of 63606 LinkedIn

COELO: ‘Gemeentefinanciën zijn onhoudbaar’

Dat stelt directeur Maarten Alles van onderzoeksinstituut COELO. In ESB zet hij uiteen dat gemeenten financieel te afhankelijk zijn van de rijksoverheid. ‘En die stelt onvoldoende middelen ter beschikking’, aldus de Groningse hoogleraar.

Het geldgebrek bij gemeenten is zo nijpend dat het een bedreiging vormt voor het aanpakken van de landelijk gestelde prioriteiten op het gebied van woningbouw en de energietransitie. Het rijk zal moeten bijplussen.

Dat stelt directeur Maarten Allers van onderzoeksinstituut COELO. In ESB zet hij uiteen dat gemeenten financieel te afhankelijk zijn van de rijksoverheid. ‘En die stelt onvoldoende middelen ter beschikking’, aldus de Groningse hoogleraar.


Dalende reserves
Van gemeenten wordt veel verwacht op beleidsterreinen als jeugdzorg, energietransitie en woningbouw. Maar vrijwel allemaal hebben ze daar volgens Allers te weinig middelen voor. Zo zag in de periode 2015 – 2019 meer dan de helft van de gemeenten de reserves dalen. In 2018 bedroeg het tekort van de gezamenlijke gemeenten 200 miljoen euro. Een jaar later was dit al opgelopen tot 765 miljoen euro en had 63 procent van de gemeenten een financieel tekort.

Zelfs het rijk erkent volgens hem dat de groei van het gemeentefonds al tien jaar achterblijft bij de ontwikkeling van de inflatie en het volume van de taken die gemeenten met die uitkering uitvoeren. Dat is nog verergerd door de zogeheten opschalingskorting op het gemeentefonds, die vanaf 2015 oploopt tot 1 miljard euro structureel. Dat bedrag zouden gemeenten moeten kunnen besparen door te fuseren tot megagemeenten. Door die grote herindelingsoperatie ging in een vroeg stadium echter al een streep, maar de kabinetten Rutte hielden wel vast aan die korting.

Een ander probleem speelt bij taakoverdrachten van het rijk naar gemeenten, waarbij onvoldoende middelen zijn meegegeven. Alleen al aan jeugdzorg geven gemeenten 1,7 miljard euro per jaar meer uit dan zij van het rijk ontvangen, zo becijferde onderzoeksbureau AEF onlangs.

Roofbouw
Dat de rek er financieel uit is blijkt volgens Allers uit het feit dat veel gemeenten fors hebben ingeteerd op hun reserves, hun belastingen hebben verhoogd en nu hun begroting optisch sluitend maken door de afschrijvingsduur van bezittingen te verlengen en door de kosten van het vervangen van bestaande voorzieningen slechts gedeeltelijk te begroten. ‘Zo wordt roofbouw gepleegd op de eigen organisatie en hebben gemeenten nauwelijks nog het vermogen om tegenvallers op te vangen.’

De precieze omvang van de financiële problemen van gemeenten is lastig te meten. Het aantal gemeenten onder preventief toezicht van de provincie zegt volgens hem bijvoorbeeld weinig. ‘Bij onvoldoende rijksmiddelen accepteren provincies dat gemeenten hun begroting met kunstgrepen sluitend maken. Zo staan zij momenteel toe dat meer dan 70 procent van de gemeenten nog niet toegezegde rijksgelden voor de jeugdzorg als inkomsten boeken.’

Artikel 12
Gemeenten in zware financiële problemen kunnen in theorie beroep doen op een noodfonds, de zogeheten artikel 12-steun. Dat vangnet werkt volgens Allers alleen bij incidenten. ‘Maar doordat deze steun ten koste gaat van andere gemeenten, kan een sneeuwbaleffect ontstaan wanneer de gevraagde steun omvangrijk wordt. Gemeenten die het nog net redden komen dan in problemen doordat hun gemeentefondsuitkering daalt. Net als elke verzekering kan artikel 12 losstaande incidenten verwerken, maar geen systeemfouten. Natuurlijk zou de rijksoverheid de kosten van artikel 12 in geval van nood kunnen overnemen. Maar zover moeten we het niet laten komen. Wanneer bailouts weer “normaal” worden, zoals in de jaren 70 en 80, ondermijnt dit de budgetdiscipline. Immers, wanneer een bailout toch niet te vermijden lijkt, kun je als wethouder de geldkraan net zo goed helemaal opendraaien.’

Eigenlijk ziet hij maar een oplossing: bij de formatie moet er meer geld worden uitgetrokken voor gemeenten. Hoeveel is echter de vraag, ‘want een fundamenteel probleem is dat er een mechanisme ontbreekt om af te wegen hoeveel geld we over hebben voor taken die gemeenten in opdracht van het rijk uitvoeren.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Spijker (n.v.t.) op
Er is maar één oplossing voor de inmiddels grote puinhoop in De Haag. Namelijk scheiding van de taken van de minister-president in buitenlandse en binnenlandse coördinatie. Daarbij in een nieuw te creëren functie een wnd. minister-president benoemen en deze gehele afzonderlijk/zelfstandig belasten met de coördinatie van het binnenlands bestuur.
Door Wim Vreeswijk (Financieel adviseur) op
De Nederlandse banken hebben zich ondergeschikt gemaakt aan de Europese Centrale Bank (ECB) te Brussel en zullen, ná aftrek van verstrekte hypotheken en bedrijfskosten, nog sneller hun 'overtollige' gelden moeten gaan afstorten aan Brussel en hier ook nog eens 0,5% bewaarloon over moeten gaan betalen. Brussel kan dan met 'ONZE sigaren uit eigen doos' goede sier maken en Nederland weer te hulp schieten met de door hen in beslag genomen bankgelden en als dat ook nog onvoldoende blijkt, de geldpers aanzetten waardoor de inflatie ook nog eens extra gestimuleerd wordt zonder dat deze gecompenseerd wordt met een koopkrachtverbetering.
Door Criticus op
Het zoveelste rapport dat aangeeft dat het rijk gemeenten onvoldoende financiële middelen geeft. Natuurlijk gaat Den Haag hier direct mee aan de slag! Binnenkort zal een adviescommissie opgetuigd worden...
En natuurlijk een eenmalige uitkering als doekje voor het bloeden. Dat wordt natuurlijk wel een jaar later op de een of andere manier verrekend met het Gemeentefonds...
Door paul scholtens op
Er moet meer geld bij? Is het ook een idee om eens te kijken naar de doelen?
Om iets te noemen: is de energietransitie werkelijk nuttig?
Door RK (Beleidsmedewerker ondersteuning) op
Dit proces loopt al jaren. De regering in Den Haag neemt (on)logische besluiten en legt heel veel taken en verantwoordelijkheden neer bij de lokale overheden. Op zich zou dat geen probleem mogen zijn, echter wanneer je daar de financiële middelen niet bij geeft, dan kun je weinig resultaten bereiken. Helaas gebeurt dan weer dat de lokale belastingen worden verhoogd voor de burger om gaten in de begroting te dichten.

Vacatures

De nieuwste whitepapers

Van onze partners