of 59345 LinkedIn

Geef senaat zijn eigen verkiezingen

Peter Polhuis Reageer

De Provinciale Statenverkiezingen werden weer gekaapt door de landelijke politiek. Dat is deels een gevolg van het feit dat de Statenleden de leden van de Eerste Kamer kiezen. Eigen rechtstreekse verkiezingen voor de senaat kunnen het euvel voorkomen.

Radicale staatsrechtelijke vernieuwing nodig

In zijn column in Binnenlands Bestuur (nr. 5) wijst prof. dr. Elzinga terecht op de steeds verdergaande politisering van de Eerste Kamer. Het probleem is in het kort hoe je de politieke legitimiteit van de Eerste Kamer in harmonie brengt met een zekere afstandelijkheid van die Eerste Kamer met betrekking tot de partijpolitiek die in de Tweede Kamer thuis hoort. Kortom, hoe de Eerste Kamer weer een chambre de réflexion wordt zonder haar democratische legitimiteit aan te tasten. Elzinga doet het zinnige voorstel om weer terug te keren naar de periode voor 1983, toen de leden van de Eerste Kamer voor zes jaar werden gekozen en steeds de helft van het aantal senatoren om de drie jaar werd gekozen door Provinciale Staten. Als groot voordeel ziet Elzinga dat aldus er een “vertraging [..] in de actualisering van de politieke krachtsverhoudingen” wordt ingebouwd waardoor de PS-verkiezingen – en daarmede die van de Eerste Kamer – niet meteen een “electorale vuurproef” voor zittende coalities in de Tweede Kamer worden.

Het voorstel van Elzinga is interessant. Hij waarschuwt ervoor dat als terugkeer naar de situatie van voor 1983 niet wordt overgenomen, de Eerste Kamer haar ondergang tegemoet gaat. Misschien is dat te somber en zijn er andere oplossingen om de politisering van de Eerste Kamer te beteugelen. Bijvoorbeeld met een radicale staatsrechtelijke vernieuwing. Mijn voorstel is om de verkiezing van de Eerste Kamer door PS af te schaffen. Daarmee wordt de kans groter dat verkiezingen voor PS ook daadwerkelijk over zaken gaan die in de desbetreffende provincies spelen. Het is voor zittende Staten veel bevredigender om door de kiezer te worden beoordeeld op wat zij voor hun provincie hebben gedaan, dan op basis van de verrichtingen van hun landelijke kompanen in Den Haag. En dat zijn dan bovendien nog partijpolitici uit de Tweede Kamer en niet die uit de Eerste Kamer!

Als PS de leden van de Eerste Kamer niet kiezen, wie dan wel? Mijn tweede voorstel is om die verkiezing rechtstreeks door de bevolking te laten doen. Maar dan wel met een forse aanpassing van het staatsrecht. We zouden een voorbeeld kunnen nemen aan de Amerikaanse senaat, waar steeds een derde voor een periode van zes jaar wordt gekozen. In de Nederlandse situatie zouden de inwoners van steeds vier provincies om de twee jaar een derde van de Eerste Kamer kunnen kiezen. Na zes jaar zijn de eerste vier provincies weer aan de beurt en kan een toets plaatsvinden of het aantal senaatszetels waar elke provincie recht op heeft nog overeenstemt met demografische ontwikkelingen.

De voordelen lijken evident. Nederland is verlost van de schimmige, want indirecte, verkiezing van de Eerste Kamer; de Eerste Kamer krijgt een directe politieke legitimiteit en de ingebouwde “vertraging” zorgt ervoor dat de samenstelling van de Eerste Kamer rustig en harmonisch kan reageren op gewijzigde politieke voorkeuren in de samenleving; het primaat van de politieke besluitvorming wordt weer nadrukkelijk gelegd waar het hoort: de Tweede Kamer. En de Eerste Kamer kan depolitiseren en als democratisch gelegitimeerde chambre de réflexion functioneren.

Dr. Peter Polhuis, politicoloog

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.