of 59250 LinkedIn

Opschaling geen antwoord op complexiteit

Eind november vorig jaar publiceerde het Centrum voor onderzoek naar de economie van lokale overheden (COELO) een onderzoek naar de baten van samenwerkingsverbanden van gemeenten. De resultaten waren onthutsend duidelijk: er gaat 8 miljard om in gemeentelijke samenwerking maar het levert nagenoeg geen enkele efficiency voordelen op. In hoeverre dit betere dienstverlening oplevert hebben de onderzoekers niet kunnen vaststellen.

In 2010 publiceerde het COELO al over de kostenbesparing van gemeentelijke schaalvergroting en in 2014 over de doelmatigheidseffecten van herindeling van gemeenten. Ook hier waren de conclusies helder: schaalvergroting door gemeentelijke herindeling levert geen kostenbesparingen op en ook geen verbetering van het voorzieningenniveau. Zoals gebruikelijk maken de onderzoekers een aantal voorbehouden omdat sommige veronderstelde effecten niet meetbaar blijken te zijn. Het COELO baseert zijn laatste onderzoek echter op CBS data uit 2002 en 2013 dus daar waar zij conclusies trekken, mogen die als behoorlijk betrouwbaar worden geacht.

 

Zullen deze onderzoeken leiden tot een afname van gemeentelijke samenwerkingsverbanden en herindelingen? Ik vrees van niet. Statische onderzoeken die de heilzame werking van methoden of managementpraktijken naar de prullenbak verwijzen, worden wel vaker genegeerd. Vermoedelijk staan de ‘kille’ data en de ervaringen van managers in de praktijk in zo schril contrast met elkaar dat dit niet leidt tot herziening van de aanpak. Nobelprijswinnaar Daniel Kahnemann vertelde in een college naar aanleiding van zijn boek “Thinking fast, and slow” hoe ook voor hem statische gegevens niet tot een verandering van methode leidde, ook al gaven de data daar alle aanleiding toe. Kahnemann was als jong psycholoog betrokken bij de selectie van kandidaat-officieren voor het Israëlische leger. En hoewel de selectiemethode hem een diep inzicht gaf in de persoonlijkheid van de kandidaten en hun geschiktheid als officier, bleek dit in de praktijk geen voorspellende waarde te hebben.

 

Als adviseur bij overheidsorganisaties zie ik een rotsvast geloof in de noodzaak tot schaalvergroting. Dit is vaak het antwoord op de complexiteit van de vraagstukken waarmee overheden zich geconfronteerd zien. Of dit nu gaat om de uitvoering van dienstverlening aan burgers en bedrijven of om de (interne) ICT-dienstverlening, de complexiteit blijft groeien. Maar schaalvergroting leidt doorgaans ook tot meer complexiteit. Bij de vorming van Shared Service Centra voor ICT, bijvoorbeeld, blijkt er een aanzienlijke verhoging van de professionaliteit nodig te zijn om de verschillende soorten klanten die een Shared Service Centrum heeft naar behoren te kunnen bedienen. Daar zijn aanzienlijke inspanningen over een aanzienlijke periode voor vereist.

Nieuwe gemeenteraden zouden zich dus moeten bezinnen op de vraag of schaalvergroting nu het passende antwoord is op de uitdagingen van de gemeente. Misschien is investeren in de kwaliteit van de huidige organisatie een verstandiger strategie. Dat kan op allerlei manieren, zowel in de sfeer van arbeidsvoorwaarden en de selectie van nieuw personeel als door het investeren in opleiding, en vooral versterking van de aansturing en governance van de organisatie.

 

Blogreeks

Deze blog maakt onderdeel uit van een blogreeks in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2018.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Johannes van Veen (Senior adviseur) op
@Rob Heimering: het punt is dat er voor alle succesvolle voorbeelden ook slechte voorbeelden zijn, zodat het netto resultaat over alle gemeenten bijna nihil is. Schaal-vergroting als interventie levert dus te weinig op, ook al zijn we enthousiast over sommige voorbeelden, zoals Equalit. Gewoon goed organiseren zonder opschaling kan misschien wel effectiever zijn, en je vermijdt de afbreuk van democratisch bestuur. Opschaling wordt nu als standaardoplossing gekozen als gemeenten er op eigen kracht niet uitkomen. Ik pleit er voor dat er ook eens naar andere interventies wordt gekeken.
Door Johannes van Veen (Senior adviseur) op
@Petra: Tja, de oude raden zijn inmiddels buiten functie dus evalueren wat de samenwerking heeft opgeleverd kunnen ze niet meer, maar voor het lerend vermogen van de overheid was dat wel goed geweest.
Door Rob Heimering (beleidsadviseur) op
Ik herken het aangegeven punt. Wat ik in de analyse mis is de vraag of de gehanteerde aanpak van schaalvergroting wel zinvol is geweest. Als je de "pijnpunten" van een handje vol gemeenten bij elkaar samenvoegt (in een lappendeken van - niet congruente - samenwerkingen) en bij de opzet van de samenwerking direct al de vermeende opbrengsten inboekt is de kans op werkelijke opbrengsten idd niet groot, sterker nog: de kans op falen vrijwel gegarandeerd. Constructiever zou zijn om te kijken welke aanpak van schaalvergroting wel kans van slagen heeft en welke schaal zou dat dan moeten zijn?
Is bijvoorbeeld de aanpak van " Samen Organiseren" van VNG wel kansrijk?
NB
Er zijn weldegelijk goede voorbeelden van opschaling. Equalit is vlgs mij een succesvol ICT samenwerkingsverband die zijn deelnemers professionele diensten levert voor een lager dan gemiddeld TOC. De aanloop naar dit succes was echter lang. Gaan we op zoek naar de successen om hier van te leren of kijken we naar de mislukkingen en gaan we terug naar af en vinden we elk wiel 380 x uit?
Door Petra op
"Nieuwe gemeenteraden zouden zich dus moeten bezinnen op de vraag of schaalvergroting nu het passende antwoord is op de uitdagingen van de gemeente. "

Bedoelt u hier wellicht 'oude' gemeenteraden?

Contactgegevens

AfbeeldingMuzenstraat 120,

2511 WB Den Haag,

Postbus 18607,

2502 EP Den Haag

070- 376 36 36

info@pblq.nl

www.pblq.nl

Meer nieuws

Opleiding Informatiemanagement voor verbinders

Metropool opleiding

Weten hoe het is om bij PBLQ te werken?

Blijf effectief in de informatiesamenleving van morgen!

Afbeelding

Whitepapers

  • ‘Smart’ lijkt wel een nieuw toverwoord. Net zoals innovatie dat ook al enige jaren...

    Smart city

    ‘Smart’ lijkt wel een nieuw toverwoord. Net zoals innovatie dat ook al enige jaren...
  • Voor bestuurders, managers en veranderaars 
 Met de digitalisering van onze samenleving is het...

    Safe in cyberspace

    Voor bestuurders, managers en veranderaars Met de digitalisering van onze samenleving is het...

Bloggers