week uitgezonden webinar. De Wet Bibob biedt uitgelezen opties rond het toekennen van vergunningen, ontheffingen en subsidies. Om via een Bibob-toets vooraf in te kunnen grijpen, moet er in specifieke regelingen echter wel een specifieke link naar Bibob staan.

Specifieke wettelijke grondslag
Zo kent de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) voor verlening van bouwvergunningen sinds 2003 een Bibob-toets. Als een bouwplan voorheen voldeed aan het toetsingskader, dan moest de gemeente een vergunning verlenen. Maar als het plan niet door de Bibob-toets komt, dan kan de vergunning worden geweigerd of ingetrokken worden. ‘Er is dan een specifieke wettelijke grondslag voor de Bibob’, legt Van Vulpen uit.

Stankoverlast
Die zit ook in de Meststoffenwet. Hij geeft als voorbeeld van de Wet Bibob in de praktijk een geval van mestfraude bij een biogascentrale. Een milieuvergunning was verleend, maar de omgeving ondervond veel stankoverlast. Een ingezette dwangsomprocedure wegens overtreding van de geurvoorschriften ging niet goed. ‘De provincie zat met de handen in het haar. Maar toen bleek dat het Openbaar Ministerie al lang strafrechtelijk onderzoek deed naar bedrijf, dacht de provincie: we kunnen de Bibob inzetten. Vervolgens is de milieuvergunning ingetrokken.’

Minder zicht op geld
Een ander voorbeeld is een nieuw windmolenpark, waar veel financiers voor werden gezocht. Er was zelfs een stimulans vanuit de overheid dat veel verschillende investeerders zich zouden melden, vooral in de omgeving. Voordeel is dat je veel draagvlak hebt, want naast de lasten dragen veel omwonenden dan ook de lusten. ‘Maar een nadeel is dat je minder zicht hebt op het geld en dat trekt ook minder goedbedoelenden aan.’ De hoofdinvesteerder bleek strafrechtelijk te zijn vervolgd en er was een vermoeden van greenwashing. De gemeente had weliswaar een Bibob-toets gedaan, maar daar was niks uitgekomen. ‘Bij een van de laatste raadsvergaderingen kwam er een strafrechtelijk onderzoek naar boven en toen pas is de Bibob-bal in dat dossier gaan rollen.’

Afwijking bestemmingsplan: geen haakje
Twee activiteiten moeten worden vergund voor wind- en zonneparken: het bouwen en het afwijken van het bestemmingsplan. ‘Maar alleen voor bouwen is een wettelijke grondslag voor de Bibob-toets in de Wabo. Voor het afwijken van het bestemmingsplan is er geen ‘haakje’ naar Bibob.’ Van Vulpen wijst erop dat artikel 3 het centrale artikel is in de Wet Bibob. ‘Ernstig gevaar’ is het criterium om een beschikking te kunnen weigeren of intrekken. Maar hoe toon je ‘de mate van ernstige gevaar’ aan? Dat kan door naar de feiten en omstandigheden te kijken of door een redelijkerwijs vermoeden. Ook de ernst van het vermoeden, de aard van de relatie en de grootte van de voordelen spelen een rol.
  
Zakelijk samenwerkingsverband
Vaak zetten criminelen stromannen in zonder strafblad, maar ook daarvoor biedt de Wet Bibob aanknopingspunten: het zakelijk samenwerkingsverband. Dat biedt de mogelijkheid om niet alleen de vergunningaanvrager, maar ook de ruimere kring eromheen te betrekken in het onderzoek. ‘Maar de gemeente mag niet in strafrechtelijke documentatie snuffelen. Daar moet zij het Landelijk Bureau Bibob voor inschakelen.’ Maar dat kan alleen als het eigen onderzoek ‘relevante onduidelijkheden niet heeft kunnen wegnemen’. Het LBB kan veel diepgaander onderzoek dan een gemeente. Als het LBB wordt ingeschakeld, wordt ook de beslistermijn opgeschort. ‘En het strafbare feit staat los van de vergunning. Het kan ook om iets anders zijn gegaan.’

Samenhangcriterium
Gradisen vult aan dat het bij het vaststellen van de mate van gevaar ook gaat om de aannemelijkheid van de strafbare feiten. ‘Er hoeft geen veroordeling te zijn.’ Bij de grootte van de voordelen speelt ook het tijdsverloop een rol: hoe recenter de voordelen, des te relevanter die zijn. Maar er is in artikel 3 naast een A-grond ook een B-grond. En dan is van belang of de feiten zich opnieuw kunnen voordoen? Is er kans op recidive? En waren er in het verleden veel of weinig strafbare feiten? En om welke feiten moet het dan gaan? Gradisen wijst erop dat de feiten moet overeenkomen of samenhangen met activiteiten waarvoor de vergunning is aangevraagd. Het zogenoemde samenhangcriterium. ‘Dat is ook bij duurzaamheidsprojecten van belang.’ Een overtreding van de meststoffenwet- en regelgeving kan wel van belang zijn bij een aanvraag voor een mestvergistingsinstallatie. ‘Maar bij de aanvraag voor een windmolenpark zijn die overtredingen minder relevant, want dan is er geen samenhang.’

RvS strenger geworden
Als Bibob-onderzoek is gedaan en er ligt een advies van het LBB welk besluit neem je dan op grond van advies? Dat hangt af van de mate van gevaar, vertelt Gradisen, maar het is belangrijk om ook naar de evenredigheid te kijken. Bij ernstig gevaar is het mogelijk om een subsidiebeschikking of vergunning te weigeren of in te trekken, maar dat moet wel evenredig zijn met de mate van gevaar en de ernst van strafbare feiten. De Raad van State is hier strenger in geworden, merkt Gradisen op. Bij een ‘mindere mate van gevaar’ kun je als bestuursorgaan extra voorschriften opnemen om dat gevaar weg te nemen, maar die voorschriften moeten daar wel specifiek op gericht zijn. Dat kan nu ook bij ernstig gevaar als die evenredigheid er niet is. ‘Daar wordt nog te weinig gebruik van gemaakt’, vindt hij.

Misbruik subsidies
Tot slot staat Gradisen nog stil bij de mogelijkheden van de Wet Bibob bij misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidies. Voorbeelden van oneigenlijk gebruik of misbruik zijn onvolledige gegevens doorgeven of subsidie ontvangen, terwijl dat in strijd is met doel en strekking van de regeling. ‘Als hiervan sprake is, heb je met de Wet Bibob instrumenten om de subsidie in te trekken of te wijzigen of een lager bedrag vast te stellen. Als de subsidie al is vastgesteld, dan is deze toch nog in te trekken of te wijzigen, maar dan wel binnen vijf jaar.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Spijker (n.v.t.) op
En..... is er al bekend waar we over 20 - 30 jaar naar toe moeten met de zonnepanelenberg (inclusief cadmium, lood en -net als tefal- niet afbreekbaar floatglas)?

Vacatures

Van onze partners