of 60220 LinkedIn

Geef gemeenteraden een stem in (de)centralisaties

Hans Vollaard 1 reactie

Landelijke beleidsdoelen waren leidend bij decentralisaties in de afgelopen decennia. Ondertussen hebben decentralisaties de toch al moeizame positie van gemeenteraden verder onder druk gezet. Versterking van de lokale democratie is daarom vereist. Een nieuwe Wet op de Decentralisaties moet daarom de lokale volksvertegenwoordiging een duidelijk stem geven in het overhevelen van taken tussen gemeenten en andere overheden.

Vooral nationale beleidsdoelen zijn bij het overhevelen van verantwoordelijkheden van rijk naar decentrale overheden sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw bepalend geweest. Decentralisaties moesten bijvoorbeeld het overladen rijk ontlasten, zorgkosten inperken of de overheid efficiënter laten opereren. Belangenbehartigers van vooral lokale bestuurders waren betrokken bij de onderhandelingen over decentralisaties. Maar gemeenteraden, de lokale volksvertegenwoordiging zelf? – die hadden daarin nauwelijks een stem. Zeker toen in 2015 gemeenten in hoog tempo nieuwe verantwoordelijkheden kregen op het vlak van maatschappelijke ondersteuning, arbeidsreïntegratie en jeugdzorg, waren raadsleden daar maar beperkt op voorbereid.

En ze worstelen nog altijd om greep te krijgen op het sociale domein om zo weloverwogen inhoudelijke beleidskeuzes te kunnen maken en de vaak regionaal opererende wethouders scherp te houden. Het voelt een beetje als mosterd na de maaltijd dat het ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties afgelopen jaar in een brief over de toekomst van het openbaar bestuur erkende dat gemeenteraden daarom ondersteuning nodig hebben.

De gemeenteraden vormen zo de sluitpost van het nationale decentralisatiebeleid. En er staat nog zo veel op stapel: omgevingswet, energietransitie, en de nasleep van de coronacrisis. Lokale volksvertegenwoordigers moeten daarom een krachtige stem krijgen bij decentralisaties om zo lokale beleidsdoelen daarin centraal te kunnen stellen. De Staatscommissie Parlementair Stelsel had al gepleit voor een Wet op de Decentralisaties om proces en randvoorwaarden van de/recentralisaties duidelijk vast te leggen. Dat biedt een goed kader om de kracht van de gemeenteraden te versterken.

In die Wet op de Decentralisaties moeten gemeenteraden het recht krijgen om aan te geven dat een bepaalde taak moet worden overgeheveld van of naar gemeenten. Als twee derde deel van de gemeenteraden in een provincie een bepaalde taak van gemeenten naar provincie wil overhevelen (denk aan jeugdzorg) of andersom, dan moet Gedeputeerde Staten zo spoedig mogelijk met een voorstel komen dat die overheveling mogelijk maakt of dat beargumenteerd afwijst. Daarna is het aan de Provinciale Staten als provinciale volksvertegenwoordiging om daarover te besluiten.

En als twee derde deel van alle gemeenteraden in Nederland een bepaalde taak van gemeenten naar rijk wil overhevelen of andersom (denk aan bepaalde belastingheffingen), dan moet de regering zo spoedig mogelijk met een voorstel komen dat die overheveling mogelijk maakt of dat beargumenteerd afwijst. Daarna is het aan de Tweede en Eerste Kamer als landelijke volksvertegenwoordiging om daarover te besluiten.

Het voordeel van dit raadgevend recht voor gemeenteraden is dat de zelfstandigheid van gemeenten meer om het lijf krijgt, terwijl de constitutionele verhoudingen in tact blijven. Daar kan dus niemand op tegen zijn die voor een krachtige lokale democratie is.

Hans Vollaard is verbonden aan de Universiteit Utrecht, en was medesamensteller en medeauteur van De Gemeenteraad en Provinciale Politiek

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door w.f.willems (pensioen) op
Wat is de les die geleerd had kunnen worden uit de invoering van de ABW1965. Deze wet behelsde een volledige decentralisatie naar de gemeenten.
1. iedere gemeente mocht haar eigen bijstandsnorm vaststellen.
2. Verhaalsrecht was fakultatief, zelf te regelen.
3.Verstrekkingen voor gehandicapten tot max. 5000,-
gulden zelf regelen, bij hoger bedrag overleg CRM.
4. Gemeenten mochten hun eigen beroep- en bezwaar procedure regelen.
Al ras zagen een paar wethoudertjes van de CPN de kans om met deze vrijheden te gaan rommelen, zodat het niet lang duurde, dat het Rijk ingreep en met het besluit Landelijke Normering. En wat gebeurde er met de WMO, met de retributieregelingen ging het Ministerie aan de knoppen draaien, omdat de VNG ondanks mijn brief van 2006, de zaken niet voortvarend aanpakte.