of 59318 LinkedIn

Bonaire: gemeente zonder provincie

Waar een doorsnee burgemeester meestal eerst eens te rade gaat bij ambtsgenoten van aangrenzende gemeentes voordat de provincie of het rijk erbij wordt gehaald, kan de eerste burger van de bijzonder gemeente Bonaire vaak weinig anders dan meteen op te schalen naar Den Haag.
Foto: Lionell Charles

Waar een doorsnee burgemeester meestal eerst eens te rade gaat bij ambtsgenoten van aangrenzende gemeentes voordat de provincie of het rijk erbij wordt gehaald, kan de eerste burger van de bijzonder gemeente Bonaire vaak weinig anders dan meteen op te schalen naar Den Haag.

Vloeiend Limburgs

‘Dat kan in voorkomende gevallen ook best prettig zijn,’ zo geeft gezaghebber Edison Rijna van Bonaire meteen toe: ‘De staatssecretaris van BZK [Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties] Raymond Knops kan ik via een snelkoppeling op mijn mobieltje direct bereiken. Hij staat ook steevast voor ons klaar.’ Natuurlijk helpt het dat Rijna en Knops elkaar nog kennen uit hun studententijd in Maastricht en ook in vloeiend Limburgs van gedachten kunnen wisselen. De directe band met Nederland, waarvoor de bevolking van Bonaire in 2004 koos en die zes jaar later zijn beslag kreeg, is mogelijk net iets strakker uitgevallen dan sommigen zich hadden voorgesteld. Net als Sint Eustatius en Saba, de andere twee eilanden van Caribisch Nederland, is Bonaire destijds niet ingedeeld bij een provincie. Deze bestuurlijke tussenlaag ontbreekt dus in zijn geheel.

 

Om de maand een bewindspersoon

‘Ik hoor wel eens van collega burgemeesters dat zij zelden bezoek krijgen van ministers of staatssecretarissen en dat zij soms ook moeite hebben om in Den Haag hun verhaal te vertellen. Daar hoeft Bonaire niet over te klagen want zo ongeveer om de maand komt hier een bewindspersoon een kijkje nemen. Een bijzonder gemeente, zo lijkt het, verdient bijzondere aandacht en met dat 1-op-1 contact met het rijk mogen we ons gelukkig prijzen,’ zo vindt Rijna. De gezaghebber wijst er wel op dat juist door het ontbreken van de provinciale bestuurslaag het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB) allerlei taken moet uitvoeren die vooral vanwege de geringe omvang van het eiland soms zwaar wegen. ‘Ons bestuurscollege beheert niet alleen een internationale luchthaven en een zeehaven maar ook telecom-, waterleiding-, en energiedistributiebedrijven. Daarnaast is het OLB via overheids-nv’s belast met de promotie van het toerisme, het verwerken van alle soorten afval en tal van andere noodzakelijke activiteiten die het eiland vanwege zijn relatieve isolement niet kan uitbesteden,’ aldus Rijna.

 

Lucht en zee

De meeste bedrijfsactiviteiten van het OLB zijn via een holdingmaatschappij op afstand van de politiek geplaatst. Elvis Tjin Asjoe, die als gedeputeerde (wethouder) verantwoordelijk is voor de portefeuille Bedrijfsvoering en Ondersteuning, legt uit dat de economie van het eiland draait op twee pilaren: ‘Lucht en zee. Uitstekende verbindingen met de verre buitenwereld zijn van vitaal belang. De lokale overheid moet ervoor zorgen dat zowel de aanvoer van toeristen als van de goederen die de samenleving nodig heeft onder alle omstandigheden gegarandeerd is. Vanzelfsprekend helpt de rijksoverheid hierbij maar feit is dat wij als eiland kwetsbaar blijven omdat je niet kunt terugvallen op een groter geheel.’ ‘Eigenlijk,’ zo stelt gezaghebber Rijna, ‘is Bonaire nog het best te vergelijken met een mini-landje. Zeker sinds onze directe aansluiting bij Nederland geldt dat op alle beleidsterreinen vrijwel alle structuren hier in het klein worden opgetuigd.’ Rijk en openbaar lichaam verdelen de taken waarbij het staatkundige construct ‘Caribisch Nederland’ daar als een fineerlaagje tussenhangt en sommige zaken zoals bijvoorbeeld de gezondheidszorg en de rechtshandhaving namens het rijk voor de drie eilanden uitvoert. Rijna geeft toe dat het ontbreken van een provinciale bestuurslaag hem soms parten speelt: ‘Als gezaghebber ben ik verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid. Stel nu eens dat er hier in de haven een cruiseschip arriveert met een infectieziekte aan boord die een gevaar voor de volksgezondheid vormt. Zodra dat onze eigen capaciteiten ontstijgt moeten we meteen naar rijksniveau opschalen. Het is niet mogelijk om dat trapsgewijs aan te pakken.’

 

Onnodig ingewikkeld

‘De taakverdeling tussen rijk en openbaar lichaam roept nogal wat verwarring op,’ zo vindt Clark Abraham die in de eilandsraad (gemeenteraad) leiding geeft aan de driekoppige ‘rode’ fractie van de Partido Demokrátiko Boneriano (PDB). Als oppositieleider staat Abraham vooral bekend om zijn grondige kennis van de wet- en regelgeving. Er gaat haast geen raadsvergadering voorbij zonder dat hij een al dan niet vermeende vorm- of procedurefout op het spoor komt en aan de bel trekt. ‘We maken het onszelf onnodig ingewikkeld met een staatkundige verhouding die soms te rigide is om recht te doen aan de bijzondere omstandigheden die nu eenmaal inherent zijn aan een kleine samenleving op een eiland in de Cariben,’ aldus de PDB-voorman. Abraham zou graag wat meer inlevingsvermogen zien in Haagse kringen: ‘Kijk, het probleem is dat Bonaire nu wel staatkundig bij [Europees] Nederland hoort maar er tegelijkertijd toch ook weer allerlei uitzonderingen zijn gemaakt uit een zekere ambivalentie. Het welvaarts-, ontwikkelings- en voorzieningenpeil ligt nog steeds ver onder de Europees Nederlandse norm. Er zit wel enige schot in maar soms valt het te betwijfelen of het zelfs wel de bedoeling is om op termijn die kloof te dichten.’ Gedeputeerde Tjin Asjoe noemt de deplorabele staat van het wegennet als voorbeeld: ‘Door het eind vorig jaar gesloten bestuursakkoord komen er binnenkort enige middelen vrij om met herstelwerkzaamheden te beginnen. Wij voeren ook gesprekken met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om het beheer en onderhoud van de verbindingswegen over te hevelen naar het rijk.’ Dat zou volgens Tjin Asjoe welkom zijn gezien het ontbreken van een provinciale bestuurslaag: ‘Denk daarbij aan een stel N-wegen voor Bonaire.’

 

Proactief aan de slag

Tjin Asjoe wil zich evenwel niet al te veel bezighouden met het schuiven van taken naar het rijk: ‘Als openbaar lichaam kunnen wij ook veel zelf. Vorige bestuurscolleges hebben zo nagelaten om lokale belastingen naar behoren te innen waardoor het eiland significante bedragen misloopt. In de plaats van te zeuren over het opschroeven van de vrije uitkering uit Den Haag kunnen wij ook proactief zelf aan de slag gaan. Dat betekent niet dat het OLB gaat graaien in de portemonnee van de burger maar wel dat wij erop willen toezien dat zoiets als de toeristenbelasting netjes wordt afgedragen.’

Volgens Tjin Asjoe behoeft het geen twijfel dat het rijk dergelijke initiatieven op prijs zal stellen: ‘Het is natuurlijk best gek dat wij voorheen het geld gewoon op straat lieten liggen. Dat gaat dus veranderen.’ Het nieuwe bestuurscollege van Bonaire trad twee maanden terug aan en leunt op een ‘blauwgroene’ coalitie – een samenwerking tussen de vernieuwende Movementu di Pueblo Boneriano (blauw) en de traditionele christendemocratische Union Patriótiko Boneriano (groen). Het college wil vooral minder praten en meer doen. Leiders van beide partijen erkennen volmondig dat er in het recente verleden veel fouten zijn gemaakt en dat het nastreven van een hechte band met Den Haag de voorkeur verdient. ‘In het verleden hebben wij te vaak de confrontatie opgezocht. Dat werkt dus niet,’ aldus gedeputeerde James Kroon die waakt over de portefeuille Ruimte en Ontwikkeling.

 

Nieuw elan

Gezaghebber Rijna is blij met het nieuwe elan op Bonaire: ‘Ja, het openbaar lichaam heeft een vol bord en dit is ook beslist geen gewone gemeente. Zelfs burgemeesters van gemeentes met vijf of zes keer meer inwoners dan Bonaire kijken ervan op wanneer ik uitleg waarmee wij zoal bezig zijn. Zelf zie ik daar vooral een uitdaging in want wij kunnen er tezamen zoveel meer uithalen dan wij tot nog toe hebben gedaan – met of zonder provincie.’ Rijna ziet een rol voor Bonaire als het Caribische uithangbord voor niet alleen Nederland maar ook de Europese Unie. ‘Medio volgend jaar heeft 99% van onze bevolking via een glasvezelverbinding toegang tot het internet. De kenniseconomie lonkt. Bonaire als regionale data hub ligt binnen bereik. Wat daarbij echt helpt is dat Bonaire valt onder de Nederlandse regelgeving. Je ziet nu al dat bedrijven uit de regio die hier een vestiging hebben daar profijt uit trekken door er een concurrentievoordeel uit te halen en ermee te adverteren dat zij voldoen aan onze strenge normen – een soort van kwaliteitsmerk,’ aldus de gezaghebber.

 

Eigen broek ophouden

Hoewel het ontbreken van een provincie over het algemeen als een gemis wordt ervaren, zijn Rijna, Tjin Asjoe en zelfs tot op zekere hoogte Abraham het erover eens dat het rijk het beste voorheeft met Bonaire en dat het eiland zich gesteund weet door Den Haag. Het nieuwe bestuurscollege wil bovendien het wederzijdse vertrouwen, voorheen niet altijd optimaal, versterken. Tjin Asjoe merkt op dat hij geen enkele moeite heeft met de huidige staatkundige verhouding en er vooral op uit is om de Bonairianen meer autonomie te gunnen in eigen huis: ‘Let wel, ik heb het hier over de autonomie van een huishouden zodat de mensen hier genoeg verdienen om in hun essentiële levensbehoeften te kunnen voorzien. Dat zij dus thuis het licht kunnen aanhouden en het gasfornuis warm. In zekere zin moet het OLB eenzelfde huishoudelijke autonomie nastreven door het heft in eigen hand te nemen en de eigen broek op te houden.’

Verstuur dit artikel naar Google+