of 59123 LinkedIn

Politieke concurrentie en integriteit

Reageer

Veel voorstellen om de integriteit in de gemeentelijke politiek te bewaken zijn gebaseerd op een klassieke vorm van regulering: overzicht binnen een hiërarchische structuur. In plaats van top-down kan het probleem beter bottum- up worden aangepakt. 

Een al dan niet verkozen hogere overheidslaag of vertegenwoordiger daarvan (burgemeester, de minister, commissaris van de koning, of AIVD) moet direct kunnen ingrijpen in de lokale politiek. Top-down dus. Zolang integriteitsschendingen stemmen opleveren, hebben politici echter geen sterke prikkel ze aan te pakken. Daarbij gaan de oplossingen ten koste van decentralisatie en van de keuzevrijheid van de burger. Het bevorderen van politieke concurrentie in gemeenten, met de rechterlijke macht als stok achter de deur, werkt beter en kent minder nadelen. Bottom-up kan ook.

De top-down aanpak kent grote nadelen. Ten eerste ondermijnt zij de vrije keuze van de kiezer. Wethouders en raadsleden zijn onderdeel van een volwaardig democratisch systeem waarin burgers hen moet kunnen verkiezen. Ten tweede, grotere inmenging van de partijpolitieke uitvoerende hogere overheidslagen in de lokale politiek ondermijnt decentralisatie. Lokale overheden moeten tot op zekere hoogte onafhankelijk kunnen optreden van hogere overheidslagen. Zo moeten wethouders en raadsleden niet voor hun baan hoeven vrezen vanwege legitieme politieke conflicten met een hogere overheids laag of een vertegenwoordiger daarvan. Integriteitstoetsen worden al snel een politiek strijdmiddel.

Andersom is het helemaal niet zeker dat partijpolitieke bewindslieden ingrijpen als er sprake is van integriteitschendingen. Daarnaast, benoemde bewindslieden zijn zelf afhankelijk van netwerken van geven en nemen. Waarom zouden zij betrouwbaarder zijn dan politici onderhevig aan electorale concurrentie? Een bottom-up aanpak kan soelaas bieden. Uit onderzoek blijkt dat kansrijke politieke tegenstanders en een vrije pers bestuurders dwingen integer te zijn, doordat zij het de kiezer mogelijk maken ongewenst gedrag af te straffen en gewenst gedrag te belonen.

De lokale pers is de afgelopen jaren sterk gekrompen. Daar moet nodig iets aan worden gedaan. Daarnaast is er momenteel juist weinig animo om de lokale politiek in te gaan, de onderwereld zou zelfs via de lokale politiek in de bovenwereld terecht kunnen komen doordat er zo weinig geschikte kandidaten zijn. Bij gebrek aan beter worden minder integere, maar anderszins kansrijke, kandidaten relatief aantrekkelijker voor kiezers en partijen.

Om competitiever te worden moet de lokale politiek dus aantrekkelijker worden voor integere kandidaten. Dan kan de kiezer de verdachte types er zelf uit filteren, terwijl de onafhankelijkheid van de lokale politiek ten opzichte van partijpolitieke hogere overheidslagen behouden blijft. Het verhaal van een partij gaat dan ook niet verloren wanneer één kansrijke kandidaat niet integer blijkt.

Lokaal bestuur zal de wensen van de burger dus beter reflecteren. Als ultimum remedium kan de rechtsprekende macht een grotere rol krijgen om in uitzonderingsgevallen schoon schip te maken. Ook dit houdt partijpolitieke hogere uitvoerende overheidslagen buiten de gemeentepolitiek. Uiteindelijk gaat het erom dat de burger in lokale verkiezingen integere politici kan verkiezen die bereid zijn om – binnen de wet – te doen wat de burger vraagt. Het nastreven van integriteit hoeft niet ten koste gaan van de keuzevrijheid van de burger en decentralisatie als de vrije pers de lokale politiek kan controleren en er vol wordt ingezet op het vergroten van politieke concurrentie binnen gemeenten.

Joes de Natris, onderzoeker COELO / RUG

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.