of 59295 LinkedIn

Lof der Twijfel

Twijfel is een mooi fenomeen. Deze zomer, bij de formatie, hebben we er veel van gezien. Zal ik nu met de PvdA, of met het CDA? Of toch maar met de PVV? Mark Rutte heeft zich laten kennen als een twijfelend politicus. Die geen absolute waarheden heeft en geen absolute afkeer van andersdenkenden; hij overdenkt wat de meest verstandige en haalbare aanpak is.

Anton Zijderveld, voormalig CDA-ideoloog en emiritus hoogleraar sociologie, zal het toejuichen. Ook al zal de uitkomt van dat getwijfel - een kabinet dat wordt gesteund door de PVV - hem een doorn in het oog zijn.

In zijn boekje 'Lof der Twijfel – ‘Hoe we overtuigingen kunnen koesteren zonder daarbij fanatiek te worden' - onderzoekt hij de oorsprong van het fundamentalisme en de neiging van sommige politici en religieuze leiders om met grote zekerheid absolute waarheden te verkondigen. Zoals de Ayatollah's in Iran, terroristen als Bin Laden en politici als Geert Wilders.

Het boekje legt uit dat het fundamentalisme begin 19e eeuw opkwam in de Verenigde Staten. Christelijke fanatici zagen door de opkomst van het 'modernisme' hun oude zekerheden vervagen - ze voelden zich bedreigd door de opkomst van de moderne geïndustrialiseerde samenleving en door denkers als Nietzsche, die verklaarden: 'God is dood'. Daardoor ontstond fundamentele twijfel aan wat voorheen absolute waarheid was. Eigenlijk vergelijkbaar met de wijze waarop een flink deel van de kiezers in het huidige tijdsgewricht hun zekerheden zien verdwijnen door de globalisering, de Europese Unie, internet en de vrije markt economie.

Ieder samenleving dringt haar burgers een aantal automatismen op. Dat kinderen naar school moeten gaan is in Nederland zo'n automatisme. Zijderveld noemt dit ‘achtergrond gedrag’. Het gebeurt zonder dat het individu daarover nadenkt of er invloed op heeft.

Maar een samenleving geeft haar burgers ook een zekere ruimte voor keuzes: je kiest zelf het beroep dat je gaat uitoefenen. Of hoe je je huis inricht, welke sport je bedrijft, etc. Dit heet ‘voorgrond gedrag’. Naar mate een samenleving moderner is, ontstaat er steeds meer voorgrondgedrag: het individu moet steeds meer nadenken over de keuze die hij maakt. Zelfs of hij gelovig wil zijn of niet. Het aantal automatismen neemt af.

De vergrote keuzemogelijkheden leiden tot relativisme: mijn waarheid is net zo goed als die van mijn buurman. Ik mag in God geloven, hij mag atheïst zijn. Dat relativisme vormt volgens Zijderveld de tegenpool van het fundamentalisme en is net zo min wenselijk. Want dit leidt tot cynisme. Zijderveld: 'een cynicus is iemand die twijfel heeft gesublimeerd tot een wijze van denken en een levensstijl...niets en niemand kan voor waar en betrouwbaar worden gehouden.'

Zijderveld ziet de twijfel als de middenweg tussen fundamentalisme en relativisme. Niet alleen in godsdienst, maar ook in politiek. Het betoog van Zijderveld is geschreven als reactie op de opkomst van fundamentalistische politici zoals Wilders. Zijderveld heeft duidelijk meer sympathie voor gematigde politici die twijfel in hun denken toelaten.

Maar een probleem is dat de absolute waarheden van de PVV (en in het verleden Pim Fortuyn) aanslaan bij een fors deel van de Nederlandse bevolking - een groep die ook nog eens toeneemt in omvang. Er bestaat blijkbaar wel een maatschappelijke behoefte aan fundamentele zekerheid, in plaats van al dat filosofische getwijfel.

Ik denk dat dat te maken heeft dat lang niet iedereen blij is met het grote aantal keuzemogelijkheden (het ‘voorgrondgedrag’ waarover Zijderveld rept) in de huidige samenleving. Dat vraagt namelijk een bepaald zelfbewustzijn en een vorm van assertiviteit van de burgers. Niet iedereen kan die opbrengen. Een deel van de bevolking wil - tenminste, zo interpreteer ik dat - minder keuze en meer zekerheden. Zeker als het gaat over werk en geloof. Degenen die hiernaar op zoek zijn, hebben de neiging zich bij paternalistische - en dus zorgzame - partijen als de PVV en SP aan te sluiten.

Paul Lensink

Titel: Lof der Twijfel
Auteurs: Peter L. Berger & Anton Zijderveld
Uitgever: Cossee Essay
ISBN: 978-90-5936-266-6

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door rwindt (machteloze burger) op
Zembla laat zondagavond de kloof goed zien tussen burgers en politiek.
Tussen rechten en plichten van alle burgers en tonen van burgerschap.

De verschillen tussen voorzieningen t.b.v. stadse mensen en die van dorpen. Ook t.a.v. sociale vangnetten. Zelfs de verschillen tussen grote en kleine dorpen.
Velen linkse mensen honen waarom men daar nou PVV stemt, terwijl er geen allochtoon te zien is.

Decentralisatie. De plaatselijke overheid weet het beter. Dit leidt naar ongelijke behandeling van burgers in een van de kleinste landen ter wereld en een van de dichtsbevolkste landen in de wereld. Hoe logisch is dat?

Die burgers in dat kleine dorp krijgen geen wasmachine voor minima, moeten zelf maar groen bijhouden als ze dat budget aan iets anders willen besteden. Zelf maar een dorpshuis bouwen.
Openbaar vervoer afwezig en dus moeten men maar zien of men buiten het eigen dorp naar al die voorzieningen komt, die niet meer in het dorp aanwezig zijn. Er worden geen huizen gebouwd. Jongeren trekken weg.
naar naburige dorpen waar de focus op ligt.
Er is geen winkel meer. Alleen een winkel op wielen een keer in de week.

Ze zien miljarden over de landsgrens gaan, en miljarden t.b.v. mensen die hier van elders naartoe zijn gekomen.
Het leger van hulpverlening in probleemwijken, in probleemscholen.
Schulden bij jongeren, zwangerschappen etc. op die scholen.
Hebben mensen van buiten geen lang arbeidsverleden en wonen hier nog niet zo lang, krijgt men aanvulling van AOW levenslang.

Leg aan die oudere en gefrustreerde dame maar uit dat het heel begrijpelijk is dat er geen geld is voor een wasmachine en zij dus maar op de hand wast met een centrifuge van de buurman. Geld lenen doet die generatie niet.

De t.v. biedt hun een venster op waar het geld niet op lijkt te kunnen.
Een metro o.a. die miljarden meer kost etc.
Laat de elite dat allemaal maar eens begrijpelijk maken voor die mensen daar.
De anti-populisten geven de schuld van onvrede simpeltjes aan Wilders.

Als er maar problemen zijn dan komt het geld wel los. Daar ga je dus met je goeie gedrag!
Dat is wat die mensen zien en ervaren.

Een dorpje met 500 zielen en twee afstandelijke wethouders, die het grootste eigen gelijk van de wereld uitstralen. PvdA en CDA naar ik meen. Dorpelingen mogen binnen het krappe budget zelf keuzes maken. Dat is toch aardig, nietwaar?
Geen aktiebereidheid blijkt uit hen, om via fondsen wat te doen, of via de burgers in de grotere dorpen binnen de Gemeente.

Mensen daar, die nog in tijd geboren zijn zonder sociale voorzieningen en sappelende ouders en waar je maar heel beschaamd een beroep op sociale voorzieningen deed toen die er kwamen!
Waar de eigen broek ophouden ingebakken zit, zoals dat nog opgaat bij zovelen. Op Urk, in Volendam, West Friesland en noem maar op, zelfs nog bij de jongere generaties.
Daar stemt men PVV bij gebrek aan alternatief.
Zoals hand ophouden bij armenbestuur van de kerk ook moeilijk was voor ze.

Die zien in de tweede helft van vorige eeuw te gemakkelijke toegankelijkheid t.a.v. sociale voorzieningen en tegelijk die massaimmigratie en veel labbekakkerigheid naar de woorden van Verhagen.

Leuk allemaal om in comfortabele omstandigheden te filosoferen over voorgrond, achtergrond, fundamentalisme en relativisme. Of dat teveel keuzes belastend zijn.
Die dorpelingen hebben weinig te kiezen.
Werk is belangrijk, maar het dorp vergrijst.
Geloof speelt niet een grote rol. Toch stemmen vele op PVV, op hoop van zegen!
Hoezo onderbuikgevoelens?

Het cynisme komt niet door relativisme als tegenpool fundamentalisme.
Maar door relativisme van politiek en overheid, gebrek aan controle toen Den Haag taken overhevelde, met als gevolg kapitaalvernietiging en wanbeleid en extreem hoge inkomens bovenlagen.
Al die experimenten, waar geen mens of veldwerker op zat te wachten en op kosten van algemene middelen.

Gemis kortom aan gewoon gezond verstand en burgerschap van hoog tot laag!
Moet daarvoor een kabinet 100 dagen het land in? Of professor Winsemius om de PVV stemmer op te zoeken en te analyseren?
Horen de volksvertegenwoordigers dat al decennia niet te weten? Politiek is eigenlijk net zo machteloos als de burger. Bij de eerste In de zin van onvermogen!
Door Ën toch, tóch... (ontboezeming van en in namen ) op
Dhr. Lensink laat nu ....iets van zichzelf zien, Overwegende in zijn hart...

Toch is het ook zo - als oriëntatiepunt - dat door de levenservaring - van rust/turbulentie - je dit kunt weten: je hebt een ander ook nodig.

Samenwerking, geen jij/jouwen op welke grond dan ook!

Om het weekend in te gaan, met of zonder beschouwing, maar met een lied:

Eva,Amber , Isja, Amir, Fudail ,Jesus, Maria, Mozes, Robin,Esther, David, Mohammed,Paul &Saulus & Roy - Zing vecht huil bid lach werk & bewonder !
http://www.youtube.com/watch?v=cmIdsg1Da1s&feature=related