of 59318 LinkedIn

Hippe archieven verstoffen door bezuinigingen

Archieven zijn de laatste jaren ‘extraverter’ geworden: de stille studiezaal heeft op veel plaatsen gezelschap gekregen van een publieksvriendelijke ‘voorkant’. Betrokkenenen vrezen dat de aangekondigde bezuinigingen het einde van die vernieuwingen betekenen.
Archieven zijn de laatste jaren ‘extraverter’ geworden: de stille studiezaal heeft op veel plaatsen gezelschap gekregen van een publieksvriendelijke ‘voorkant’. Betrokkenenen vrezen dat de aangekondigde bezuinigingen het einde van die vernieuwingen betekenen.

Het voorstel om ruim 6 miljoen euro (25 procent) te bezuinigen op de rijksbijdrage aan de elf Regionale Historische Centra (RHC) in Nederland, is in de archiefwereld als een bom ingeslagen. De maatregel die vanaf 2012 tot gedwongen ontslagen leidt, betekent minder service voor het publiek en het einde van allerlei innovatieve projecten. ‘We gaan 50 jaar terug in de tijd’, vreest Lieuwe Zoodsma, directeur van het Noord-Hollands Archief in Haarlem: ‘Alles in een depot, de boel op temperatuur houden en er verder niks mee doen.’

 

De RHC’s zijn tussen 1998 en 2005 ontstaan door de fusie van voormalige rijksarchieven met gemeenteen streekarchieven, en soms bibliotheken. Zoodsma vindt dat vooral op het gebied van publieksactiviteiten en toegankelijkheid van informatie de afgelopen jaren veel is bereikt door de centra.

 

‘We kregen de opdracht om extraverter te worden. Dat is goed gelukt. We worden veel geraadpleegd op internet, de beeldbank met historische beelden is enorm populair.’ Er wordt volop geshopt door ‘gewone’ Haarlemmers, maar ook door wetenschappelijke publicaties, kranten en tijdschriften. Jaarlijks komen er 24.000 bezoekers over de vloer. ‘Vijftig jaar geleden zag je hier een paar oude mannetjes zwijgend in de studiezaal zitten. Moet je nu zien. We hebben zelfs een keer een riddergevecht voor de jeugd georganiseerd tijdens een themadag.’

 

Het Noord-Hollands Archief heeft voor 2011 een begroting van 5,2 miljoen euro: 48 procent komt van het Rijk, 38 procent van de gemeente Haarlem en 8 procent van de gemeente Velsen. Er is een paar ton aan eigen inkomsten door ‘kopietjes’ en verhuur van depotruimte aan musea.

 

Digitalisering

 

Van het budget gaat 45 procent op aan gebouwen. Zoodsma: ‘Het zijn prachtige, monumentale, maar ook dure gebouwen. Depots moeten aan strenge eisen voldoen op het gebied van bijvoorbeeld klimatisering, brandveiligheid en beveiliging.’ Er is bovendien sprake van ‘gedwongen winkelnering’. De Rijksgebouwendienst besloot een aantal jaar geleden dat het cultureel erfgoed bij voorkeur gehuisvest moest worden ìn cultureel erfgoed.

 

Aan personeelskosten gaat 40 procent van het budget op, 15 procent gaat vooral naar digitalisering. ‘Als RHC’s hebben we een grote rol bij de totstandkoming van een landelijk e-depot. We scannen wat we hebben en zetten het op internet om het toegankelijk te maken via de website. Dat moet straks allemaal op een laag pitje.’

 

Het Noord-Hollands Archief krijgt ook nog te maken met een gemeentelijke bezuiniging van 15 procent (Haarlem) en 5 procent (Velsen). Het betekent voor het archief niet alleen dat het bijzondere taken moet afstoten, maar ook dat het moet snijden in de kerntaken: studiezalen zullen alleen op afspraak open zijn, op zaterdag zal het archief gesloten zijn, en educatieve programma’s worden geminimaliseerd of gestopt.

 

Zoodsma: Als we het met 6,5 ton minder moeten doen op jaarbasis, is daar geen kruid tegen gewassen. Alles wat we gedaan hebben om de archieven middenin de maatschappij te zetten, om het laagdrempeliger en toegankelijker te maken, wordt weer teruggedraaid. Dat frustreert in hevige mate.’

 

Publieksvriendelijk

 

Het Utrechts Archief zit sinds 2 jaar in een monumentaal pand in het Museumkwartier, een voormalige rechtbank. De locatie in het centrum is een publieksvriendelijk visitekaartje: hier zijn laagdrempelige exposities van de eigen collectie te zien. Het afgelopen jaar kwamen er 30.000 bezoekers over de vloer, op de oude locatie, die in gebruik blijft als depot en studiezaal, waren dat er 10.000.

 

De Utrechtse aanpak geldt binnen Europa als voorbeeld van hoe een archief ‘aan de voorkant’ succesvol kan moderniseren en nieuw publiek kan trekken. Directeur Saskia van Dockum ontvangt heel wat binnenen buitenlandse collega’s die enthousiast zijn over de computeranimaties, toegankelijke presentaties en ‘special effects’. Saskia van Dockum: ‘Bezoekers komen op een makkelijke manier in contact met de collectie en beleven er veel plezier aan.’ Zo kunnen ze een persoonlijke, historische krant maken met zelfgekozen beeld en tekst over hun eigen straat, vroegere school of een in Utrecht geboren voetbalheld als Marco van Basten.

 

Ook in Utrecht gaat vrijwel al het geld naar gebouwen en personeel. ‘We hebben langlopende contracten van 10, 20 en 30 jaar met de Rijksgebouwendienst, een projectontwikkelaar en de gemeente.’ Utrecht krijgt door het voorstel van het Rijk 7 ton minder op jaarbasis. Bezuinigen kan eigenlijk alleen op personeel. ‘Omdat het archief zelf het eigen risico draagt, brengt dat ook jarenlang hoge kosten met zich mee.’

 

Op 13 december komt het bezuinigingsvoorstel aan de orde in de Tweede Kamer. Tot die tijd is het keihard lobbyen geblazen, zeggen de beide archiefdirecteuren Zoodsma en Van Dockum.

Verstuur dit artikel naar Google+