of 63372 LinkedIn

Dualisme zou toch voor tegenmacht zorgen?

De Ollongren-papers hebben gezorgd voor een welkome hype tijdens alle corona aandacht. Amusante stennis over gebrek aan tegenmacht. Gek wel. Tegenmacht is voor de Staten Generaal via het dualismebeginsel al in 1815 geregeld. Wel is na 1917 het puntje dat een volksvertegenwoordiger stemt ‘zonder last of ruggespraak’ sleets geworden.

Sinds 7 maart 2002 schermen ook gemeenten met dualisme als hefboom tot gedragsverandering. Met revolutionair elan worden de rollen tussen college en gemeenteraad anders verdeeld. Zo is de wethouder niet langer onderdeel van de gemeenteraad. De burgemeester mag voortaan de ethiek bewaken en het collegiale bestuur versterken. De gemeenteraad gaat kaderstellen, controleren en budget bepalen. Een logische democratische gedachte. De gemeenteraad is immers de volksvertegenwoordiging.

Het is de tijd waar de kloof tussen politiek en inwoners onoverbrugbaar lijkt. Reden om langs ander lijntjes te gaan lopen. Niet langer contact via officiële instanties en formele regels. Inwoners laten zich niet meer horen in de raadszaal maar in social media of gewoon politici aanspreken op straat. Wat is mooier om in onze netwerkmaatschappij het individuele raadslid aan het werk te zetten. Raadsleden met een luisterend oor kunnen verbindingen leggen, signaleren als er iets mis gaat en out-of-the-box oplossingen op de raadsagenda zetten.

Helaas gaan integriteit en macht slecht samen met dualisme. Zo kan de fractievoorzitter van een grote hoofdstedelijke politieke partij horeca uitbater zijn. Hierdoor heeft hij direct belang bij de coronamaatregelen die de horeca hard treffen. Ook al stemt de fractievoorzitter zelf niet mee blijft de gang van zaken voor de buitenwereld een black box. Geen inwoner denkt een seconde dat zo belangenverstrengeling is voorkomen.

Ander integriteitsdingetje is de ‘fractiewerkwijze’. Dualisme of niet. In veel gemeenten is bij vrijwel alle politieke partijen gebruik dat bij voorbereiding van de raadsagenda door de fractie de ‘eigen wethouder’ aanschuift. Lang niet alle raadsleden hebben verstand van de ingewikkelde problemen waarmee ze worden geconfronteerd. Voor wethouders geldt hetzelfde maar zij beschikken over deskundige ambtenaren. Deze maken een raadsvoorstel wat het makkelijk maakt om mee in te stemmen.

Zelden staat iemand stil bij de onschuldig klinkende vraag van de raadsvoorzitter ‘wat het standpunt van die of die partij is’. Hoeft ook niet. Er is altijd maar één standpunt. Raadsleden worden vooraf gesmoord door een Trumpiaanse partijloyaliteit. Een raadslid met verstand van zaken kijkt trouwens wel uit om bij een raadsstemming plotseling ‘zonder last of ruggespraak’ een eigen out-of-the-box overtuiging te laten klinken. Dit komt in gesloten netwerken neer op een toekomst achter de kassa bij de Lidl. 

Gemeentelijk dualisme en tegenmacht als wassen neus. Was er maar tegenmacht geweest bij de ondoordachte stelselwijziging van het sociaal domein. Door dit gemis blijkt persoonlijk, betrokken en oplossingsgericht in werkelijkheid uitgegroeid tot ‘van kastje naar de muur’, rijen voor voedselbanken en jeugdzorginstanties, woningnood, overspannen mantelzorgers, eenzame zelfredders en PGB-misbruikers. In de Tweede Kamer is de tegenmacht-hype al weer overgewaaid. Zo lijkt het dat iets verandert terwijl het hetzelfde blijft. Ook in de gemeenteraad zal amusant blijven klinken ‘en gaan we over tot de orde van de dag’.

Piet van Mourik
Lees hier alle columns van Piet van Mourik

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Rood Hesje (functio0nert lekker dualistisch) op
Geachte heer van Mourik,

De zuurgraad van uw columns begint onderhand gelijk te worden aan een fles wijnazijn. Heeft u ook eens wat positiefs te melden?
Door Piet van Mourik (columnist Binnenlands Bestuur) op
Kleine rectificatie is op zijn plaats. Helaas schrijft reactor cri zijn naam niet. Deze schrijft ‘Nu komen pas echt zijn opvattingen naar voren die hij in dienst van een raad zijnde niet durfde te ventileren’. Klopt niks van. De laatste 20 jaar heb ik als consultant ruim 200 gemeenten geadviseerd. Daarbij heb ik diverse interim functies vervuld meestal op het hoogste gemeentelijke niveau maar toevallig nooit als griffier. Sinds 2010 al ‘ventileer’ ik mijn opvattingen maandelijks in een column eerst in gemeente.nu en sinds 2018 bij Binnenlands Bestuur.
Door Criticus op
Dhr Van Mourik stelt: Helaas gaan integriteit en macht slecht samen met dualisme. 
Ik denk echter dat integriteit uitstekend samen gaat met dualisme, maar dat macht niet samengaat met dualisme noch met integriteit.
Macht corrumpeert, en waar integriteit ontbreekt, functioneert dualisme niet.
Zelfreflectie en rolvastheid zijn essentieel, maar laten die twee nu net ver te zoeken zijn bij de meeste raadsleden.
Door Bimie Janssen (Ambtenaar) op
@Ben: Trumpiaans is ook van toepassing, want de republikeinen die Trump veroordeeld hebben om zijn bijdrage aan de bestorming van Capitol Hill, durven hem nu niet openlijk af te vallen, want ze zijn bang voor 72 miljoen kiezers van Trump en de steun van de hardliners binnen de republikeinse partij. Op enkele uitzonderingen na weten alle republikeinen dat Trump de verkiezingen heeft verloren, maar durven het niet te zeggen uit angst voor de gevolgen binnen de partij. Veel Trumpiaanser kan het niet worden: angst- en haatzaaierij zijn tenslotte de pijlers van zijn opvattingen.
Door Ben (jurist) op
Degelijk stuk maar waarom wordt gerept van 'Trumpiaanse partijloyaliteit' terwijl het een situatie in Nederland betreft. Dan had het beter een Ruttiaanse partijloyaliteit kunnen heten. En wat te denken van de situatie omtrent Omtzigt en het CDA en meer in het algemeen de weiig kritische houding van tweede kamerleden wiens partij in de coalitie zit? De Orange man bad houding zit kennelijk heel erg diep. En het is ook nog eens feitelijk onjuist; Donald Trump heeft juist een ambivalente verhouding met de oude partijtijgers en establishment van de Republikeinse partij en valt meer te categoriseren als een outsider die geen onderdeel uitmaakt van de swamp waar zowel democraten als Republikeinen toe behoren.
Door cri (jur. adv) op
Een eerlijk stuk van dhr. van Mourik: zo is het precies. Op gemeenteniveau probeert men 2e kamertje te spelen want dat is toch het voorbeeld. Het vraagt om een nieuwe vorm van gemeentelijke democratie. Ik kies voor de gekozen burgemeester die zelf de wethouders aanwijst en een raad die twee keer per jaar bijeljaar komt om begroting vast te stellen. Na 4 vaar hebben burgers dan echt iets te kiezen en is het helder wie ter verantwoording kan moet worden geroepen. Het is stuitend dat onze lokale democratie op de beschreven wijze funtioneert. Een collum uit mijn hart zogezegd maar toch een stemmetje in mijn hoofd dat zegt: dgr. van Mourik is recentelijk als griffier met pensioen gegaan. NU komen pas echt zijn opvattingen naar voren die hij in dienst van een raad zijnde niet durfde te ventileren. Het is net als met professoren van universiteiten: als zij in dienst zijn komt er alleen maar main stream gedachtengoed uit in verlengde van wat men behoort te denken. Na emeritaat zijn zij veel waardevoller want dan zeggen ze wat ze denken zonder risico op ontslag.
Door Jan Freie op
Slordig maar amusant stukje
Door Bimie Janssen (Ambtenaar) op
@Andreas: het principe dat dhr. Van Mourik beschrijft klopt wel. Er is een stalen fractiediscipline en dat maakt de politiek niet mooier. Er is zelfs een woord voor mensen die buiten deze fractiediscipline om gaan: dissident.
Het is wel begrijpelijk dat het zo werkt, want een wethouder wil zijn/haar voorstellen wel door de raad krijgen. Maar het zou zoveel mooier zijn als voorstellen ook echt uit overtuiging kwamen en inhoud belangrijker zou zijn dan "winnen". Maar ja? In ons polderlandje zie ik dat nog niet gebeuren.
Door Andreas Dijk op
Jammer dat de heer Van Mourik niet even aangeeft dat 'zonder ruggespraak' in 1983 in de Grondwet en in 1992 in de Gemeentewet is geschrapt.