of 59345 LinkedIn

Operatie Gouden Hark

35 miljard bezuinigen. Sapperdeflap denk je dan. Om allerlei redenen. De eerste sapperdeflap: waarom nu pas? Een jaar geleden presenteerde dit kabinet een 'gaat-u-rustig-slapen' begroting, met een overschot van 7 miljard als meest opvallende cijfer. Dat was in dezelfde week dat Alan Greenspan verklaarde dat de wereld in de ergste crisis terecht was gekomen sinds de jaren dertig. Ik snap dat de energie sinds oktober vorig jaar vooral is gaan zitten in (behoorlijk succesvol) crisismanagement, maar pas een jaar later de tijd nemen om een antwoord te formuleren voor een meer structurele oplossing, dat riekt naar slecht management.

De tweede sapperdeflap: de oplossing. Op pagina 26 van de Miljoenennota 2010 wordt een Heroverwegingsoperatie aangekondigd. In bijlage 6 (p. 134) volgt de uitwerking. Er komen negentien ambtelijke werkgroepen. Negentien! Echt waar, negentien ambtelijke werkgroepen. Die werkgroepen gaan studeren 'in een ontkokerde benadering' om 'de inzet van begrotings-, belasting- en premie-uitgaven (te) heroverwegen. Per terrein worden verschillende varianten omschreven waaronder een besparingsvariant van -20%.'

De derde sapperdeflap: de planning. 'De operatie start in oktober 2009 en wordt in het tweede kwartaal van 2010 afgerond.' Zodat de resultaten van de werkgroepen meegenomen kunnen worden in de begroting 2011. In het gunstigste geval kunnen we dus een start van structurele aanpassingen van de Nederlandse publieke sector verwachten tweeëneenhalf jaar na het uitbreken van de crisis.

En we weten allemaal hoe het zal gaan: die werkgroepen gaan (heel slim) met voorstellen komen die politieke gevoelig liggen en waar geen kabinet z'n vingers aan zal durven branden vlak voor de verkiezingen. De coalitie-partijen zullen dat soort hele aardappels met veel diplomatieke taal doorschuiven naar de verkiezingen in 2011 (als ze dat gaan halen). De harde kritiek van de Raad van State is dan ook terecht. De déjà vu werd in het kamerdebat effectief verbeeld door Alexander Pechtold, die een 40 centimeter hoge stapel beleidsnota's meenam over 'fundamentele keuzes'.

Toch is de er ook een positieve (en vierde) sapperdeflap: iedere werkgroep moet een scenario uitwerken met een besparing van 20%. Dat is in Den Haag een ongebruikelijk getal, meer dan 10% wordt zelden als een optie gezien. Ik zou aan die 20% toe willen voeg: 'met een beter resultaat'. Meer voor minder, in Nederland zijn we niet gewend zo te denken. Dat wordt al snel 'Voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten'. Maar de grap is, we krijgen ieder jaar meer voor minder. Dat heet productiviteitsstijging, en het is het resultaat van mijn grootste hobby: innovatie.

Het grote probleem van de publieke sector is dat het innovatietempo een stuk lager ligt dan dat van de markt. De belangrijkste reden daarvoor is dat innovatie buitengewoon amateuristisch georganiseerd wordt. Neem onze integrale, ontkokerde, ambtelijke werkgroepen. Die krijgen stuk voor stuk een monopolie op het ontwikkelen van plannen. De kans dat een werkgroep met een monopolie met de meest creatieve oplossing komt is klein. Ik voorspel negentien beleidsequivalenten van Windows Vista, negentien keer een beleids-Trabant. Al was het alleen al omdat die werkgroepen gevraagd worden om zichzelf als de kalkoen te slachten voor het Kerst-diner.

Het moet dus slimmer om verder te komen. Bedrijven als Nokia en Apple ontwikkelen hun nieuwe producten via concurrerende teams, die in verschillende ontwerpstadia hun ideeën en prototypes presenteren aan de top. Zo valt er tenminste iets te kiezen. Zevenenvijftig kleine teams leiden per definitie tot beter ideeën dan negentien grote werkgroepen.

Daarnaast is het hoog tijd voor Operatie Gouden Hark. Want ik ben niet tegen grootse plannen die leiden tot fundamentele heroverwegingen, maar voor een gemiddelde pragmaticus zijn er miljarden te bezuinigen in Den Haag zonder dat iemand er iets van merkt. Operatie Gouden Hark gaat op zoek naar potjes geld met een hoog hobby-gehalte. Die hobbypotjes zitten diep verstopt in de departementale begrotingen, het zijn de darlings van ambtenaren en/of bewindspersonen en/of kamerleden.

Het motto van Operatie Gouden Hark wordt: 'Kill your darlings'. Het wordt zoiets als de sanering die toenmalig minister Hoogervorst doorvoerde bij zijn start op VWS. Anno 2002 ging er bijvoorbeeld nog jaarlijks een substantiële subsidie naar de Bond voor Corresponderende Schakers. Bij elkaar schrapte Hoogervorst honderddertig subsidies, goed voor zo'n honderddertig miljoen in vier jaar. Niemand die er iets van gemerkt heeft.
Den Haag zit er vol mee, met hobbypotjes. Een goede start is een longlist met alle beleidsinitiatieven die minder dan 5 miljoen per jaar kosten. Een digitale kliklijn voor irrelevante beleidsprogramma's zal ook veel ondergrondse hobbypotjes opleveren. Ik solliciteer bij deze officieel naar het lidmaatschap van de taskforce Gouden Hark. Zolang het maar niet in de rol van secretaris is.

 

Verstuur dit artikel naar Google+