of 59130 LinkedIn

Mythen in de jeugdzorg; "wat van buiten komt is beter" en "de veiligheid van kinderen kan gegarandeerd worden"

Deze week werd Nederland voor de zoveelste maal "opgeschrikt" met een horrorverhaal uit de jeugdzorg dat in diverse media breed werd uitgemeten. Zo kopte bijvoorbeeld het Parool op 21 januari "Kritiek op jeugdzorg na horror aanval". Bij lezing bleek het te gaan om een afschuwelijk zaak uit Engeland. Het land waar al jaren het programma "Every Child matters" draait. Een programma dat door velen in Nederland wordt gezien als best practice. Reden voor mij eens stil te staan bij wat mythes in de jeugdzorg. Wie weet zit er een nieuwe thema serie weblogs in.

Uit het overigens afschuwelijke geval (twee broertjes van tien en elf die twee jongetjes van negen en elf ernstig mishandelden) dat we allemaal in de media hebben kunnen volgen blijkt ten eerste dat wat van buiten komt niet per definitie beter is. De twee jonge daders maken onderdeel uit van een multiprobleem gezin dat al jaren in beeld was bij de Engelse jeugdzorg. De afgelopen periode hebben vele bestuurders van jeugdzorginstellingen Engeland bezocht om kennis te nemen van het daar al jaren lopende programma "Every Child matters". En ze kwamen met lovende verhalen terug. Ook Minister Rouvoet was medio vorig jaar op bezoek in Engeland en liet in de media weten onder de indruk te zijn van de Britse aanpak. Ik geloof de dag erna verschenen berichten in de media over een ander vreselijk familiedrama in Engeland dat zich onder de ogen van de Britse jeugdzorg had afgespeeld.

 

Natuurlijk moet je ongelooflijk uitkijken om te grote conclusies te trekken over de werking van een totaal programma/systeem naar aanleiding van incidenten hoe afschuwelijk die incidenten ook zijn. Ik ben zelf nog niet in Engeland wezen kijken. Wat ik er van op papier heb gelezen zitten er wel degelijk goede elementen in het Britse programma waar we wellicht wat van kunnen leren. Bijvoorbeeld van de grote investeringen in verdere professionalisering van de jeugdzorgwerkers. Daar is veel geld voor beschikbaar gesteld, en dat is tot op heden in Nederland niet het geval. Tegelijkertijd valt op dat men in Engeland toch ook weer veel tijd heeft geïnvesteerd in allerlei structuurveranderingen. Structuurveranderingen die nu éénmaal geen oplossing bieden voor problemen als te weinig samenwerking en te veel bureaucratie. Nog afgezien van het feit dat Nederland en Engeland zich sowieso moeilijk laten vergelijken moeten we dus voorzichtig zijn met het klakkeloos overnemen van "best practice" voorbeelden uit het buitenland. Het is echt een mythe dat alles wat uit het buitenland komt per definitie beter is.

 

Toen ik zelf in mijn vorige functie in 2008 op werkbezoek was in Australië las ik in een colum een mooie definitie van wat Australiërs blijkbaar beschouwen als een deskundige. "Iemand die minimaal 15.000 kilometer van Australië vandaan woont". Tijdens dat werkbezoek presenteerde ik de Amsterdamse "best practice" van de aanpak van overlastgevende multiprobleem gezinnen. Geheel in de geest van "wat van buiten komt is beter" waren mijn toehoorders zeer onder de indruk. Nota bene in een land dat - naast Nieuw Zeeland - de bakermat vormt van de Eigen Kracht Conferenties. De enige buitenlandse "best practice" die het mijns inziens terecht verdient om nog veel breder dan nu al in Nederland met veel succes het geval is te worden ingevoerd (zie mijn eerdere blog over duurzame jeugdzorg deel 2). Bij voorkeur ook zoals ze dat in Nieuw Zeeland doen, wettelijk verplicht.

 

Het is natuurlijk prima om ons te laten inspireren door goede voorbeelden uit het buitenland, maar nog veel beter is het om te geloven in onze eigen kracht om de jeugdzorg te verbeteren. Op verschillende plekken in Nederland wordt, tegen de stroom van het huidige verstikkende jeugdzorgstelsel in, geprobeerd de toekomst van de jeugdzorg opnieuw uit te vinden. Naast vele andere vergelijkbare projecten is de aanpak van de multiprobleem gezinnen in de regio Amsterdam daar een goed voorbeeld van. Wie daar meer over wil lezen raadplege de uitgebreide casusbeschrijving op mijn website www.deslimmeoverheid.nl. Dat ook die veelbelovende aanpak een kwestie van vallen en opstaan is bleek ondermeer onlangs uit een aantal artikelen in Binnenlands Bestuur. Daaruit bleek enerzijds mooi hoe taai en weerbarstig de problematiek is met betrekking tot de meest complexe doelgroep in de jeugdzorg (gezinnen met ouders die niet kunnen of willen meewerken). Anderzijds bleek ook hoe sommige professionals nog worstelen met de nieuwe werkwijze. Dit laatste aspect had mijns inziens nog wel wat genuanceerder kunnen worden belicht, want er zijn ook al veel meer positieve ervaringen te melden die nu wat onderbelicht bleven in de berichtgeving in Binnenlands Bestuur.

 

Dit laat onverlet dat die worsteling met multi probleem gezinnen nog wel een tijdje door zal gaan. Ik ben er van overtuigd dat met de aanpak van multiprobleemgezinnen de toekomst van de jeugdzorg opnieuw wordt uitgevonden. Niet in de ivoren torens van de Haagse Ministeries of provincie en stadhuizen maar op de werkvloer door professionals. Daartoe in staat gesteld door bestuurders en politici in diezelfde ivoren torens. We zijn op de goede weg, maar we zijn er zeker nog niet en het is een illusie om te denken dat snelle oplossingen voorhanden zijn. Wie snel resultaat wil boeken moet daarvoor de tijd nemen. Wat kan helpen is nog meer steun van de politiek voor het mogelijk maken van dit soort experimenten. We hoeven niet naar het buitenland toe om ons te laten inspireren door goede praktijken. Ze vinden onder onze neus in onze eigen Nederlandse achtertuin plaats "as we speak".

 

Wat ook kan helpen is wanneer we afscheid nemen van een andere mythe in de jeugdzorg die helaas te veel in stand wordt gehouden door te veel belovende politici en simplificerende media. Het gaat dan om de mythe dat het mogelijk is om de veiligheid van kinderen (voor 100%) te garanderen als we het jeugdzorgstelsel maar beter inrichten. Waar op vele terreinen inmiddels breed wordt erkend dat een risicoloze samenleving een utopie is lijkt dat besef ten aanzien van de jeugdzorg nog niet breed aanwezig. Zoals ik in mijn vorige blogs meerdere malen heb aangegeven ben ik er van overtuigd dat de problemen in de jeugdzorg aanzienlijk kunnen worden verminderd. Maar 100% oplossen en het 100% garanderen van de veilige ontwikkeling van alle kinderen is simpelweg onmogelijk.

 

Hoe goed de jeugdzorg in Nederland ook in te toekomst gaat functioneren, familiedrama's zullen helaas blijven voorkomen. Het afscheid nemen van de mythe van de veiligheidsgarantie voor kinderen betekent overigens niet dat daarmee een excuus ontstaat voor alle familiedrama's waarmee we de komende jaren ongetwijfeld nog in Nederland mee geconfronteerd zullen worden. Soms zal blijken dat "met de kennis van toen en de inzichten van nu" wel degelijk meer had kunnen en moeten worden gedaan om het drama te voorkomen. Maar laten we niet vergeten dat onze jeugdzorgprofessionals elke dag weer in een situatie van permanente schaarste aan tijd zeer lastige afwegingen moeten maken waarvan - in situaties waarin het vervolgens heel erg mis gaat - welhaast per definitie met de kennis achteraf zal blijken dat er meer had kunnen worden gedaan dan er feitelijk is gedaan.