of 64231 LinkedIn

Bestuurscultuur? What else is new?

Hans Groot 8 reacties

Vijf jaar geleden alweer mocht ik bij Nieuwsuur reflecteren op de strafrechtelijke veroordeling van Jos van Rey. Ik vond toen dat dit type uitspraken moresprudentie biedt: welke bestuurscultuur willen we in dit land? Ritselen en regelen was uit: radicale transparantie was in. Ook de kwestie Hooijmaijers bood een leidraad: brutale macher is uit, mensgericht leiderschap en sociale veiligheid op de werkvloer is in. In de private sector kwam uitsluitsel door de Klimop bouwfraudezaak: zeer forse straffen voor Jan van V. en zijn kompanen.

Wat is het verschil met de huidige roep om een nieuwe bestuurscultuur? De bovenstaande typeringen culmineerden in strafrechtelijke veroordelingen. Daar is het in het huidige tijdgewricht nog niet van gekomen. Nu gaat het kennelijk vooral om systeemfalen: alle betrokken beroepsgroepen in de toeslagenramp deden hun werk. Niemand kon succesvol tegenspraak bieden, terwijl er voortdurend aanwijzingen kwamen dat het gruwelijk misging. De waarschuwingen van ambtenaren werden niet opgepikt en de journalistiek bood geen tegenwicht voor de scoringsdrift van politieke ambtsdragers. Integendeel: volop meeloeien met de roep om aftreden van bewindslieden. Kamerleden werden niet bevraagd over hun stemgedrag in de Bulgarenfraude, terwijl juist daar de kiem lag voor de ontsporende ‘opsporing’ van mogelijke fraudeurs.

 

En alles werd erger door systematisch verhullen en profieldenken. Nooit eens naar de eigen navel kijken, fouten toegeven en de mensen bedanken voor de leerbare observaties die de onmogelijke uitvoering konden verbeteren. Nee, alles om het eigen kortetermijnhachje te redden. De daadwerkelijk afgetreden politici hadden achteraf bezien helemaal niet zoveel boter op het hoofd. Weekers had immers als eerste gewaarschuwd: ‘de goeden zullen onder de kwaden lijden’. Asscher kon onmogelijk weten wat er tijdens zijn wacht misging.

 

Aan het inherente kortetermijndenken van het politieke bedrijf kunnen we niet zoveel veranderen. Dat betekent dat de andere betrokken beroepsgroepen het voortouw moeten nemen. Kritische onderzoeksjournalistiek voorop: doorvragen en een beetje terugwijzen naar de vorige hype. Leer van de vluchtigheid van de waan van de dag en vraag: hoe zat dat ook alweer met die Bulgaren, wat heb je toen bepleit? Toen moest toch opeens elke frauduleuze euro terug? De praatprogramma’s zouden ook eens moeten nadenken over de ernstig vervuilde, hele kleine vijver waarin zij vissen.

 

Ik vrees het ergste, dit gaat niet wezenlijk veranderen. Dus komt het aan op de ambtenaren. Daar moet de continuïteit en het overzicht zitten en die moeten zelfbewust, desnoods arrogant, communiceren over dingen die spaak lopen. Tjibbe Joustra is zo’n ambtenaar denk ik. Die heeft er ook een boek over geschreven: Crisis en Controle heet het. Belangrijk element: de overheid is verder af komen te staan van degene voor wie we het doen: de burger. Contact is digitaal geworden. Geef vertrouwen aan de burger, dan geeft die dat ook weer aan zijn overheid. Nu kennen we deze gewezen topambtenaar onder andere van het MH17-onderzoek, maar hij was kennelijk zijn tijd ver vooruit als het gaat om gezonde tegenspraak en langetermijndenken. En daar gaat het om.

 

Hans Groot is adviseur Steunpunt Integriteitonderzoek Politieke Ambtsdragers, werkzaam bij het CAOP

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Wietske op
Bestuurscultuur? kijk eens naar het voorbeeld gedraag aan de top: Rutte, Hoekstra…..
Door Nieuwe in de politiek (Kandidaat raadslid voor een liberale partij) op
Het zou eenieder sieren eens op te houden met lammenteren over de bestuurscultuur en 'counting the blessings' over wat we allemaal bereikt hebben. En verder zou het eenieder sieren om zich eens over eigen schaduwen heen te springen en vervolgens SAMEN - constructief - met elkaar gaan zoeken naar oplossingen voor problemen. Dat is het enige waarmee je de bestuurscultuur vlot getrokken krijgt, in plaats van telkens te jengelen dat het moet veranderen.

Klaar ermee.
Door Criticus op
Zinnen als 'De waarschuwingen van ambtenaren werden niet opgepikt' verdoezelen de waarheid. De formulering is te passief. De waarschuwingen werden actief genegeerd of ter zijde geschoven door hogere lagen komt waarschijnlijk dichter bij de werkelijke gang van zaken.
En daar zit het probleem.
Door Bimie Janssen (Ambtenaar) op
@Peter: of we minder bevlogen zijn als ambtenaren? Zie daar in de dagelijkse praktijk niks van. Merk wel dat zeker jongeren veel banger zijn voor hun baantje. De uitgeklede sociale zekerheid heeft de arbeidsmarkt onveilig gemaakt. De angst voor misbruik is zo groot dat we onze sociale zekerheid voor hebben opgeofferd. Zijn die paar fraudeurs dan echt de reden dat we het maar allemaal zelf moeten regelen? Je staat er zo langzamerhand echt alleen voor op de arbeidsmarkt. Staken voelt dan niet meer bepaald veilig.
Door Bimie Janssen (Ambtenaar) op
Zonder verdere psychologische bespiegelingen er bij te halen. "Om hoog in de boom te kunnen zitten als CEO of als politicus helpt een lichte vorm van narcisme om het te overleven. Narcisme en integriteit gaan nu eenmaal niet bijster goed samen. Het is niet dat Rutte of Hoekstra niet weten dat liegen niet mag, maar ze vinden het vooral erg als anderen dat doen. Op grond van menselijke defecten is het allemaal te verklaren. Voor een hartgrondige wereldverbeteraar is het allemaal moeilijk te verteren.
Door Southern Comfort op
Tsja, maar dan moet je natuurlijk wel klokkenluiders daadwerkelijk beschermen. Maar wie laat dat expliciet na in de praktijk? Juist, de overheid.
Door Peter (IT) op
Ik ben bang dat we tegenwoordig niet meer het type ambtenaar hebben dat op de barricades wil klimmen. Ik zie weinig bevlogenheid, ook niet bij de jongere generaties. Dat zegt iets over de vitaliteit van dit land, helaas. Vitaal is dat we met z’n allen een hoger doel nastreven. Politiek en ambtenaren samen. Het hoger echelon moet zich richten op het bevorderen van ambtelijk idealisme en misschien zelf activisme. Om te beginnen bij zichzelf. Minder ikke ikke en meer WIJ.
Door Bart (Beleidsadviseir) op
Uitstekend. Meer checks and balances tussen politiek en ambtenarij. Weg met de tijd dat je als ambtenaar politiek bestuurlijk sensitief moet zijn. Want wat betekent dat? Je mond houden. Hoe vaak worden ambtenaren niet teruggefloten door het hogere o zo volgzame echolon? Bang voor het eigen baantje? Keihard als ambtenaar je mening mogen geven, in ook in de media. In Zweden is dat in de grondwet verankerd.