of 64621 LinkedIn

Waarom participatie soms een slecht idee is

Dio Simmelink 8 reacties

Ik heb er vaak gestaan, in zaaltjes van dorpshuizen, waar de gehaakte kleedjes zo mooi vloeken met het systeemplafond en waar de rook van de jaren 80 nog niet uit het donkerbruine meubilair is getrokken. Meestal was ik er als vooruitgeschoven pion van de gemeente, soms mét iemand van de gemeente. Het is het decor van werkende inwonersparticipatie, van dorpsraden, inspraakavonden en thematafels.

Dit stukje Hollands polder-erfgoed baant zich een weg door de 21ste eeuw en gaat een steeds grotere rol spelen in de lokale democratie. Het gaat niet meer over gemeenteperkjes en fietspaden, maar over grote vraagstukken als de toekomstvisie van de gemeente, de Regionale Energie Strategie of vluchtelingenhuisvesting. Landelijk wordt gestuurd op ‘meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk en vertrouwen als uitgangspunt’ (uit de Omgevingswet). Gemeenten zien steeds meer de toegevoegde waarde van participatief beleid maken.

 

Echter, steeds vaker schieten gemeenten hierin door. De participatiehype zorgt zogenaamd vanzelfsprekend voor resultaat. Daarmee wordt participatie een doel op zich in plaats van een middel. Samenwerken, samen denken en samen besluiten vraagt een andere rol van bestuurders en ambtenaren. Dat vraagt om een andere houding en wederzijds vertrouwen.

 

Participeren is hard werken en concessies doen. Concessies aan de tijd, aan het resultaat en aan zeggenschap. Een participatief traject volgt namelijk de cadans van inwoners zelf, vrijwilligers vaak. Die moeten zich eerst mobiliseren, zijn vaak alleen in de avonduren beschikbaar en als je geluk hebt zijn ze met velen. Dat betekent plannen, afstemmen, raadplegen, discussiëren en vieren. En dat een aantal keer. Druk zetten op dit proces, of stappen overslaan gaat averechts werken en levert een gefrustreerde groep inwoners op. Daarbij ben je afhankelijk van diezelfde mensen als het gaat om het resultaat. Ga je als gemeente bijvoorbeeld voor een innovatieve richting, maar zit dat vermogen niet in de groep, dan zou het eindresultaat weleens flink kunnen tegenvallen. Dat raakt aan wellicht wel de pijnlijkste concessies, die van zeggenschap: wat doe je als blijkt dat inwoners eigenlijk een hele andere kant op willen? Het stokje dan maar overnemen zorgt dan voor een enorme deuk in de samenwerkingsrelatie tussen de gemeente en de inwoners. Dan gaan de hakken in het zand en als je pech hebt is er geen beweging meer in te krijgen.

 

De vraag is of alle betrokkenen binnen de gemeente volmondig ‘ja’ zeggen tegen deze concessies. Anders is de onvermijdelijke uitkomst dat inwoners het gevoel hebben dat er onvoldoende tijd was voor het goede gesprek, dat er niets met hun inbreng is gedaan of dat de uitkomst vooraf al vaststond en dat ‘ze enkel mochten tekenen bij het kruisje’. Kortom, participatie kan prachtig zijn, maar alleen onder de juiste voorwaarden, anders doet het meer kwaad dan goed. Het is geen hokje dat je kan afvinken. Het vraagt om een zorgvuldig vormgegeven proces. Lukt het, dan levert het ook iets moois op: redzame inwoners, gedragen beleid en vertrouwen in de lokale democratie. Is het nog te lastig? Neem dan kleinere stapjes.

Dio Simmelink
Rijnconsult

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Pieter Breughel (afdelingsmanager) op
Uit de reacties valt op te maken dat het hier om een gevoelig onderwerp betreft, want een ieder heeft een eigen beleving van participatie.

Waar we vanaf moeten is dat "de ambtenaar" weet wat goed is voor de gebruiker, bewoner. Er wordt nog teveel vanuit wetgeving en regelgeving gedacht en te weinig vanuit de gebruiker. Participatietrajecten kunnen succesvol zijn als er gelijkwaardigheid is tussen alle partijen, als er de schijn wordt opgehouden dat inspraak gewenst of mogelijk is en er wordt niet aan voldaan dan is dit dodelijk.

Goede participatietrajecten kunnen bijdragen aan het verhogen van vertrouwen in de overheid en leveren bij definitie tevreden burgers (of andersoortig participanten) op. Uit ervaring weet ik dat de keuze van de gebruiken vaak niet de keuze van het ambtelijk apparaat zal zijn, maar als het binnen de kaders van veiligheid, financieel en wetgeving valt, wie zijn wij om iets anders te willen. Voorbeeld: in mijn vorige functie als Afdelingshoofd Openbare Werken hebben we in een straat gefaciliteerd dat de boomspiegels in het voorjaar beplant konden worden (bewoners deden dit zelf) met eenjarige en in het najaar met violen. Persoonlijk vond ik het een truttige uitstraling hebben, maar als de bewoners er schik in hebben, wie ben ik!

Anders is het als het gaat om grootschalige projecten, wegaanleg of verbreding, windmolens plaatsen, zonnepanelen parken. Hier hebben we het oer een groter belang dan de direct omwonende, daar zal participatie in mijn visie meer moeten gaan over acceptatie en compensatie, hoe vervelend de boodschap dan ook is. Overigens zijn er bij grootschalige projecten vaak al landelijke organisaties die zich hierover buigen en toetsen of aan de wettelijke richtlijnen en kaders wordt voldaan.
Door drs. E. Nabled op
Even een ander voorbeeld, Simmelink. De door GS en CvdK Gelderland vurig gewenste herindeling van Scherpenzeel met Barneveld. Alle macht, geld, tijd, prestige, pressie, Machiavellisme er voor ingezet: nul resultaat. Gevolg: wild om zich heen slaan: tegenstander ontslagen, geen openbaarheid willen geven etc., etc. Zou je daar na nog een participatie met Gelderland willn? Lijkt me niet, tenzij je grote commerciële belangen hebt, zoals grote distributiecentra en viaducten over de rivieren...
Door Hans Zijdeglans op
Beste Dio, we zien aan de gerealiseerde wind- en zonneparken, waar iedereen tegen was, wel hoe succesvol de participatie was. De kaarten waren al lang geschud (beter gezegd: gekocht of verkocht, al naar gelang de positie) en daarna is alles in beton gegoten: participatie 0. En ga nu maar iemand anders bedonderen met die flauwekul!
Door Hetteke Videler (Teammanager ) op
Participeren is inderdaad hard werken. En je moet er over nadenken hoe het in jouw locatie, met jouw beoogd doel gaat werken. Dat kan door kleine stapjes te nemen, of door heel veel tijd en aandacht te besteden aan de procesinrichting.
Al eind jaren 90 bleek het mogelijk om met grote groepen inwoners en bedrijven van Nederland verstandig te praten over de uitbreiding van de mainport Rotterdam. Dat deden we door het proces zo te ontwerpen dat er heldere kaders waren, alle deelnemers konden beschikken over dezelfde informatie en daar wetenschappelijk advies aan werd toegevoegd. Door de online middelen die er inmiddels zijn , is het ontwerpen van een goed participatief traject gevarieerder geworden. En dat je je werktijden aanpast aan de momenten waarop je gesprekspartners beschikbaar zijn, lijkt me logisch.
Aan het einde van het traject, moet de politiek wel zijn rug recht houden en alleen beoordelen of de kaders in acht zijn genomen in de voorstellen die door inwoners zijn ontwikkeld.
Kortom: participatie is een feestje, waarbij je vooraf en tijdens het proces goed moet nadenken hoe je de slingers ophangt.
Door Adriaan Zwaag op
Het gemeentebestuur van mijn dorpje had als programmaleus "Samen doen". Maar als snel werd duidelijk dat 'samen doen' alleen opging als de burgers precies deden wat het college wilde. Zo niet, dan werden gewoon de geëigende machtsmiddelen toegepast. Tot aan de inzet van BOA's aan toe...!
Door Dio Simmelink (Consultant) op
Poeh Nico. Pittige reactie. Dit is bedoeld als alles behalve een klaagzang. Dit is een ode aan het gesprek met de inwoner. Maar een waarschuwing om dit niet alleen voor de bühne te doen, maar om het echt te menen. De twee kanten aan het verhaal die je leest maakten het voor mij schrijvenswaardig.
Door Nico uit loenen (voormalig rijksambtenaar) op
Het is duidelijk dat de nieuwe omgevingswet voor veel adviesbureaus nog aardig wat voeten in aarde krijgt als plannen op basis van participatie voortdurend moeten worden aangepast. Maar er valt geen ontkomen meer aan. Ik moet zeggen dat het verhaal 2 kanten heeft (frustratie en optimisme) dat ik niet bij elkaar kan krijgen, goed bedoeld maar ik had het toch anders opgeschreven.
Door Nico uit Loenen (voormalig rijksambtenaar) op
Oeps... Wat een beklagenswaardig verhaal van een vooruit geschoven "pion" van een gemeente. Dit is zo herkenbaar...Hieruit blijkt maar weer de aversie tegen andere meningen die ingaan tegen het ambtelijk apparaat die dachten dat alles al zwart op wit met de stakeholders geregeld was en nog even voor de bühne het gezeur van omwonenden moet afwimpelen omdat het onderdeel van de procedure is. Ga u schamen hr, Simmelink!