of 63372 LinkedIn

Het diepste rood moet nog komen

Kwijtschelding van de huur, extra geld en veel overleg: gemeenten doen er alles aan om hun cultuurpodia in tijden van corona overeind te houden. Dat lijkt te lukken, omdat rijk en provincie ook steunen. ‘Ik verwacht vooral dat 2021 een heel zwaar jaar wordt.’

Kwijtschelding van de huur, extra geld en veel overleg: gemeenten doen er alles aan om hun cultuurpodia in tijden van corona overeind te houden. Dat lijkt te lukken, omdat rijk en provincie ook steunen. ‘Ik verwacht vooral dat 2021 een heel zwaar jaar wordt.’

Cultuursector tijdens corona

De prachtige art-decozalen van concertzaal De Vereeniging in Nijmegen zijn al maandenlang in gebruik als collegezaal. Vier dagen per week stromen er studenten van de Radboud Universiteit naar binnen om colleges te volgen en tentamens te maken. Wordt schouwburgdirecteur Eva Middelhof daar niet weemoedig van? ‘Néé! Absoluut niet. Ik vind het fantastisch. We willen nuttig zijn voor de stad en in het onderwijs kan er op dit moment meer dan in de cultuur. Dus ik ben blij dat we de Radboud Universiteit op deze manier kunnen helpen. En we verdienen er natuurlijk ook nog wat aan. Je wilt toch alles aanpakken wat er aan te pakken valt.’

Ook de zalen van de Stadsschouwburg aan hetzelfde Keizer Karelplein worden verhuurd aan de universiteit. ‘We willen onze mensen natuurlijk zo veel mogelijk aan het werk houden. Bedrijfsvoering in deze tijd betekent dat je andere dingen moet doen.’

Die bedrijfsvoering, dat is natuurlijk een drama, sinds maart. Het jaar 2019 was niet alleen in Nijmegen, maar voor heel veel cultuurpodia qua bezoekersaantallen een topjaar. ‘Wij verdienen 70 procent van onze inkomsten zelf, door zaalverhuur en ticketverkoop en horeca. In vergelijking met andere podia relatief veel. Dat viel in één klap stil.’ Is ze bang voor een faillissement? ‘We hebben nauwelijks eigen vermogen. Ik ben in maart direct in gesprek gegaan met de gemeente over huuropschorting, want ik wist: zonder hulp zouden we augustus niet halen. Ik voelde me direct enorm gesteund.’

De NOW-maatregel, de verhuur aan de universiteit: het helpt allemaal mee, zegt Middelhof. ‘We leren om flexibel mee te bewegen en te kijken wat er wel kan. Eerst denk je: open voor dertig man? Dat gaat echt niet! Een half jaar geleden zouden we dat niet hebben gedaan. Nu wel. Natuurlijk kost het vooral geld, maar zo zwart-wit ligt het niet. Je wilt als podium contact houden met de stad, je functie behouden voor publiek en artiesten. Dus nu doen we het wél.’

Klappen
Voorlopig vallen er in Nijmegen geen culturele podia om, verwacht wethouder cultuur Noël Vergunst (GroenLinks). Uit een dit najaar door de gemeente georganiseerde enquête onder vijftig culturele organisaties, zegt geen van de respondenten op korte termijn in het voortbestaan bedreigd te worden door Covid-19. Vooral ingehuurd personeel vangt de klappen op, er zijn financiële reserves, al is het natuurlijk niet duidelijk hoe lang die volstaan. Vergunst: ‘Natuurlijk is het lastig, niemand staat er goed voor, maar ze redden het wel. De NOW en de Tozo zijn daarbij natuurlijk heel belangrijk.’ De gemeente zelf komt ook over de brug: met cofinanciering bij de rijkssteun, er is een coronafonds voor de kleinere instellingen. In 2020 ging er 2,4 miljoen extra naar de podia, voor 2021 staat al 1,3 miljoen klaar.

Vergunst: ‘We willen de infrastructuur op peil houden, maar die zal wel transformeren. De sector moet wendbaar en weerbaar worden. Hoe is nog niet duidelijk, daar praten we met de instellingen over. Misschien kleinere of meer hybride producties, of een andere organisatie.’ Er is een nieuw fonds waar 360.000 euro beschikbaar voor speciale producties. ‘Dat levert een aantal makers weer een inkomen op. Zo kunnen we over een paar jaar misschien zeggen: het was moeilijk, maar dit is toen wel gerealiseerd. Iets van artistieke waarde dat beklijft. Hoe of wat is nog helemaal niet duidelijk, we gaan er ook geen voorwaarden aan verbinden dat het over corona moet gaan of zo.’

Het is belangrijk dat het rijk de sector al binnen drie maanden zo ruimhartig steunde, zegt Vergunst. ‘Dat heeft ook veel betekend in de samenleving denk ik. Solidariteit is de boodschap: je helpt elkaar in deze tijd. Er is veel draagvlak nu voor kunst en cultuur, het gemis is voor iedereen duidelijk.’ Dat vindt Middelhof ook: ‘Er wordt nu al op een intelligente manier gepraat over de toekomst. Over samenwerking tussen podia in de regio. Weerbaar en wendbaar klinkt natuurlijk als tovertaal en het zijn misschien hocuspocuswoorden, maar het wordt anders in de toekomst, dat is duidelijk. Daar denken we nu al samen over na.’

Coronavangnet
In de gemeente Súdwest-Fryslân beschikt cultuurwethouder Mirjam Bakker (D66) sinds september over een ‘coronavangnet’ waar 1,8 miljoen euro in zit, en waar de honderden kleine toneelclubs, fanfares, dorpshuizen, musea en grotere cultuurpodia uit alle 89 kernen een beroep op kunnen doen. ‘Als ze voelen: help, we vallen om, dan kunnen ze aankloppen.’ Dat gebeurt met mate. ‘Verstrekte subsidies hebben we niet teruggevraagd, ook al gingen de activiteiten niet door. Dat scheelt natuurlijk.’ Er is een team dat de aanvragen beoordeelt.

‘Het is allemaal maatwerk. Voorwaarden zijn alleen dat het probleem corona-gerelateerd moet zijn en dat de organisatie voor deze crisis wel gezond was.’ Het geld wordt soms gebruikt voor de huur, maar nu redt iedereen het nog wel, merkt Bakker. ‘Ik verwacht vooral dat 2021 een heel zwaar jaar wordt.’

Ook in Utrecht is er nog geen podium failliet, zegt wethouder Anke Klein (D66). ‘We willen de essentiële voorzieningen overeind houden, de infrastructuur behouden. Niet alleen de grote, maar ook de kleine instellingen, waar jonge makers terechtkunnen. Je hebt de hele keten nodig. Als jonge mensen nu andere dingen gaan doen omdat ze geen inkomen meer hebben, valt de talentontwikkeling weg. Je hebt hen straks nodig als de podia weer opengaan. Niemand begint op het hoogste podium, je hebt ervaringen en collega’s nodig.’ Maar, zegt ze ook: het is nog niet voorbij, dus het blijft spannend. ‘Je kunt waarschijnlijk niet alles en iedereen redden als het lang gaat duren.’

De gemeente Utrecht steekt veel geld in ondersteuning van de cultuur- en erfgoedsector. Voor 2020 gaat het aan directe extra steun via subsidie of huurkorting om 1,6 miljoen euro. Via het gemeentefonds nog eens om 3 miljoen euro en er is maximaal 3 miljoen noodsteun beschikbaar voor de cultuuren erfgoedsector. Waar komt dat geld ineens vandaan? Anke Klein: ‘Deze crisis is niet voor eeuwig. We stoppen er incidenteel geld in. We spreken het weerstandsvermogen aan en we keren onze reserves binnenstebuiten. Dat kun je maar een keer doen, zo’n grote hap uit je buffer nemen, maar daar is die buffer wél voor bedoeld.’ Ook Klein benadrukt het belang van de rijkssteunmaatregelen als NOW, Tozo en TVL. ‘Zonder die steun zou er al veel zijn omgevallen. Bij de niet-gesubsidieerde instellingen met veel eigen inkomsten is de nood natuurlijk het hoogst. Net zoals bij de makers, muzikanten en acteurs, de technici van geluid en licht. Die zzp’ers krijgen de grootste klappen.’ De wethouder merkt dat er veel sympathie is voor de hele breedte van de cultuursector: ‘Het gaat over groot en klein, van wijkcultuurhuizen tot Tivoli Vredenburg.

Het is belangrijk voor het welzijn van mensen om te ontspannen, om te genieten van cultuur of zelf te musiceren of te zingen. Ik denk, hoe ellendig het ook is, dat omdat het nu zo zichtbaar ontbreekt, cultuur nu door meer mensen meer op waarde wordt geschat. Hoe belangrijk cultuur is voor je mentale gezondheid en voor een samenleving.’


‘Je wordt niet aan je lot over gelaten’
‘De zakelijke verhuur, heel belangrijk voor onze exploitatie, viel half maart acuut stil. Dan denk je even dat je meteen onder water staat. Maar de gemeente zei direct: we steunen jullie’, zegt Appie Alferink, directeur van Zimihc, een gesubsidieerde organisatie voor amateurkunst in Utrecht. Zimihc heeft drie theaters, verspreid over de wijken. ‘Het was duidelijk dat we huuruitstel kunnen krijgen als dat nodig is. Natuurlijk teren we in op ons vermogen, dat is niet erg. Maar het is ook duidelijk dat de gemeente ons niet om laat vallen. We hebben binnen alle sectoren (theater, muziekcentrum, musea, festivals en amateurkunst) elke twee weken overleg op initiatief van de wethouder. De wethouder houdt de vinger aan de pols en wil weten waar er pleisters moeten worden geplakt. Het gevoel is: je wordt in Utrecht niet aan je lot over gelaten. Die dialoog is prettig voor iedereen, er is gezamenlijkheid, we helpen elkaar waar het kan. De onderlinge broodnijd in de sector is wel even verdwenen nu.

Andere organisaties kunnen onze zalen gebruiken voor repetities, we verhuren tegen een gereduceerd tarief. Na acht maanden kunnen wij als Zimihc nu goed schakelen: als ergens een kier is, dan springen we daar in. We doen veel in de wijken, dat zijn we blijven doen. Amateurkunst is vaak synoniem aan kleinschaligheid en dat is in dit nieuwe abnormaal het criterium om nog iets te mogen doen. Dat is onze kracht. In één theater hebben we bijvoorbeeld overal podia gemaakt: in de wc, de kleedkamers, de keuken, de hal. Met een of twee mensen tegelijk loop je dan langs de acts. Dat is heel intiem en ontroerend aan deze ellende: dat publiek en artiesten soms zo dicht bij elkaar zijn.’


‘Gemeenten zijn nogal aan het kruidenieren’
‘We zijn in gesprek met de gemeente. Het is nog niet duidelijk hoeveel en welke steun we krijgen, ik verwacht wel dat het uiteindelijk goed komt’, aldus Wiebren Buma, directeur van theater Sneek, met zeshonderd stoelen een middelgroot theater. ‘De gemeente is afwachtend: wat gaat het rijk doen, wat doet de provincie, het mag wel iets slagvaardiger wat mij betreft. Gemeenten zijn nogal aan het kruidenieren, dat hoor ik van meer collega’s in het land. We zitten als theater Sneek nog niet in de gevarenzone. Ons poppodium is open binnen de regels, de kunsteducatie loopt door, alleen het theater is dicht. Het zou natuurlijk wel fijn zijn als we nog een beetje vet op de botten hebben als we uit deze crisis komen. 2019 was een tópjaar, we braken qua bezoekersaantallen alle records en waren zeker niet noodlijdend. Dat scheelt nu wel in hoe een gemeenteraad naar ons als culturele instelling kijkt. Maar je moet altijd knokken. Dit is een van de knoppen waar een gemeente makkelijk aan kan draaien en dan kan al snel weer klinken dat cultuur geen kerntaak is. Wij zitten sinds 2012 in een prachtig nieuw theater. Ons sluiten is duurder dan een beetje geld geven om hier doorheen te komen.’


‘De naweeën zullen veel tijd vergen’
‘Deze periode duurt veel langer dan iedereen had gedacht’, reageert Eva Middelhof, directeur van De Vereeniging en schouwburg Nijmegen. ‘Ook als er straks een vaccin is, wordt het niet snel meer zoals het was. De koopkracht wordt minder, het consumentenvertrouwen is enorm geschaad: wie gaat er straks met 900 man naar een klassiek concert, waar iedereen altijd al zat te hoesten en te kuchen? Niemand koopt straks in januari een abonnement op de schouwburg. De naweeën zullen veel tijd vergen. Ik hoop dat we in 2024 weer op het niveau van 2019 zitten.’


‘Ik snap niet dat theaters zo klagen’
Jos Stelling, exploiteert twee succesvolle filmhuizen met horeca in Utrecht (Louis Hartloopercomplex en Springhaver) en opent een derde (filmtheater Slachtstraat), november 2021. ‘Ik heb in veertig jaar tijd nog nooit subsidie gekregen van de gemeente Utrecht. De verhouding met de afdeling cultuur is slecht en ik merk nu dus ook niets van de gemeente. Omdat ik geen subsidie krijg is er voor ons ook geen steun vanuit het filmfonds. Natuurlijk leveren we iedere maand in. Maar het is crisis, je moet niet zeuren. We hebben zelf een buffer en die NOW-regeling is natuurlijk fantastisch. Ik snap niet dat theaters zo klagen: je subsidie loopt door, het is crisis, je hebt niks te klagen. Artiesten, kunstenaars, technici, zzp’ers: díe mogen klagen. De mensen die normaalgesproken op en achter het podium staan, die hebben het zwaar. En de zorgsector. Ik verdenk sommige instellingen er bijna van dat ze zo staan te schreeuwen en te klagen omdat ze geld ruiken.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Gerelateerde artikelen

Vacatures

Van onze partners