of 61043 LinkedIn

Regeren is eerst terugkijken, dan vooruitzien

Yoram Poot 1 reactie

De natuurlijke reactie bij het managen van een ‘crisis’ is zo snel mogelijk komen met een praktische oplossing op basis van het huidige beeld. Beter is het iets verder te kijken dan de neus lang is.

Leren van het verleden voor duurzamere oplossingen

De stikstofproblematiek, de toeslagenaffaire, discussies over ons culturele erfgoed: grote en gevoelige kwesties die ons huidige maatschappelijke debat domineren. Burgers vragen van de overheid om oplossingen voor deze grote kwesties. Maar hoe gaan overheden met deze opgaven om? Veel van deze kwesties beschouwen ze immers als een crisis: een kwestie is om uiteenlopende redenen in korte tijd geëscaleerd en moet getemd. Onze natuurlijke reactie bij het managen van een ‘crisis’ is korte termijn-georiënteerd: zo snel mogelijk een praktische oplossing op basis van het huidige beeld wat we hebben en kennen. Dat kan verraderlijk uitpakken.

Hoe scherp het huidige beeld van de kwestie ook is, juist een scherp beeld van het verleden is nogal eens doorslaggevend om met een duurzame oplossing te komen. Vergelijk dit met een arts die een patiënt wil helpen. Hoe scherp de diagnose ook is die een arts kan maken, hij kan de patiënt alleen op lange termijn genezen als hij de onderliggende oorzaken leert kennen. Een arts kan weliswaar pijn bestrijden, maar zonder de daadwerkelijke oorzaken bij de patiënt te weten te komen, is medicatie slechts tijdelijk een oplossing. De arts moet de patiënt beter en grondiger onderzoeken dan alleen zijn symptomen. Zo geldt dat ook voor het oplossen van beleidsproblemen: kennen we de onderliggende oorzaken en patronen? Hoe zijn die ontstaan? Waarom zijn die in de loop van de tijd niet opgelost? Hoe trappen we niet weer in de dezelfde val? Daarvoor moeten we in het verleden duiken.

Als historicus is mij ooit geleerd dat er grofweg twee functies voor het schrijven van geschiedenis zijn. De eerste is de functie van conservatie: je wil puur en alleen laten zien wat er ooit was; het is aan het publiek om daarmee te doen wat ze wil. Bij veel mensen houdt de relevantie van geschiedenis ook hierbij op, ook als het gaat om maatschappelijke kwesties: ‘De wereld was ooit anders dan nu; interessant, maar daar heb ik nu weinig aan.’ Een andere functie is reflectief: we gebruiken het schrijven van geschiedenis om daardoor ook het heden beter te begrijpen en er hopelijk wat lessen uit te leren. Zo schreef de vroege historicus Schleiermacher ooit: ‘Om jezelf te begrijpen, moet je het verleden begrijpen.’

Afgelopen jaar voerde Lysias een dergelijke exercitie uit in de ondersteuning van de commissie-Remkes over de stikstofproblematiek. Ook hier gold de gedachte: voor een duurzame oplossing voor de toekomst, moeten we in het verleden duiken om te weten hoe de problematiek is ontstaan. Het resulteerde in een ‘beleidsreconstructie’ van 50 jaar stikstofproblematiek, veel verder dan het ‘crisisjaar’ 2019 of de opdracht voor het noodlottige PAS in 2009. We legden diepere patronen bloot die jarenlang telkens tot hetzelfde korte-termijn handelen hadden geleid: de pijn verzachten, maar niet onderliggende problemen aanpakken. Door het verleden scherp te stellen, kon worden onderbouwd waar een oplossing aan moest voldoen om écht stand te houden.

Eenzelfde perspectief is nodig voor veel meer maatschappelijke kwesties. Daarvoor is nu ook het momentum, nu de coronacrisis ons extra stil zet bij waar we vandaan komen en waar we naartoe willen. Het motto voor overheden bij ‘het nieuwe regeren’ is mijns inziens daarom eerder: eerst terugkijken, en dan vooruitzien.

Yoram Poot, historicus en junior adviseur bij Lysias Advies

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Criticus op
Op zich klopt de conclusie dat de onderliggende problemen niet werden aangepakt, maar alleen de pijn werd verzocht. Of zoals in het rapport staat: De kool en de Geit. 'Zachte heelmeesters' had ook genoemd kunnen worden. Vraag is echter of dit daadwerkelijk het onderliggende probleem is, of dat dit niet slechts ook een symptoom is. Zou het politieke systeem zelf niet de oorzaak kunnen zijn? Elke 4 jaar nieuwe mensen, gekozen op basis van populariteit. Die herkozen willen worden. Die dus natuurlijk liever leuke beslissingen nemen dan impopulaire. Die de vervelende besluiten dus zolang mogelijk vooruitgeschoven. En pas als het echt crisis is gedwongen worden de realiteit onder ogen te zien.
De politiek zal het dus altijd op een crisis aan laten komen. Dat is immers de enige manier om toch populair te blijven...