of 58952 LinkedIn

Verwondering over rigide toepassing regels

Omzien in verwondering. Dat is de titel van het interim-advies van de commissie die moest oordelen over het criminaliseren van ouders met kinderopvangtoeslag. In dit dossier met de codenaam CAF-11 zitten volgens mij drie instanties met hun vingers tussen de deur. 

Het ministerie van Sociale Zaken is verantwoordelijk voor de regelgeving over kinderopvangtoeslag, de Belastingdienst ziet achter elke aanvrager een frauderende Bulgaar én de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State die de ellende had moeten corrigeren.

Twee van deze instanties zaten in de commissie: Donner en Klijnsma waren de bewindslieden op Sociale Zaken en Donner werd later de vice-president van de Raad van State. Dus raad eens wie er nu de schuld krijgt? De Belastingdienst. Zeker in het empathatische mediaoptreden van Donner over het leed dat de 300 slachtoffers hier was aangedaan. En dat allemaal niet onder de titel Schamen in een hoekje maar met doodleuk op de cover: Omzien in verwondering. Waar die titel vandaan komt, wordt in de tekst niet meer verklaard. Ik ben dus op zoek gegaan naar wat mij het meest verwondert.

Dat de Belastingdienst zich door de politiek heeft laten opjutten tot ‘institutionele vooringenomenheid’ in het nadeel van gewone burgers, valt zeer te betreuren. Liever hadden we een Belastingdienst met een zekere functionele onafhankelijkheid gehad, zoals je dat ook hoopt van de diplomatieke dienst, de AIVD en het Openbaar Ministerie. Als in dat soort diensten een eigen beroepseer heerst, brengen ze stabiliteit en machtsevenwicht in het staatbestuur. Maar compleet onafhankelijk zijn ze in een democratie natuurlijk niet. Uiteindelijk valt de Belastingdienst onder de volledige politieke verantwoordelijkheid van de minister van Financiën. De fiscus is daarmee niet immuun voor politieke invloeden.

Het zou, zo constateert ook de commissie, pas echt gek zijn geweest als het scherpe politieke klimaat en de hele Bulgarenfraude compleet aan de dienst Toeslagen voorbijgegaan zou zijn. Daarop richt de verwondering zich dus niet.

Veel meer reden tot verwondering is er over het falen van de rechtsbescherming in dit dossier. De rechtspraak is namelijk wél institutioneel onafhankelijk en juist ontworpen om dit soort politieke sentimenten te keren. Dat heeft hier duidelijk niet gewerkt. De Afdeling bestuursrechtspraak bevestigde juist keer op keer de twee belangrijke stellingen van de blauwe heksenjagers: de wet zou geen ruimte bieden voor individuele beoordelingen en de wet zou dwingend voorschrijven dat er bij onrechtmatigheden altijd compleet teruggevorderd moest worden. Pas vlak voor het verschijnen van het advies van deze commissie gooide de Afdeling bestuursrechtspraak de jurisprudentie om. In diezelfde wet leest zij nu de verplichting tot individueel maatwerk en evenredigheid. Als reden voor deze ommezwaai voerde de Afdeling aan dat haar pas in de loop der jaren de omvang van dit probleem en de ernstige financiële gevolgen voor gezinnen duidelijk waren geworden.

Over die motivering is inderdaad veel verwondering mogelijk. Eigenlijk zegt de Afdeling hiermee dat er best af en toe een gezin zwaar gedupeerd kan worden met absurd hoge terugvorderingsbedragen uit rigide regels. Alleen als dat vaak blijkt te gebeuren, dan moeten we per geval gaan kijken. Maar betekent individuele rechtsbescherming niet dat je ook al meteen naar het eerste slachtoffer had moeten kijken?

De commissie schrijft dat voor een rechter de ‘systematische, institutionele vooringenomenheid’ van de Belastingdienst niet meteen in de eerste zaak zichtbaar kon zijn. Dat kan ik volgen. Maar een excuus voor het pas te elfder ure invoeren van een evenredigheidstoetsing is dat niet. Wat maakt het uit of iemand slachtoffer is van systematische vooringenomenheid of van incidentele vooringenomenheid? In beide gevallen reken je op de rechter. Wonderlijk dus, inderdaad.


Geerten Boogaard is hoogleraar decentrale overheden (Thorbecke Leerstoel) aan de Universiteit Leiden.  

Lees hier al zijn columns.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door criti (jur. adv) op
De geachte heer Boogaard legt terecht de vinger op meerdere zere plekken in ons parlementair!, ministerieel, rechtsbeschermend! Nederland. Trots wijzen wij op college van de rechten van de mens en jawel een voorbeeldfunctie voor de slechte buitenwereld buiten onze grenzen.Je bent een gidsland of niet toch. De klokkenluider die de kwestie heeft aangekaart zit dus gewoon ontslagen thuis, niets is gevaarlijker dan klokkenluider in Nederland te zijn, het huis van de klokkenluiders is nog steeds niet tot stand gekomen wegens onenigheid,jawel, de directeur van de belastingdienst gaat gewoon lekker onbevraagd naar zijn werk, de staatsecretaris moet damage controle doen wat niet lukt, de minster van financiën toch de hoogste politiek verantwoordelijke is lekker met andere zaken bezig (staatsrechtelijk is uiteindelijk de minister toch verantwoordelijk al heeft de politiek een andere gedragslijn ontwikkeld en laat men een staatssecretaris spartelen. Kleinsma en Donner -direct betrokkenen- die fijn verontwaardigd rapport mogen schrijven, de RvSt die feitelijk nog steeds niet voldoet aan de Europese regels van juridisch gewaarborgde onafhankelijkheid. De hoogleraar had best nog eens deze laatste belangenverstrengeling mogen duiden want dat is toch wat hij feitelijk indirect suggereert en overigens geheel ten onrechte.
Er had nog wel een verdere toevoeging van de hoogleraar bijgekunnen en wel deze: de uitvoering van de kindertoeslag is gewoon slecht geregeld. Bureau's worden uit de grond gestampt die tegen de mensen zeggen; geef alles maar hier wij regelen en dat doen zij dus frauduleus, een mistig gebeuren en dito financiele overdrachten tussen bureau en aanvrager en als het uitkomt de vermoorde onschuld. daarnaast uiteraard ook een groep die geheel onterecht is behandeld. Maar wat is dat voor een systeem dat de belastingdienst aan gezinnen soms 10.000den euros per jaar kan laten aanvragen en uitbetalen, achteraf controleert: ja een extreme vorm van inkomensondersteuning aan mensen zelf ipv aan instellingen en bovendien een walhalla voor betrokkenen en zij worden in positie geplaatst door zo'n bureau want they make you an offer you cannot refuse. En terugbetalen met 50 euro per maand want overwegend bijstand. Niet alleen de 2e kamer de schuld van systeemregeling geven: ministerie is niet in staat tot goede regelgeving en controle maar dat is inmiddels een algemene kwaal. Wij houden in Nederland gewoon niet van openheid, transparantie en verantwoording en vooral handhaving. U kent het wel: deden een plas en alles bleef zoals het was.