digitaal / Partnerbijdrage

Herken jij nepnieuws?

Nepnieuws leren herkennen en datageletterdheid verhogen.

08 november 2022
Nepnieuws

Als jij een nieuwsbericht ziet, herken je dan of het nep of echt is? Vind jij wel eens iets te mooi om waar te zijn? En denk je 'nee, dit is echt te belachelijk voor woorden'? Veel mensen trappen er in; nepnieuws. Verdraaide cijfers, gemanipuleerde foto's en uitspraken uit context gehaald. Ook jij hebt waarschijnlijk wel eens in een nepbericht geloofd. Je bent goed opgeleid, je stelt kritische vragen, je weet met cijfers om te gaan, en toch weet fake news ook jou te misleiden. Waarom trappen we hier in? En wat kan je doen om dit te voorkomen? Wij geloven dat bewustwording en constante educatie helpen. Herkennen welke onbewuste vooroordelen jou beïnvloeden, is één van de onderdelen van datageletterdheid. We leggen dat in deze blog verder uit.

Wees bewust van je eigen onbewuste vooroordelen

Vooroordelen helpen jou het leven om je heen te begrijpen. Je plaatst mensen op basis van kenmerken in bepaalde hokjes, waardoor het gemakkelijker is conclusies te trekken. Hierdoor doen wij veel aannames. Mannen weten meer van auto's, vrouwen zijn socialer, Nederlanders zijn direct. In sommige gevallen is zo'n vooroordeel waar, maar niet in alle gevallen. Bij het lezen van deze voorbeelden dacht jij misschien wel 'Pardon? Ik ben dit niet!'. Het kan dus ook negatieve gevolgen hebben wanneer je op basis van een vooroordeel een verkeerde aanname maakt. 

Wist je dat slechts 2% tot 5% van wat we doen bewust is? En dat 95% van alles wat we doen onbewust is? Het onbewuste bepaalt voor 95% ons handelen en is de filter waardoor wij de werkelijkheid waarnemen.

Over het algemeen handelen wij vanuit onze beste bedoelingen. We proberen correct om te gaan met de vooroordelen die we hebben. Dat is echter niet altijd even gemakkelijk. We hebben ook vooroordelen waar we ons niet van bewust zijn. Deze beïnvloeden onze handelingen en keuzes zonder dat we het door hebben. Komt dat vaak voor? Ongeveer 5% van ons handelen is bewust, en dus een groot deel is gebaseerd op ons onbewuste. 

Wat betekent dit voor het herkennen van nepnieuws? Als je voor een groot deel onbewust handelt, is het goed bewust te zijn van jouw onbewuste. Hier lichten we twee voorbeelden van toe. 

Implicit bias

Door onze vooroordelen plaatsen we mensen in hokjes, zo ook jezelf. We zijn daarbij geneigd eerder de mensen te geloven die volgens ons in hetzelfde hokje passen. Zelfs al ben je ervan overtuigd dat alle mensen gelijk zijn en gelijk behandeld moeten worden, kan het zijn dat jouw onderbewuste bepaalde voorkeuren heeft. Dit noemen we de implicit bias.

Je bent sneller geneigd nieuws te geloven als dit van een vriend(in) komt.

Komt nepnieuws uit dezelfde hoek als jij zelf en heb jij onbewust een voorkeur hiervoor, ben jij sneller geneigd het nieuws te geloven. Deelt een vriend van jou een bepaald bericht? Dan ben jij waarschijnlijk eerder geneigd hem direct te vertrouwen en het bericht wat hij deelt ook. En dat zelfs als je er kritische vraagtekens bij zet, want herinner dat 95% van ons gedrag wordt door ons onbewuste bepaald!

Confirmation bias

Psychologen zijn van mening dat wij als sociale wezens behoefte hebben aan en op zoek zijn naar bevestiging van onze opvattingen. Deze confirmation bias zorgt er voor dat we eerder geneigd zijn uitspraken te geloven die onze ideeën bevestigen. We zijn op zoek naar het ‘zie je wel’-effect: ik heb dat altijd al beweerd en dat wordt nu bevestigd! Nepnieuws herkennen we minder als zodanig wanneer het overeenkomt met ons wereldbeeld.

We zijn op zoek naar het 'zie-je-wel'-effect.

Misschien ben jij er wel van bewust dat je artikelen gelooft die het volgende melden: 'het eten van chocola is gezond' en 'twee glazen wijn per dag is goed voor de bloedvaten', zelfs terwijl de bron en het soort onderzoek discutabel zijn. 

Aan de slag met jouw vooroordelen?

Ongewild zijn we gevoeliger dan we denken voor de effecten van onze onbewuste vooroordelen. Hierdoor geloven we nepnieuws eerder en delen we het zelf wellicht sneller. Daarom raden wij aan om kritisch te blijven handelen. Hieronder wat tips op een rij:

  • Ga na wat jouw onbewuste vooroordelen zijn. Een goede test hiervoor is ontwikkeld door Harvard en kan je gratis doen via deze link
  • Check de bron: hoe betrouwbaar is deze? En wat is de verborgen agenda van deze bron?
  • Lees artikelen helemaal. Meestal staat de nuance van het onderzoek of het nieuws wat verderop in de tekst. 'Chocola is gezond.... maar alleen als je het met mate inneemt' (dat is nou jammer hè).
  • Oefen met kritisch denken, want hoe meer je het eigen maakt hoe meer het onderdeel wordt van jouw onbewuste handelen.
  • Onthoud dat het niet slecht is om vooroordelen te hebben. Het is puur menselijk om te handelen vanuit aannames. Wel is bewust te zijn van jouw vooroordelen, zodat je meer grip heb op je eigen keuzes. 

Krijg je niet genoeg van deze tips en wil je hier meer van weten? Vraag een gratis demo account aan voor Data365 en volg onze leerlijn 'Kritisch handelen'!

Plaats als eerste een reactie

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.