of 64231 LinkedIn

Terrorismedeskundige: ‘Dreiging niet opblazen’

© Shutterstock
© Shutterstock

De Nederlander verdrinkt eerder in bad dan dat hij bij een terreuraanslag omkomt. Toch vinden we terrorisme een existentiële bedreiging. Willemijn Verkoren pleit ter gelegenheid van twintig jaar 9/11 in haar boek ‘Uit de terreurspiraal’ voor nuchterheid.

Zinloze oorlog

Ligt je nieuwe boek over de dwaze oorlog tegen het terrorisme in landen als Irak en Afghanistan bijna bij de drukker, en wat gebeurt er? De Taliban nemen in een vloek en een zucht Afghanistan over en Kaboel in. Willemijn Verkoren, auteur van het deze week verschenen boek Uit de terreurspiraal; een nieuw perspectief op terrorisme, zag het einde van de regering in Kaboel naken na de aankondiging van het Amerikaanse vertrek, maar dat het zó snel zou gaan? Verkoren: ‘In de laatste drukproef mag je hier en daar een komma veranderen, maar ik kwam nog met hele alineas. Dat kon echt niet, vond de uitgever. Nu ja, ik troost mij met de gedachte dat alles in het boek wijst op de uitkomst zoals we die nu zien in Afghanistan in de zinloze War on Terror.’

Kwaad bloed
De War on Terror begint, na de aanslagen op New York en Washington op 11 september 2001 – deze maand twintig jaar geleden. De bombardementen en de latere drone-aanvallen op Afghanistan hebben niet alleen niets opgeleverd, ze waren volgens haar ook contraproductief omdat ze kwaad bloed zetten bij de Afghanen die het Westen nu juist wilde bevrijden van de Taliban. ‘De VN meldde in 2019 nog dat er meer Afghaanse burgers om het leven kwamen door Amerikaanse aanvallen dan door de Taliban. Het land is kapot. Jonge mannen zonder werk hebben geen andere keuze dan zich aan te sluiten bij de Taliban’, zegt de universitair hoofddocent Conflict Studies & International Relations in Nijmegen.

Nieuwe problemen
We hebben de afgelopen twintig jaar ook op het thuisfront het paard achter de wagen gespannen, aldus Verkoren. ‘In de strijd tegen de terreur zijn in het Midden-Oosten en Afghanistan vergeefse en zelfs contraproductieve oorlogen gevoerd en in het Westen zijn nieuwe problemen gecreëerd. Extreemrechts is opgekomen, moslims zijn gestigmatiseerd en er is een groeiend wantrouwen tussen burgers en de overheid. De overheid maakt profielen van ons op basis van ons digitale gedrag. We hebben er geen inzicht in. We krijgen geen toegang tot die informatie. Wie als radicaal wordt gezien, ook als diegene geen geweldgebruik voorstaat, wordt al snel in de gaten gehouden of ingeschreven voor een deradicaliseringstraject. Je mag niet radicaal meer zijn, terwijl geweldloze radicaliteit hoort bij een vrije samen­leving. Er zijn minder concrete aanwijzingen nodig om iemand af te luisteren, te observeren of een gebieds- of contactverbod op te leggen. Niet alleen geweldgebruik, maar ook ondersteuning van terrorisme, breed gedefinieerd, is nu strafbaar. Het resultaat van deze maatregelen is dat steeds meer mensen die niets te maken hebben met terrorisme erdoor worden geraakt, met name moslims. Zo kweekt de overheid juist de polarisatie die ze moet willen voorkomen.’

Hysterische reactie
Verkoren komt in haar boek al met al tot de ontnuchterende conclusie dat onze rechtsstaat het slachtoffer is geworden van de ‘hysterische’ reactie op 9/11. Verkoren: ‘We hebben talloze vrijheden ingeperkt en maatregelen genomen, denk aan de rechtsbescherming voor terreurverdachten en toegenomen bevoegdheden van inlichtingendiensten, die op gespannen voet staan met de burgerlijke vrijheden die we nu juist zeggen te willen verdedigen. Het net is de afgelopen twintig jaar steeds breder uitgeworpen. Tijdelijke maatregelen worden omgezet in permanente wetten.’

Oorlogstaal
Waarom we dat sinds 9/11 hebben laten gebeuren? ‘Omdat onze manier van leven zogenaamd in gevaar was. We waren in oorlog met het Kwaad’, zegt Verkoren. ‘Elke dag is die strijd tussen goed en kwaad erin geramd. Politici gebruikten oorlogstaal, in Amerika vooral, maar ook hier. Terrorisme is de dreiging nummer één. Aanvallen in Europa bevestigden dat beeld. Dat is best begrijpelijk, want de beelden waren heel indringend, maar als je nuchter naar de aantallen kijkt, dan zie je dat terrorisme buiten oorlogsgebieden heel weinig slachtoffers maakt. Het beeld komt niet overeen met de werkelijkheid. In Nederland zijn aanslagen door jihadisten tot nu heel beperkt gebleven’, zegt ze. ‘De kans om in een westers land te sterven als gevolg van een terroristische aanslag is zo groot als de kans om geraakt te worden door de bliksem of te verdrinken in bad.’

Negatieve spiraal
Bij de keuze voor contra-terroristisch geweldgebruik heeft het Westen, en ook Nederland, zich volgens de wetenschapper laten leiden door angst. En dat is precies wat terroristen willen. ‘Een terroristische strategie komt neer op provocatie, het zaaien van angst en het uitlokken van overreacties’, aldus Verkoren. ‘Binnenlandse maatregelen hebben burgerrechten onder druk gezet en bijgedragen aan de stigmatisering van moslims. Door geweld met geweld te bestrijden en de ene na de andere harde maatregel af te kondigen, zijn we in een negatieve spiraal geraakt.’ Twintig jaar na 9/11 is het hoog tijd dat burgers, media en politici uit de spiraal komen. Ze moeten hun angst opzijzetten, de terreurdreiging nuanceren en weloverwogen beleid gaan maken, vindt Verkoren. ‘De oorlogstaal die nog steeds wordt gebruikt, vergroot alleen maar de angst.’

Kijkcijfers
De media spelen een grote rol bij het opkloppen van de terreurdreiging. ‘Terrorisme is goed voor de kijk- en leescijfers. Daar profiteren terroristen van. Zij zijn met hun provocaties uit op aandacht, en die krijgen ze.’ En dat terwijl de terreurdiscussie juist dringend behoefte heeft aan relativering en de-escalatie. ‘We moeten ons niet uit onze tent laten lokken en onze rechtsstatelijkheid hoog blijven houden. Daarmee neem je terroristen de wind uit de zeilen. Zij kunnen de overheid dan niet langer als onderdrukker afschilderen.’

Lees het volledige interview in Binnenlands Bestuur nr. 16 van deze week

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Bimie Janssen (Ambtenaar) op
In Amerika sterven jaarlijks nog steeds meer mensen door misbruik van wapens dan door terrorisme, maar nog steeds is het recht op wapenbezit bijna heilig in dat land. In Mexico vallen jaarlijks meer doden door de drugsoorlog dan door welke aanslag dan ook. Het is maar waar je de focus op legt. De "War on terror" heeft meer kwaad bloed gezet dan begrip en is nog steeds op het koloniale idee gebaseerd dat "wij" wel even bepalen wat goed is voor de Afghanen, Irakezen, Iraniërs en Syriërs. Maar ondertussen hebben we deze landen wel totaal ontwricht en is de gewone burger zwaar de dupe. Ooh wat zullen ze "ons" dankbaar zijn. Pfffffffffff
Door Robin op
Dit vergat ik nog over het bad: het is een object. Je kunt je er in onderdompelen als je ziek bent, of vermoeid, als je het warm hebt, als je van een ander lijf wil genieten en ga zo maar door. Een moslim is een subject: je weet maar nooit wat hij of zij voor plannen met je heeft. Mij dunkt: geef mij maar een bad!
Door Robin op
Voor een bad ben ik niet bang. Voor een moslim wel: onvoorspelbaar!
Door Boris op
Het zal wel, want "wetenschapper", maar komt op mij over als erg naief en weinig empathisch naar slachtoffers en nabestaanden.

Vacatures

Van onze partners