of 59345 LinkedIn

Expertteam helpt bij herbestemming

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is voorgedragen als Unesco-werelderfgoed. Actief gebruik maakt het eenvoudiger de bijna vijftig forten te behouden. Het Linie Expertteam van de provincie Utrecht helpt exploitanten een succes te maken van herbestemming van de defensiewerken.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is voorgedragen als Unesco-werelderfgoed. Actief gebruik maakt het eenvoudiger de bijna vijftig forten te behouden. Het Linie Expertteam van de provincie Utrecht helpt exploitanten een succes te maken van herbestemming van de defensiewerken.

Zelf was ondernemer Mark Bliekendaal nog nooit op fort De Batterijen geweest. Maar vier jaar nadat hij het fort mocht overnemen van de gemeente Nieuwegein vertelt hij enthousiast over het unieke terrein. Ieder vierkante meter heeft hij gezien, veel ervan zijn inmiddels aangepakt. Delen van de aarden wallen zijn opgehoogd, gebouwen zijn gerestaureerd of nieuw gebouwd.  ‘Het is echt een prachtige locatie geworden. Ik wil mensen laten zien dat deze mooie plek bestaat.’

 

Toppunt

De Nieuwe Hollandse Waterlinie was het toppunt van het militaire bouwen in de
negentiende eeuw, maar verloor kort na de voltooiing eigenlijk al zijn centrale rol in de landsverdediging. Technische vooruitgang in de oorlogsvoering, waaronder de opkomst van een luchtmacht, maakte de forten ouderwets en relatief nutteloos. De versterkingen zijn omringd door water, en tot ver in de twintigste eeuw beschermde de Kringenwet het schootsveld rondom de forten.

 

Verbreding

In een kring van driehonderd tot soms duizend meter mocht er geen bouwwerk staan dat niet heel snel kon worden afgebroken. Het is een van de redenen waarom de forten van de Waterlinie nu nog steeds grotendeels in landelijk gebied liggen. Inundatiegebied, dat onder water gezet kon worden als de vijand naderde. De forten waren de droge verdedigingswerken die elke beweging in het onder­gelopen land konden waarnemen en eventuele doorgangen voor de vijandelijke legers versperden.

 

Evenementen
Bliekendaal staat voor het voormalige soldatenverblijf. Het is de typische bouwstijl van de forten in de Waterlinie: onderkomens, opslag en uitkijkposten in bunkers verscholen onder heuvels van gras, struiken en bomen. Inmiddels is het een café-restaurant, geschikt voor de ontvangst van groepen en voor wandelaars en fietsers die de weg naar het fort weten te vinden, en voorzien van een professionele keuken. Bliekendaals bedrijf, ID310, is een evenementenbureau dat inmiddels ook kantoor houdt op het fort.

 

Wegkwijnen
De gemeente Nieuwegein zat al jaren met het fort in de maag: het werd gebruikt als opslag voor verschillende diensten, maar om het een voorwaardig deel te laten zijn van de monumentale waterlinie, was veel meer onderhoud nodig. Actief gebruik was beter voor het behoud van het fort dan het langzaam wegkwijnen wat nu gebeurde. Dus besloot de gemeente een prijsvraag uit te schrijven: initiatief­nemers met een goed idee konden De Batterijen overnemen.

 

Inzendingen
Bliekendaal zag het fort voor het eerst tijdens een kijkdag. ‘Het was een woestenij. Maar door de oogharen heen zagen we wel mogelijkheden.’ Samen met zijn compagnon in het bedrijf maakte hij een concept voor het gebruik voor recreatie, kleinschalige horeca en zakelijke evenementen. En als kantoor voor de eigen organisatie. Uit meer dan twintig inzendingen wonnen ze. Maar het enthousiasme van de ondernemers werd al snel getemperd door de weerbarstigheid van het onderhouden van een monument, de regels en vergunningen voor verbouwingen en de restricties van de natuurwetgeving. En het krijgen van een lening van de bank. ‘We liepen tegen heel veel aan.’

 

Moeilijk
En daarin staan de initiatiefnemers van De Batterijen niet alleen. Het blijkt in de praktijk moeilijk voor ambitieuze ondernemers om duurzaam te ondernemen in erfgoed als de Waterlinie.
Erik van Tooren, gebiedsmakelaar van de provincie Utrecht, zag dat ook. ‘De Waterlinie-provincies willen graag dat de forten worden gebruikt, onder het motto: behoud door ontwikkeling. If you don’t use it, you’ll lose it. Maar in de praktijk is het exploitabel maken van erfgoed niet eenvoudig. Er zijn veel verschillende disciplines voor nodig. De vraag is vooral hoe je het rendabel krijgt. En als het op de ene plaats wel lukt, dan kan dat ergens anders ook heel goed werken. Je moet ervoor waken dat niet overal het wiel opnieuw moet worden uitgevonden.’

 

Lees de rest van het verhaal over het Linie Expertteam in Binnenlands Bestuur nummer 16 (30 augustus 2019). (inlog)

Verstuur dit artikel naar Google+