Advertentie
carrière / Nieuws

Beleid rijk bezorgt veel ambtenaren ‘morele buikpijn’

Rijksambtenaren hebben regelmatig hun twijfels over beleid waaraan ze meewerken. Ze vinden het van tijd tot tijd ondoelmatig/onrechtvaardig.

28 juni 2022
Moraal - goed of fout
Shutterstock

Ruim de helft van de rijksambtenaren heeft wel eens morele buikpijn over de inhoud van het werk of over de rechtvaardigheid dan wel doelmatigheid van het beleid. Het aankaarten kan, maar volgens velen gebeurt er vervolgens (te) weinig.

Geweten

Dat blijkt uit onderzoek van I&O Research onder 315 ambtenaren die werkzaam zijn bij een ministerie of een daaraan gekoppelde uitvoeringsorganisatie. In het onderzoeksrapport ‘Morele vragen van rijksambtenaren’ komt naar voren dat 57 procent van de respondenten wel eens last van hun geweten krijgt en twijfelt of ze wel het goede doen; één op de zes ambtenaren geeft aan dat zelfs regelmatig of vaak te hebben. Dilemma’s rondom beleidskeuzes en resultaten van beleid komen het meest voor.

Andere belangen

Behalve over de inhoud van het werk of over de rechtvaardigheid of doelmatigheid van het beleid speelt het geweten ook op bij ondeugdelijk verstrekte informatie. De morele verontwaardiging die respondenten ervaren bij ondoelmatig beleid komt als een van de belangrijkste thema’s naar voren. Dat gaat om besluiten en beleid dat niet de publieke zaak dient, waarbij de ‘bedoeling’ uit het oog wordt verloren en andere belangen overheersen. Onrechtvaardig beleid bezorgt ambtenaren eveneens vaak morele buikpijn, bijvoorbeeld wanneer burgers tussen wal en schip raken, wanneer er discriminatie wordt vermoed achter besluiten en beleid, en wanneer eigen subjectiviteit een te grote rol speelt.

Ondeugdelijke informatie

Morele twijfels rondom ondeugdelijke informatie en communicatie blijken op twee verschillende vlakken te spelen onder rijksambtenaren. Enerzijds ontstaat er twijfel als ze merken dat ze zelf niet transparant kunnen/mogen zijn naar de burger toe. Anderzijds beschrijven ze morele verontwaardiging als ze bemerken dat andere ambtenaren of bewindspersonen niet transparant zijn, bewust dan wel onbewust. Morele twijfels ontstaan ten slotte ook regelmatig als beleid niet past bij de eigen ideeën en politieke voorkeur van de ambtenaar. Respondenten zeggen zich ongemakkelijk te voelen bij het formuleren, implementeren of uitvoeren van beleid dat niet aansluit bij hun eigen overtuigingen.

Hart luchten

Uit de enquête van I&O Research blijkt dat ambtenaren met morele vragen overwegend tevreden zijn over of en hoe ze bij een collega of leidinggevende hun hart kunnen luchten, maar veel minder tevreden over de mate waarin daar opvolging aan wordt gegeven. Veel respondenten geven aan behoefte te hebben aan een meer ontvankelijke cultuur waar morele kwesties kunnen worden onderzocht. Het onderzoeksrapport onderstreept volgens minister Bruins Slot van Binnenlandse Zaken de noodzaak om te investeren in een gezonde gesprekscultuur. Daartoe dient onder andere het programma Dialoog en Ethiek dat binnen de gehele rijksoverheid gesprekken op verzoek begeleidt en een netwerk creëert van gespreksleiders voor het begeleiden van dialogen over ethische kwesties en morele vragen op de werkvloer.

Tegenspraak

Volgens Bruins Slot is het belangrijk dat er een cultuur heerst waarin ambtenaren zich durven uit te spreken. ‘Als ambtenaren vanuit hun eigen vakgebied en professionaliteit signaleren dat bepaalde zaken niet goed gaan, met mogelijk grote gevolgen voor de burger en de overheid, moeten zij dit aan de orde durven en kunnen stellen’, aldus de minister. In een speciaal programma ‘Uitspreken’ wordt onderzocht hoe dat kan worden bevorderd, onder andere aan de hand van het ophalen van verhalen, dilemma’s en ervaringen van ambtenaren zelf. Daarnaast wordt er een zogeheten kennishuis gebouwd, met voorbeelden en wetenschappelijke inzichten over loyale tegenspraak.

Reacties: 5

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Wim Vreeswijk
De hoeveelheid van 915.000 ambtenaren is onbetaalbaar aan het worden. In 2011 beloofde Rutte in zijn persoonlijke premierscampagne dat hij het aantal ambtenaren met minstens 10% zou terugbrengen. Dat is totaal niet waargemaakt, het werden er zelfs 10% meer. Ondertussen loopt ook de staatsschuld gigantisch uit de hand, alsmede de inflatie en dreigt er een enorme koopkrachtdaling. Er zal dan ook beleid moeten dat het huidige aantal ambtenaren steeds onbetaalbaarder wordt terug brengt naar redelijker proporties. Ik lees hier zelden tot nooit wat over. Gaarne Uw reactie want U heeft zich hierin bovenmatig verdiept, zo blijkt. vreeswyk.wte@ziggo.nl
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Biemie Janssen
@Wim Vreeswijk: u vindt het aantal ambtenaren te hoog? Misschien ben ik dat zelfs met u eens, maar oorzaak is de nog steeds toenemende regelzucht van onze 2e kamer. Hoe meer politieke partijtjes er zijn, hoe harder de roep om allerlei wetten en populistische regeltjes. En wil je als 2e kamer serieus dingen regelen, dan moet je er ook uitvoering aan willen geven. Ergo stop met al die nonsens te regelen, dan hoeven we ook niet zoveel te investeren in uitvoering er van.
Overigens gaat het hier om een heel ander fenomeen, iets wat Omzigt ooit twitterde: "Er wordt zoveel "toegedekt" in ALLE ministeries, maar je carrière en daarmee je leven weggooien door dat te "lekken" durft niemand." Dus als je Rutte iets kwalijk kan nemen is het wel de cultuur van liegen en bedriegen "alle middelen zijn gerechtvaardigd zolang je maar in het zadel blijft" is zijn motto.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Hans Bakker
Jaren geleden werd de ambtenarij nog als “vierde macht” aangeduid. Horen we nu niets meer over. Waarom niet? Het draait nu allemaal om politiek en de politiek draait om zichzelf. Montesquieu had het al over de drie machten scheiding en de “checks and balances” die daartussen zouden moeten zijn. Die checks and balances zijn er niet meer. Ambtenaren zijn politiek assistenten geworden. Ik zit soms in vergaderingen waarin beleidsambtenaren zeggen: “de wethouder wil dit en de burgemeester wil dat”, zonder dat die ambtenaren een eigen mening ventileren. Woedend word ik daarvan. Je hebt als ambtenaar je eigen verantwoordelijkheid voor het bestuur van dit land. Als ambtenaar bestuur je samen met de politiek. Dat “samen” dat is er zorgvuldig uitgehaald in een systeem waarin je als ambtenaar met name geacht werd “bestuurlijk sensitief” te zijn. Dus we zitten nu met een ach ach ach o zo bestuurlijk sensitieve top van ambtelijke organisaties die ieder tegenspreken door ambtenaren ontmoedigt. Wie niet mee lult, maakt geen carrière. Tel daarbij op de “ik” cultuur van de jongere generatie en “politiek” bestuurt het land in plaats van gezond verstand.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
P. Smit
De door u genoemde ambtelijke organisaties kunnen imho worden aangevuld met:
- vakbonden
- pensioenfondsen
- MKB-Nederland
- VNO-NCW
- MSM
- Politie
- et cetera

Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
togoo
De gemeente Utrecht organiseerde recent een bijeenkomst energietransitie voor de bewoners van de wijk Noordoost. Het is wijk met veel eigen woningen die gebouwd zijn vanaf ca 1900 tot nu. Indachtig het regeringsakkoord waarin bewoners worden verplicht om bij de volgende CV installatie een hybride warmtepomp te kopen en de rijksgarantie dat aardgas nog tot 2050 tot het aanbod van energiedragers blijft behoren, zou je denken dat de ambtenaren dat de bewoners zouden vertellen.

Nee, in tegendeel hybride CV wordt afgeraden. Daarmee zijn de Utrechtse ambtenaren loyaal aan de GroenLinks wethouder Lot van Hooijdonk die maar één politieke leus/belang heeft; de hele stad aan het warmtenet.

Inderdaad Hans Bakker, ambtenaren zijn politiek assistenten geworden. Tegenspraak wordt, op een als geweld te benoemen manier, ausgerottet.

Lot van Hooijdonk lapt de algemene Beginselen van Behoorlijk Bestuur aan haar laars.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Advertentie