of 61043 LinkedIn

Dossier: Ambtenaar in oorlogstijd

© Shutterstock
© Shutterstock

De serie ‘Ambtenaar in oorlogstijd’ laat zien dat de Duitse bezetting kansen bood aan Nederlandse ambtenaren om beleidsterreinen naar hun hand te zetten. Medewerkers van de Radbouduniversiteit onderzochten wat er op de diverse departementen in de oorlogsjaren aan nieuw beleid werd ontwikkeld dat ook na de bevrijding bleef bestaan. Binnenlands Bestuur presenteert tot mei een serie artikelen waarin de beleidsmaatregelen van een aantal departementen worden uitgelicht.

    Nieuws  Nieuws

    • Medewerkers van de Radbouduniversiteit onderzochten wat er op de diverse departementen in de oorlogsjaren aan nieuw beleid werd ontwikkeld dat ook na de bevrijding bleef bestaan. Binnenlands Bestuur presenteerde een serie artikelen waarin de beleidsmaatregelen van een aantal departementen worden uitgelicht. Deze aflevering is het slot van de serie.

      Bezettingstijd leert dat crisis bestuurlijke kans biedt

      1 reactie

      Door de afwezigheid van ministers voerden ambtenaren tijdens de Tweede Wereldoorlog belangrijke hervormingen door. Dankbaar maakten zij gebruik van de crisis. Wat zijn daarvan de lessen voor de corona-crisis? 

    • © Shutterstock

      Duitse bezetting leidde tot enorme centralisatie

      2 reacties

      De arbeidsbemiddeling werd in de Tweede Wereldoorlog naar Duits voorbeeld gereorganiseerd. Achteraf gaat voor de werkloosheidsbestrijding hetzelfde op als voor andere beleidsterreinen: de bezetting leidde in Nederland tot centralisatie en planmatige aansturing binnen het openbaar bestuur.

    • © Shutterstock

      Onderzoek naar rol VNG in Tweede Wereldoorlog

      Reageer

      Het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) start in april een onderzoek naar de rol van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in de periode 1933-1946. Dat heeft het NIOD bekendgemaakt.

    • © Shutterstock

      Ambtelijke sturing bij temperen voedselcrisis

      Reageer

      Vooroorlogse voorbereidingen en een goed distributieapparaat zorgden ervoor dat Nederland in de Tweede Wereldoorlog snel de omslag kon maken naar agrarische zelfvoorziening. Rantsoenen voor de burgerbevolking bleven op peil. Zo wisten voedselambtenaren tot aan de herfst van 1944 een voedselcrisis te voorkomen.    

    • © Shutterstock

      Ambtenaren zorgden voor humaner beleid gevangenis

      Reageer

      Drukte in de gevangenis maakte in de Tweede Wereldoorlog een eind aan de totale afzondering van gevangenen. Ambtenaren namen de macht over van de regenten, nadat die door de Duitse bezetter op een zijspoor waren gezet. Vijfde deel in de serie Ambtenaar in oorlogstijd.

    • © Shutterstock

      Ontslagbescherming dankzij de nazi’s

      Reageer

      Voor de Tweede Wereldoorlog konden werkgevers hun personeel zonder enige reden ontslaan. De Duitse bezetter maakte daar een eind aan: een ambtenaar moest vooraf eerst toestemming geven voor ontslag. Tot op de dag van vandaag geldt het toen ingestelde staatstoezicht op ontslag nog steeds. 

    • © Shutterstock

      ‘Ons’ belastingstelsel op Duitse leest geschoeid

      2 reacties

      Tijdens de bezetting werd het Nederlandse belastingstelsel in recordtempo grondig hervormd. Vrijwel geen belasting bleef hetzelfde. De ambtenaren die deze hervormingen uitwerkten, wilden al lang voor de oorlog het achterhaalde belastingbeleid moderniseren. In de oorlog kregen zij de kans om die ambities waar te maken.

    • © Shutterstock

      Verlenging leerplicht, dankzij de Duitse bezetter

      Reageer

      De Duitse bezetter bepaalde dat Nederlandse kinderen tot en met het veertiende levensjaar onderwijs moesten volgen. Eigenlijk was die verlenging van de leerplicht een lang gekoesterde wens van velen in ons land. Maar ja, de politiek kreeg dat niet voor elkaar. Met ambtelijke hulp lukte de vijand dat wel.

    • © Shutterstock

      RO-ambtenaren grijpen kans onder Duitse bezetting

      Reageer

      Al vóór de Tweede Wereldoorlog hadden ambtenaren en planologen behoefte aan nationale coördinatie, maar zij kregen pas hun zin tijdens de Duitse bezetting. De oprichting van de Rijksdienst voor het Nationale Plan (RNP) in 1941 verving het oude systeem van ruimtelijke ordening, waarin het primaat bij de gemeenten lag. Deel 1 van de serie Ambtenaar in oorlogstijd door Joris Gijsenbergh en Kristian Mennen.* 

    • © Shutterstock

      Ambtenaar in oorlogstijd

      Reageer

      De Duitse bezetting markeerde het begin van een ministerloos tijdperk. Zonder politieke bazen zetten de achtergebleven rijksambtenaren hun werk voort. Wat blijkt: ze waren productiever dan ooit. 

    Achtergrond  Achtergrond

    • Wat de oorlog leert over aanpak corona

      Reageer

      Door de afwezigheid van ministers voerden ambtenaren tijdens de Tweede Wereldoorlog belangrijke hervormingen door. Dankbaar maakten zij gebruik van de crisis. Wat zijn daarvan de lessen voor de coronacrisis? Slot van de serie Ambtenaar in oorlogstijd.

    • Centrale aanpak werkloosheid

      Reageer

      De arbeidsbemiddeling werd in de Tweede Wereldoorlog naar Duits voorbeeld gereorganiseerd. Dit met het oog op de uitzending van werkloze arbeiders naar Duitsland. Achteraf gaat voor de werkloosheidsbestrijding hetzelfde op als voor andere beleidsterreinen: de bezetting leidde hier tot centralisatie en planmatige aansturing binnen het openbaar bestuur.

    • Weinig licht in het duister

      Het ijzingwekkende boek over Nederlandse ambtenaren tijdens en na de Tweede Wereldoorlog van Rob Bakker telt drie hoofdbestanddelen; registratie, isolatie en deportatie. Uit deze welbewust gekozen indeling spruit al geen greintje troost. De titel van het boek biedt ook al weinig perspectief. Weinig wit, weinig grijs, heel veel zwart. Lees maar mee. 

    • Honger lang met succes bestreden

      Reageer

      Vooroorlogse voorbereidingen en een goed distributieapparaat zorgden ervoor dat Nederland in de oorlog snel de omslag kon maken naar agrarische zelfvoorziening. Rantsoenen voor de burgerbevolking bleven op peil. Zo wisten Nederlandse voedselambtenaren tot aan de herfst van 1944 een voedselcrisis te voorkomen.

    • Humaner beleid in gevangenis

      Reageer

      Drukte in de gevangenis maakte in de oorlogsjaren een eind aan het cellulaire stelsel. De totale afzondering van gevangenen was voorbij. Ambtenaren namen de macht over van de voormalige regenten.

    • Ontslagrecht dankzij de nazi’s

      Reageer

      Voor de Tweede Wereldoorlog konden werkgevers hun personeel zonder enige reden ontslaan. De Duitse bezetter maakte daar een eind aan: een ambtenaar moest vooraf eerst toestemming geven voor ontslag. Tot op de dag van vandaag geldt het toen ingestelde staatstoezicht op ontslag nog steeds.

    • 'Onze' belastingen op Duitse leest

      Reageer

      Tijdens de Duitse bezetting werd het Nederlandse belastingstelsel in recordtempo grondig hervormd. Vrijwel geen belasting bleef hetzelfde. De ambtenaren die deze hervormingen uitwerkten, wilden al lang voor de oorlog het achterhaalde Nederlandse belastingbeleid moderniseren. In de oorlog kregen zij de kans om die ambities waar te maken.

    • De leerplichtverlenging van 1942

      Reageer

      De Duitse bezetter bepaalde dat Nederlandse kinderen tot en met het veertiende levensjaar onderwijs moesten volgen. Eigenlijk was die verlenging van de leerplicht een lang gekoesterde wens van velen. Maar ja, dat nu net de vijand die maatregel invoerde ...

    • Ruimtelijke ordening in oorlogstijd

      Reageer

      Al vóór de Tweede Wereldoorlog hadden ambtenaren en planologen behoefte aan nationale coördinatie, maar zij kregen pas hun zin tijdens de bezetting. De oprichting van de Rijksdienst voor het Nationale Plan (RNP) in 1941 verving het oude systeem van ruimtelijke ordening, waarin het primaat bij de gemeenten lag. Na de bevrijding bleef de RNP bestaan, ondanks de kritiek dat dit een ‘Duitse’ instantie zou zijn. 

    • Ambtenaar in oorlogstijd

      De Duitse bezetting markeerde het begin van een ministerloos tijdperk. Zonder politieke bazen zetten de achtergebleven rijksambtenaren hun werk voort. Wat blijkt: ze waren productiever dan ooit. Medewerkers van de Radbouduniversiteit onderzochten wat er op de diverse departementen in die oorlogsjaren aan nieuw beleid werd ontwikkeld dat ook na de bevrijding bleef bestaan.

    Opinie  Opinie

Vacatures

Van onze partners