of 64621 LinkedIn

De val van Rutte III: alles openbaar, iedereen blij?

De start van Rutte III werd onder meer gekenmerkt door – volgens sommigen – het uitkleden van de destijds al door de Tweede Kamer aangenomen Wet open overheid (Woo).

Onderhandelingen tussen initiatiefnemers en Rutte III leidden immers tot het wijzigingswetsvoorstel tot wijziging van die Woo. Op 12 januari jl. werd daar nog over gedebatteerd in de Tweede Kamer. Woensdag 20 januari volgt de stemming (de agenda). Aanvaarding ligt in de lijn der verwachting (het kabinet gaf ook al aan te willen bekrachtigen). Zeker na de brief van het kabinet met reactie op het rapport “Ongekend onrecht”: in alles wordt van inwerkingtreding van de Woo uitgegaan.

 

Zo wordt ook het einde van Rutte III gekenmerkt door openbaarheid van overheidsinformatie. Teleurstelling zal overheersen bij ‘normale’ Wob-verzoekers. Rutte hintte immers op het in zijn geheel schrappen van artikel 11 van de Wob: de bescherming van persoonlijke beleidsopvattingen in documenten van intern beraad. De kabinetsbrief maakt duidelijk dat dit vooral bedoeld is in het kader van de informatievoorziening aan de Eerste en Tweede Kamer.

 

Toch mag dit met recht een serieuze trendbreuk worden genoemd. De reden om informatie niet te geven aan de Kamers (‘belang van de Staat’) zal immers niet meer worden ‘ingevuld’ met het belang van de bescherming van persoonlijke beleidsopvattingen. Ambtelijke overwegingen en adviezen ten behoeve van kabinetsbesluiten worden immers openbaar gemaakt, zo is het idee. Vergaand en de praktijk zal nog moeten leren hoe het bijkomende belang – ambtenaren mogen geen aangeschoten wild worden – zal doorwerken in het nieuwe beleid.

 

Daarmee worden dus vooral de Kamerleden op hun wenken bediend. Of ze echt zo gelukkig worden van al die informatie is de vraag. Ziet men door alle bomen – het zal om een grote hoeveelheid informatie gaan – straks met de beperkte ondersteuning en tijd het bos nog wel? Zie ook mijn eerdere column hierover. Ook hier worden, net als bij de behandeling van de Woo op dinsdag 12 januari, weer wonderen verwacht van PLOOI. Het platform van BZK waarin alle data ontsloten en doorzoekbaar moet worden.

 

Naast het met de Woo beoogde Adviescollege Openbaarheid en Overheidsinformatie wordt ook nog een regeringscommissaris aangekondigd. Dit moet iemand met extra gezag zijn die mee gaat werken aan het op orde brengen van de informatiehuishouding.

 

Om het afscheid van de Ruttedoctrine helemaal definitief te maken wordt ook de openbaarmaking aangekondigd van adviezen van de landsadvocaat én geannoteerde besluitenlijsten van de ministerraden. Met dat laatste wordt dus een extraatje in het vooruitzicht gesteld bovenop het enkel openbaar maken van de besluitenlijsten (zie artikel 3.3, eerste lid, onder d, van de Woo).

 

Zodoende worden uiteindelijk toch ook alle anderen die informatie willen verkrijgen (de Wob-verzoekers) ruimhartig in hun behoeften voorzien. Ze hoeven er zelfs niet om te vragen. Bovendien valt niet uit te sluiten dat het beleid inzake actieve openbaarmaking zijn invloed zal hebben op de rechterlijke toets bij besluiten op Wob-verzoeken. De voorbeelden daarvan zijn al bekend.

 

Louter hosanna? Ik waag het te betwijfelen. Buiten de (potentieel) grote hoeveelheid aan informatie, is misschien nog belangrijker de druk op de ambtelijke ondersteuning. Want dat artikel 11 van de Wob is er natuurlijk niet zomaar. Het gevaar van uiteindelijke openbaarheid maakt dat de woorden zorgvuldiger zullen worden gekozen. Zal elke beleidsprognose of zullen alle alternatieven het papier nog wel zullen vinden? De kwaliteit van de advisering komt daarmee direct in het gedrang. Misschien wordt veel sowieso niet meer aan het papier toevertrouwd. Dat enkel mondeling wordt geadviseerd valt niet uit te sluiten. Zo lijkt er toch ook minder geappt te worden geappt binnen de overheid, sinds de Raad van State in maart 2019 duidelijk maakte dat ook WhatsApp-berichten onder de Wob vallen.

 

Zie daar het gevaar dat besluitvorming niet meer achteraf valt te reconstrueren. Het achteraf tot verantwoording roepen, iets wat het kabinet bracht tot de brief die er nu ligt, zal dan nog moeilijker worden dan nu al het geval bleek.

 

Kortom, alles openbaar, dat klinkt zo mooi. Of de rechtsstaat en het openbaar bestuur en daarmee alle inwoners van Nederland hier nu echt mee gediend zijn, moet evenwel sterk worden betwijfeld.

Cornelis van der Sluis

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door VVD op
En toch blijven we lekker VVD stemmen ??
Door Tjeerd van Rij op
Voor zover ik het begrepen heb, worden alleen de notities die tot wetsvoorstellen hebben geleid, openbaar gemaakt. Interne notitie over de uitvoering (zoals de inmiddels beroemde over de praktijk mbt kinderopvangtoeslag) dus niet.
Door Spijker (n.v.t.) op
Het Kabinet/Rutte zal de uitlaatklep na de totstandkoming van deze wetgeving vast al hebben bedacht en het aantal stukken en de verslaggeving met de tekst 'geheim' drastisch verhogen.
Door Bas (Rijksambtenaar) op
Toch snap ik het niet helemaal: wat is er vrijgeven van documenten tegen, als ambtenaren op geen enkele manier herleidbaar zijn tot de persoon (10.2.e)? Zou dat individuele ambtenaren echt remmen om hun visies op papier te delen?
Door Spijker (n.v.t.) op
Alles zal vast wel goed komen (wanneer?). Echter de hoofdrolspeler van zijn regelmatig fors blunderende Kabinetten en van dit persoonlijke en financiële drama drukt zelf helaas voor de zoveelste keer 'zijn snor'.