of 60715 LinkedIn

De gemeenteraad de baas? Ik dacht het wel!

Peter Hovens Reageer

De gemeenteraad is het machtigste orgaan van de gemeente. De praktijk is anders. De colleges van B&W hebben de grootste invloed op de koers van de gemeente. Het kan anders.

In discussies over onze democratische rechtsstaat zie ik maar zelden het woord ‘volkssoevereiniteit’ opduiken. Toch vormt dit begrip de basis waarop het concept is gebouwd. Ik vermoed dat er maar weinig mensen zijn die vinden dat soevereiniteit ergens anders thuishoort dan bij het volk. Met andere woorden, het hoogste gezag berust bij het volk. In een representatieve democratie betekent dit dat het volk - gegeven dat gezag - via democratische verkiezingen verantwoordelijkheden en bevoegdheden neerlegt bij de volksvertegenwoordiging.

 

Op lokaal niveau krijgt de gemeenteraad als vertegenwoordiger van het volk de macht om besluiten te nemen (kaders te stellen) die gevolgen hebben voor dat volk. Verder heeft hij de taak het college van burgemeester en wethouders als uitvoerend orgaan te controleren op de manier waarop het binnen de kaders opereert. Niet voor niets bepaalt de Grondwet dat de gemeenteraad aan het hoofd van de gemeente staat. De gemeenteraad is daarmee het machtigste orgaan van de gemeente.

 

Maar hoe anders is de praktijk? Het zijn volgens mijn waarneming de colleges van B&W die de grootste invloed hebben op de koers van de gemeente. In mijn publicatie Lokale overheid vernieuwd, Een spoorboekje voor politici die willen veranderen, benoem ik een aantal oorzaken die hieraan ten grondslag liggen. Ik beperk me hier tot twee.

 

Het is gebruikelijk dat meteen na de verkiezingen wordt gestart met het formeren van een coalitie op basis van een meerderheid in de raad. Daarmee wordt de raad verdeeld in twee kampen: de coalitie en de oppositie. Deze verdeeldheid maakt de gemeenteraad zwak. De coalitiepartijen zitten opgesloten in een coalitieprogramma en de oppositie krijgt geen poot aan de grond. Dat brengt het college in de positie om de dienst uit te maken.

 

Dit kan anders. De gemeenteraad opereert als één orgaan op basis van een op te stellen Samenlevingsagenda en zet daarmee de koers uit voor de nieuwe bestuursperiode. Voor de concrete besluiten krijgen argumenten voorrang boven het blindelings volgen of onderuithalen van een portefeuillehouder. Unanimiteit is niet nodig; fracties als geheel, maar ook individuele raadsleden krijgen de ruimte om eigen afwegingen te maken.

 

Het is de normale gang van zaken dat het college de beleidsnota’s en verordeningen voorbereidt, die vervolgens aan de raad ter besluitvorming worden voorgelegd. Omdat in de praktijk een raadsmeerderheid (coalitie) het college vrijwel altijd steunt ligt de macht de facto bij het college en niet bij de raad.

 

Dit kan anders. De raad moet kunnen beschikken over ambtenaren die verstand hebben van het organiseren van beleidsprocessen, waarbij de samenleving het vertrekpunt is. Daarmee geeft de raad meteen invulling aan zijn rol van volksvertegenwoordiger. Dit werkt dus anders dan bij het college, waarbij het vertrekpunt meestal de politieke wens van de wethouder dan wel de inhoudelijke kennis van de vakambtenaar is. De griffie zal worden uitgebreid met een aantal procesambtenaren; het college kan met minder ambtenaren toe.

 

De gemeenteraad de baas!

 

Peter Hovens, bestuurskundige bij Coöperatie SamenWereld.


De publicatie Lokale overheid vernieuwd, Een spoorboekje voor politici die willen veranderen kan hier worden gedownload.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.