of 64621 LinkedIn

Crisis maakt ambtenaar honkvast

Hans Bekkers Reageer
Het aantal openstaande vacatures daalt, de doorstroom naar andere functies stokt en steeds minder ambtenaren verlaten de gemeente. ‘De ergste klappen komen nog’.

De particuliere sector merkt het meteen als het economisch minder gaat. Bij de overheid slaan de gevolgen van een recessie gemiddeld pas na twee jaar in volle omvang neer. Volgens bestuurslid Jan Boersma van het A+O fonds Gemeenten is dat na-ijleffect deze keer niet anders. ‘Ik verwacht dat de echte klap voor gemeenten later komt’, zegt hij. ‘Forse bezuinigingsmaatregelen zijn tot op heden uitgebleven.’

 

Maar de eerste voortekenen hebben zich aangediend, blijkt uit de Personeelsmonitor Gemeenten 2009. ‘Het eerste dat opvalt, is de terugloop van het aantal openstaande vacatures. Ze zijn bijna gehalveerd’, zegt Boersma. Eind vorig jaar stonden bij de gemeenten slechts circa 4000 vacatures open. Een jaar eerder wees die teller op dezelfde peildatum nog 7500 vacatures aan. In 2008 was het aandeel openstaande vacatures in de bezetting 4,1 procent, in 2009 liep dat terug tot 2,7 procent.

 

Er is een sterke relatie met de economische crisis: minder mensen verlaten de gemeentelijke organisatie en dus daalt de vraag naar vervanging. Was er vanaf 2003 sprake van een oplopende uitstroom, die trend werd in 2008 doorbroken en dat heeft zich in 2009 doorgezet. Het uitstroompercentage kwam vorig jaar uit op 6,8 procent. Ter vergelijking: in 2007 was het percentage mensen dat de gemeentelijke organisatie verliet twee keer zo groot.

 

 

Bedrijfsleven

 

Volgens Boersma is dat op het conto te schrijven van de economische crisis. ‘Medewerkers worden honkvaster in onzekere tijden. Bovendien zijn de overstapkansen naar andere banen kleiner in een onzekere arbeidsmarkt.’ Zo halveerde het aantal medewerkers dat overstapte naar het bedrijfsleven bijna ten opzichte van 2008. Dat aandeel slonk door de economische crisis naar krap 7 %. Het percentage uitstromers dat zelfstandig ondernemer wordt, bleef stabiel.

 

Het baart Boersma wel zorgen dat het bij de uitstromers met name gaat om mensen die relatief kort - minder dan drie jaar - in dienst van de gemeente waren. ‘Met veertig procent ligt dat relatief hoog. Wat de reden daarvan is, vind ik een nader onderzoek waard’, zegt hij.

 

Volgens de Personeelsmonitor schrapten gemeenten vorig jaar al, anticiperend op komende bezuinigingen, in het aantal vacatures. Toch is dat qua omvang beperkt gebleven. Ruim een derde van de gemeenten - vooral de groep met 20.000 inwoners of meer - had in 2009 te maken met bezuinigingen.

 

Voor ongeveer een derde van die gemeenten had dat beperkte gevolgen voor de bezetting. ‘Bij gemeenten waar als gevolg van bezuinigingen de bezetting is teruggebracht, gaat het om gemiddeld 1,7 procent van de formatie’, aldus de onderzoekers. Uit de Personeelsmonitor blijkt ook dat de doorstroming van personeel stokt. Het aantal mensen dat binnen de gemeente van functie en/of van afdeling veranderde, daalde in 2009 onder één op de twintig medewerkers.

 

Ouder

 

De toegenomen honkvastheid leidt er toe dat de gemiddelde leeftijd van de ambtenaar stijgt. Het aandeel van personen van 45 jaar en ouder binnen de gemeentelijke bezetting is de afgelopen vijf jaar met bijna 5% toegenomen. Inmiddels is ruim de helft (55,4%) van alle gemeenteambtenaren ouder dan 45 jaar. Spectaculairder nog is de stijging van het aandeel 60-plussers. In de afgelopen vijf jaar is hun aandeel meer dan verdubbeld tot ruim 7%.

 

Bleven de gevolgen van de crisis voor de personele bezetting van de gemeente tot nu toe beperkt, Boersma verwacht dat de echte klappen niet meer al te lang op zich laten wachten. ‘In alle collegeprogramma’s zijn bezuinigingstaakstellingen opgenomen en zijn kerntakendiscussies op de agenda gezet.

 

'Overal gaat de crisis een rol spelen. De reducties die Amsterdam, Rotterdam en Den Haag - Utrecht in mindere mate - hebben aangekondigd, spreken boekdelen. Er wordt nog steeds niet uitgegaan van gedwongen ontslagen, dat is ook afgesproken in de nieuwe cao voor gemeenteambtenaren. Toch komt er werk aan de winkel voor de vakbonden. De nieuwe cao heeft maar een looptijd van twee jaar, terwijl de meeste reductieplannen een langere doorlooptijd hebben’, zegt Abvakabo FNV-bestuurslid Boersma.

 

Hij verwacht dat de bonden met de gemeentebesturen om tafel zullen gaan om nadere afspraken te maken over onder andere werkzekerheid en sociale statuten. ‘Nogmaals, het blijft ongewis. De verwachte terugloop in de formatie zal kunnen worden opgevangen door middel van natuurlijk verloop en selectieve vacaturestops. Veel zal ook afhangen van wat in het regeerakkoord terecht komt. Ik bedoel: worden er veel taken overgeheveld richting gemeenten, dan heb je weer een ander verhaal.’

 

 

Minder chefs, meer vrouwen

 

Ambtelijke managers bij gemeenten hebben een toenemende ‘span of control’. Anders gezegd: er zijn per ambtenaar steeds minder leidinggevenden nodig. ‘Dat duidt op toenemende professionaliteit.’ Vorig jaar waren er 6,5 leidinggevenden per 100 medewerkers. Uit de Personeelsmonitor Gemeenten 2009 blijkt dat de ‘span of control’ van leidinggevenden op sectorniveau is toegenomen in vergelijking met het jaar ervoor.

 

Volgens Jan Boersma, voorzitter van de begeleidingscommissie van de Personeelsmonitor, wijst dit op een toenemende professionaliteit van de ambtenaren. ‘Professionele ambtenaren kunnen meer vrije regelruimte aan, ze hoeven minder aangestuurd te worden’, zegt Boersma. Aan die ‘span of control’ zit volgens hem wel een grens.

 

Het aantal leidinggevenden loopt terug in bijna alle gemeenten, groot en klein. Maar met name bij de grote vier – Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht – is vorig jaar een flinke slag gemaakt. Zij zitten nu op 7,2 leidinggevenden op elke 100 medewerkers. Daarmee zijn ze nog lang niet op het niveau van de gemeenten van 20.000 tot 100.000 inwoners: amper 5 leidinggevenden op elke 100 ambtenaren.

 

De G4 voeren wel de ranglijst aan van gemeenten met de meeste vrouwelijke leidinggevenden: 30,7 % is vrouw. Over de gehele linie blijken er overigens steeds meer vrouwelijke leidinggevenden te komen. Hun totale aandeel nam vorig jaar met ruim een procent toe tot 27,4 procent.

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Vacatures

Dossier: coronavirus

Afbeelding

 

In dit dossier leest u alle artikelen van Binnenlands Bestuur over het coronavirus.